Dom – polski serial telewizyjny w reżyserii Jana Łomnickiego, emitowany na antenie TVP1 od 16 stycznia 1980 do 17 grudnia 2000. Opowiada o losach mieszkańców kamienicy przy ulicy Złotej w Warszawie od 1945 do 1980 roku. W TVP Polonia emitowany z napisami angielskimi.

Serial składa się z 25 odcinków, emitowanych w czterech seriach (w latach 1980, 1982–1987, 1996–1997, 2000). Jest jednym z najdłuższych polskich seriali pod względem rozciągłości lat emisji premierowych odcinków (20 lat od premiery do zakończenia serialu).

Fabuła Mieszkańcy kamienicy przy ulicy Złotej wracają z wojennej tułaczki do zniszczonej Warszawy i rozpoczynają życie w drastycznie zmienionej sytuacji politycznej Polski. Serial pokazuje życie mieszkańców Polski Ludowej, odbudowę stolicy, przodowników pracy, a także nastroje zwolenników i przeciwników systemu komunistycznego w latach 1945–1980. Serial „Dom” jest dokumentalno-obyczajową opowieścią przeplataną fragmentami ówczesnych kronik filmowych, ukazujących nastroje społeczne w ówczesnej rzeczywistości.

Najważniejszym bohaterem serialu jest Andrzej Talar, chłopak pochodzący z mazowieckiej wsi Sierpuchowo, który, po wyzwoleniu Warszawy w 1945, przyjeżdża tam na studia techniczne. Początkowo pracuje jako funkcjonariusz Milicji Obywatelskiej protegowany przez uratowanego w czasie wojny pułkownika Ludowego Wojska Polskiego, który ułatwia mu również dostanie się na Politechnikę. Po studiach młody Talar podejmuje pracę inżyniera w FSO. Od końca wojny próbuje zdobyć serce Basi – dziewczyny mieszkającej w kamienicy przy ul. Złotej. Jej ukochany, poeta Łukasz Zbożny, zaginął w czasie wojny. Wielka miłość do niego, tęsknota i niepewność jego losów doprowadziły ją do problemów psychicznych, z których Andrzej pomógł jej wyjść ofiarując swoją miłość i wsparcie. Basia, będąc przekonaną, że Łukasz Zbożny nie żyje, zgadza się wyjść za mąż za Andrzeja. W tle – kontakty Andrzeja z komunistami i chęć opuszczenia rodzinnego Sierpuchowa prowadzą do konfliktu z ojcem.

Po pewnym czasie do Warszawy przyjeżdżają bracia Andrzeja – Bronek i Leszek. Bronek uczestniczy w odbudowie Warszawy, pracuje jako ochotnik przy budowie Trasy W-Z wyrabiając „110% normy” i stając się przodownikiem pracy, który, przekonany, że jako przodownik stał się kimś bardzo ważnym (awans na kierownika budowy, do czego nie miał niezbędnych kwalifikacji), nie zdaje sobie sprawy, że władza wykorzystuje go do celów propagandowych, by go porzucić, gdy już nie będzie potrzebny. W tym czasie, Bronek zakochuje się bez wzajemności w Ewie, artystce „Mazowsza” prowadzącej zajęcia dla młodych robotników. Odrzucony, pewnej nocy upija się i wchodzi na rusztowanie tynkowanej kamienicy, którą wcześniej budował, aby kwiaty z wiechy dać ukochanej. Spada z rusztowania, ponosząc śmierć na miejscu. Świadkiem zdarzenia jest najmłodszy z braci – Leszek, który później obwinia Andrzeja i Ewę o śmierć brata. Z kolei Ewa popada w alkoholizm i zostaje wyrzucona z „Mazowsza”. Tymczasem, gdy żona Andrzeja dowiaduje się, że jej ukochany – Łukasz Zbożny – żyje i wrócił do Polski, postanawia odejść od męża. Podczas pobytu w rodzinnej wsi związanego z chorobą ojca, Andrzej spotyka Ewę. Przekonany, że nie uda mu się odzyskać Basi zaczyna romans z Ewą, która kocha go od dawna, w wyniku czego biorą ślub. Po śmierci ojca bracia decydują się zabrać matkę do Warszawy i sprzedać rodzinny dom.

Kamienica przy Złotej to tygiel osób z różnych warstw społecznych. Mieszkają tu wykształceni inteligenci, robotnicy, przeciwnicy władzy ludowej marzący o wolnej Polsce i zagorzali komuniści. Główną postacią jest dozorca Ryszard Popiołek, stary warszawiak z zasadami umiejący zapanować nad mieszkańcami i wprowadzić ład. Oprócz niego kamienicę zamieszkują: rodzina Lermaszewskich, do której należy Henio – spekulant i drobny warszawski cwaniaczek z głową do interesów; lekarz Sergiusz Kazanowicz – samotnik separujący się od społeczeństwa w wyniku traumy doznanej podczas pobytu w obozie koncentracyjnym (Syndrom KZ); Mundek, przyjaciel Andrzeja pracujący jako filmowiec, oraz jego partnerka – celniczka Halina; piłkarz Kostek Bawolik z żoną i synkiem, młody lekarz Karol Lang, syn przedwojennego starosty, a także rodzina komunisty Jasińskiego z Woli, którego córka Lidia została zgwałcona przez niemieckiego żołnierza, zaszła w ciążę i urodziła syna, Mietka. W późniejszych odcinkach to właśnie Mietek staje się jedną z najważniejszych postaci serialu, jeszcze później są to synowie Andrzeja i Ewy Talarów – Kajtek i Krzysiek.

