Eparchia astrachańska – jedna z eparchii Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego, wchodząca w skład metropolii astrachańskiej. Obecnie (2016) jej ordynariuszem jest metropolita astrachański i kamyziacki Nikon (Fomin), zaś funkcję katedry pełni sobór Opieki Matki Bożej w Astrachaniu.
Historia Eparchia została założona w 1602 poprzez wydzielenie z eparchii kazańskiejEparchia w serwisie Patriarchatu Moskiewskiego. Pierwszym biskupem ordynariuszem został dotychczasowy przełożony monasteru Trójcy Świętej w Astrachaniu Teodozjusz (Charitonow)АСТРАХАНСКАЯ И ЕНОТАЕВСКАЯ ЕПАРХИЯ.. Szybki rozwój monasterów i instytucji cerkiewnych w regionie zapewniały od XVII wieku prawa do kontroli nad połowami ryb oraz przemysłem solnym.
W 1671 metropolita astrachański Józef został zamordowany przez zbuntowane oddziały Stieńki Razina. Po okresie ekonomicznego upadku w okresie panowania Piotra I eparchia astrachańska ponownie zaczęła prowadzić działalność budowlaną (wznoszenie nowych świątyń i klasztorów) oraz misyjną w XVIII w., w miarę napływu nowych osadników w region astrachański. W 1799 z terytorium eparchii astrachańskiej wydzielona została eparchia saratowska, zaś w 1829 eparchia nowoczerkaska. Od 1778 w Astrachaniu mieściło się seminarium duchowne.
W 1875 eparchia rozpoczęła publikację swojego oficjalnego organu prasowego, Astrachanskich jeparchialnych wiedomosti. W II poł. XIX wieku w eparchii mieściło się centrum działalności misyjnej prowadzonej przez Cerkiew rosyjską wśród Kałmuków, staroobrzędowców oraz mołokan. Na początku XX wieku eparchia liczyła 231 cerkwi, z czego 173 parafialne.
Po rewolucji październikowej, w latach 1917–1919, zamknięty został sobór Zaśnięcia Matki Bożej w Astrachaniu, seminarium duchowne oraz prasa eparchialna. 23 czerwca 1919 rozstrzelani zostali arcybiskup astrachański i carewski Mitrofan (Krasnopolski) oraz biskup pomocniczy Leoncjusz. W 1920 władze przeprowadziły na terytorium eparchii masowe aresztowania kapłanów. Miało to miejsce natychmiast po dokonaniu przez kolejnego arcybiskupa, Anatola (Sokołowa), objazdu eparchii, w czasie którego porównywał on walkę bolszewików z Cerkwią do walki Boga i Antychrysta. W czerwcu 1922 ten sam duchowny przystąpił do ruchu Żywej Cerkwi, co doprowadziło do rozłamu wśród wiernych i duchowieństwa. W końcu roku następnego wierni uznający zwierzchnictwo patriarchy Tichona dysponowali jedynie dziesięcioma cerkwiami. Od 1939 do 1942 eparchia nie posiadała zwierzchnika. W 1988 należała do najmniejszych jednostek administracyjnych Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego, mając w swojej jurysdykcji 15 parafii. Stopniowe odrodzenie życia eparchialnego nastąpiło dopiero po upadku ZSRR, w miarę odzyskiwania przez prawosławnych cerkwi przejętych w poprzednich dekadach przez państwo oraz odbudowywania obiektów całkowicie zniszczonych. Do 2001 liczba parafii wzrosła do 69; eparchia dzieli się na cztery dekanaty. W 1995 doszło do ponownego otwarcia pierwszego monasteru – męskiego klasztoru św. Jana Chrzciciela w Astrachaniu.
W 2013 z terytorium eparchii została wydzielona nowa administratura – eparchia achtubińskaОбразована Астраханская митрополия, включающая Астраханскую и Ахтубинскую епархию.
Biskupi astrachańscyEparchia w bazie danych prawosławia rosyjskiego. 1602–1615 – Teodozjusz (Charitonow) 1615–1628 – Onufry 1629–1638 – Makary 1639–1640 – Rafał 1641–1655 – Pachomiusz 1656–1671 – Józef 1672–1680 – Parteniusz 1681–1682 – Nikifor 1683–1696 – Sawwacjusz 1697–1714 – Samson (Sampson) 1716–1723 – Joachim 1723–1727 – Laurenty (Gorka) 1727–1730 – Warłaam (Lewicki) 1730 – Lew (Jurłow) 1731–1755 – Hilarion 1758–1776 – Metody 1776–1786 – Antoni (Rumowski) 1786–1792 – Nikifor (Teotoki) 1792–1793 – Tichon (Malinin) 1794 – Teofil (Rajew) 1794–1805 – Platon (Lubarski) 1805 – Atanazy (Iwanow) 1805–1806 – Anastazy (Bratanowski-Romanenko) 1807–1808 – Sylwester (Lebiedinski) 1808–1821 – Gajusz (Tokaow) 1821 – Jonasz (Wasiljewski) 1821–1824 – Abraham (Szumilin) 1824–1825 – Metody (Piszniaczewski) 1826–1832 – Paweł (Sabbatowski) 1832–1840 – Witalis (Borisow-Żegaczow) 1841 – Stefan (Romanowski) 1841–1844 – Smaragd (Kryżanowski) 1844–1856 – Eugeniusz (Bażenow) 1856–1870 – Atanazy (Drozdow) 1870–1874 – Teognost (Lebiediew) 1874–1877 – Chryzant (Rietiwcew) 1877–1880 – Gerazym (Dobrosierdow) 1880–1889 – Eugeniusz (Szerieszyłow) 1889–1892 – Paweł (Wilczinski) 1892 – Izaak (Położenski) 1892–1893 – Paweł (Wilczinski) 1893–1896 – Mitrofan (Niewski) 1896–1902 – Sergiusz (Sierafimow) 1902–1912 – Jerzy (Orłow) 1912–1913 – Teofan (Bystrow) 1913 – Innocenty (Kriemienski) 1913–1914 – Nikodem (Bokow) 1914–1916 – Filaret (Nikolski) 1916–1919 – Mitrofan (Krasnopolski) 1920 – Palladiusz (Sokołow) 1921–1923 – Anatol (Sokołow) 1923–1927 – Tadeusz (Uspienski) 1927 – Innocenty (Jastriebow) 1928–1933 – Filip (Stawicki) 1933–1939 – Andrzej (Komarow) 1943–1947 – Filip (Stawicki) 1947 – Mikołaj (Czufarowski) 1947–1952 – Filip (Stawicki) 1953–1954 – Leonid (Łobaczow) 1954–1959 – Sergiusz (Łarin) 1959–1960 – Gabriel (Ogorodnikow) 1960–1964 – Paweł (Gołyszew) 1964–1968 – Jonasz (Zyrianow) 1968–1979 – Michał (Mudiugin) 1979–1992 – Teodozjusz (Dikun) 1992–2016 – Jonasz (Karpuchin) od 2016 – Nikon (Fomin)
Przypisy
!