Odcinki

Obsada

Postacie Rodzina Talarów Andrzej Talar (ur. 1927) – główna postać serialu, inżynier i pracownik FSO, w czasie wojny partyzant AK, ochotnik do LWP oskarżony o dezercję i funkcjonariusz MO, wystąpił we wszystkich odcinkach serialu, najstarszy brat Leszka i Bronisława. Ewa Talar (z domu Szymosiuk) (ur. 1929, zm. 31 sierpnia 1980) – druga żona Andrzeja, zmarła na raka piersi w ostatnim 25. odcinku w wieku 51 lat, scena jej pogrzebu w kościele kończy cały serial Dom. Lechosław Talar – najmłodszy brat Andrzeja i Bronisława, wystąpił w 13 odcinkach serialu, jest wielkim miłośnikiem koni, ożenił się z Ulą Siekierko, w odc. 6 i 7 obwiniał Andrzeja o śmierć Bronka, miał wypadek samochodowy w odcinku 14. w odc. 18 pomagał Mietkowi Pocięgle w nauce. Urszula Siekierko-Talar – sąsiadka, a potem żona Leszka, wystąpiła w 7 odcinkach, w odc. 14 i 15 pomogła Leszkowi w trudnych chwilach. Bronisław Talar (ur. 1930, zm. 1951) – brat Andrzeja i Leszka, zakochany w Ewie Szymosiuk, junak, przodownik pracy i kawaler Srebrnego Krzyża Zasługi, budowniczy Trasy W-Z w Warszawie, budował także FSO, zginął w odc. 6 – wspinając się po kwiaty z wiechy na dachu spadł z rusztowania. Maria Popiołek primo voto Talar (ur. 1901, zm. 1967) – matka Andrzeja, Leszka i Bronka, później żona Ryszarda Popiołka. Zmarła miesiąc po śmierci Ryszarda Popiołka. Kajetan Talar (ur. 1893, zm. 3 czerwca 1960) – ojciec Andrzeja, Leszka i Bronka, zmarł w odcinku 10. Krzysztof Talar (ur. 1960) – młodszy syn Andrzeja i Ewy, w odc. 24 zakochał się w Joli. Kajtek Talar (ur. 1958) – starszy syn Andrzeja i Ewy, w odc. 21 zakochał się w Majce, w odcinkach 4 serii pokłócił się z Andrzejem, mając do niego pretensje o udział w wiecu poparcia dla PZPR po Czerwcu 1976. Majka Żmuda-Talar – dziewczyna, a później żona Kajtka, w odc. 25 razem mają dziecko.

Rodzina Popiołków Ryszard Popiołek (1901–1967) – gospodarz domu przy ulicy Złotej, warszawiak starej daty, znany ze swoich powiedzonek np. „Tu się zgina dziób pingwina” oraz „Koniec świata”; żonaty z Józefiną Popiołek, po jej śmierci w odcinku 12 ożenił się z Marią Talar; w tym samym odcinku podczas rozkopywania działki ginie na skutek eksplozji amunicji zakopanej w ziemi z czasów wojny. Według J. Janickiego tłem postaci dozorcy był Wojciechowski, w rzeczywistości pełniący tę funkcję we lwowskiej kamienicy przy ul. Łyczakowskiej 84a, jednak według scenarzysty postać Popiołka nie przypominała tej osoby charakterologicznie, z wyjątkiem zachowanej umiejętności utrzymywania dyscypliny w kamienicy Józefina Popiołek – żona Ryszarda Popiołka, zmarła między odcinkiem 11 a 12. Gienek Popiołek – syn Ryszarda i Józefiny, milicjant, początkowo chciał być gazeciarzem – wystąpił w 14 odcinkach

Rodzina Lermaszewskich Henio Lermaszewski – warszawski cwaniak, z każdym chce ubić jakiś interes, mąż Danusi Danuta Lermaszewska – żona Henryka, córka Wiktora, chrześniaczka Andrzeja Talara Kazimierz Lermaszewski – tata Henia, jest taksówkarzem Lermaszewska – mama Henia, żona Kazimierza Irmina Lermaszewska – córka Henia i Danusi Lermaszewski – wujek Henia, w odc. 21 po śmierci Kazimierza dostał taksówkę, w odc. 23 pokazał Heniowi, jak się trzyma złoto – wystąpił w 3 odcinkach

Rodzina Jasińskich i Pocięgłów Tolek Pocięgło – lwowiak, z Sybiru wrócił z Armią Berlinga, inwalida wojenny, gra na akordeonie, ginie tragicznie pod gruzami w odc. 4; postać lwowiaka była stałym elementem postaci umieszczanej w scenariuszu przez Jerzego Janickiego Lidia Jasińska, później Pocięgło – żona Tolka, później Karola i Szczepana, mama Mietka, wystąpiła w 20 odcinkach serialu Mieczysław Pocięgło (ur. 1945) – syn Tolka i Lidki (jego biologicznym ojcem był niemiecki żołnierz, który zgwałcił jego matkę pod koniec powstania warszawskiego), w odc. 16 został złapany na granicy przy próbie ucieczki z kraju, siedział w więzieniu, działał w opozycji demokratycznej w latach 70. Karol Lang – syn przedwojennego starosty, w odc. 8 ożenił się z Lidią, w odc. 10 rozstał się z nią, jest lekarzem ortopedą w szpitalu w Konstancinie, w odc. 15 pomógł Leszkowi Talarowi, przyjaciel Andrzeja Szczepan Pocięgło – brat Tolka, wystąpił w odc. 20 i 21, mieszka w Londynie, potem ożenił się z Lidką i zabrał ją do Londynu. Pochodzi ze Lwowa. Z Sybiru wrócił z Armią Andersa. Stanisław Jasiński (ur. marzec 1903, zm. 1968) – dziadek Mietka, mąż Wandy, ojciec Lidii, wierny i ideowy komunista, członek Rady Zakładowej FSO, w odc. 7 był w żałobie po śmierci Stalina, zmarł w odcinku 13 Wanda Jasińska – babcia Mietka Pocięgło, żona Stanisława, mama Lidii, wystąpiła we wszystkich odcinkach serialu

Rodzina Wrotków Rajmund Wrotek – operator i reżyser Polskiej Kroniki Filmowej, w odc. 22 został wyrzucony z WFF, ale w tym samym odcinku zatrudnia się w TVP, twórca reportażu o strajku Gdańsk 1970, podejrzewany o wywiezienie taśmy na zachód, mąż Haliny, miłośnik kobiet (z którymi robi „riki-tiki-tak”), przyjaciel Andrzeja. Halina Jańczak (później – Wrotek) – żona Rajmunda, pracuje jako celniczka na Lotnisku Okęcie, przyjaciółka Ewy. Anusia – sierota, która trafia pod rodzinny dach Wrotków, po tym jak Halina postanawia się nią zaopiekować.

Rodzina Lawinów Basia Lawinówna (primo voto Talar, secundo voto Zbożna) – pierwsza żona Andrzeja, studiuje medycynę, potem lekarz w szpitalu, jest zakochana w Łukaszu Zbożnym, podczas wojny łączniczka „Sarna” w powstaniu warszawskim. Łukasz Zbożny – poeta, podczas wojny powstaniec warszawski i narzeczony Basi, potem jej drugi mąż. Po wojnie w odc. 7 wrócił z Kanady i trafił do więzienia we Wronkach za „niewłaściwe przekonania polityczne i działalność wywrotową”. Został wykładowcą w jednej z warszawskich uczelni i działaczem opozycji, przyjaciel Mietka – wystąpił w 5 odcinkach Leopold Lawina – mąż Marty, ojciec Basi, jest stomatologiem, podczas wojny stracił rękę – wystąpił w 7 odcinkach Marta Lawina – żona Leopolda, matka Basi – wystąpiła w 8 odcinkach

Rodzina Bawolików Kostek Bawolik – były piłkarz przedwojenny, sędzia piłkarski, mąż Teresy, tata Jacka, odmawia „ustawiania” meczów. W odc. 24 zmuszony do odejścia na emeryturę po tym, jak sprezentował młodym piłkarzom koszulki z wizerunkiem papieża. Żołnierz 1939 roku, spędził wojnę w niewoli w stalagu. Teresa Bawolik – żona Kostka, mama Jacka Jacek Bawolik – syn Kostka i Teresy, w sezonie 1996–1997 dowiadujemy, że się ożenił i ma dzieci

Rodzina Stroynowskich Alfred Bizanc – hrabia, rotmistrz WP, stryj Martyny, zginął w odc. 22 – wystąpił w 9 odcinkach Martyna Stroynowska – nauczycielka gry na fortepianie, była żona Jana Borowskiego, z którym ma córkę Beatę Jan Borowski – były mąż Martyny, z którą ma córkę – Beatę Beata Borowska – córka Martyny i Jana Klara/Klaudia Smoktunina – zaginiona podczas wywózki na Syberię siostra bliźniaczka Martyny, wychowała się w radzieckim domu dziecka, inżynier.

Pozostali Dr Sergiusz Kazanowicz – lekarz, były więzień w obozie koncentracyjnym Auschwitz-Birkenau (numer obozowy 454047), zaburzony psychicznie po obozowych przejściach. W odc. 9 zastrzelił swego starego i schorowanego psa i na podstawie analizy broni, której użył został oskarżony o zamordowanie Erwina Schultza – kapo z obozu w Oświęcimiu. W odc. 13 skoczył z okna, zaszczuty przez nowego gospodarza domu Prokopa, przeżył upadek, zamieszkał w domu pomocy społecznej „U Matysiaków”