Ołeksa Mykołajowycz Hirnyk, (ur. 28 marca 1912 w Bohorodczanach, zm. 21 stycznia 1978 w Kaniowie) – Ukrainiec, działacz nacjonalistyczny, były więzień politycznyЮ. Д. Зайцев, Artykuł «Гірник Олекса Миколайович» na stronie Instytutu Historii Ukrainy NANUMuzeum ruchu dysydenckiego, artykuł «Гірник Олекса Миколайович», który dokonał aktu samospalenia obok grobu Tarasa Szewczenki w Narodowym Rezerwacie Szewczenki niedaleko Kaniowa. W 2007 roku uhonorowany najwyższym tytułem honorowym Bohatera Ukrainy.

Życiorys Urodził się 28 marca 1912 w Bohorodczanach (powiat bohorodczański), w biednej, wiejskiej rodzinie. Członek Płasta, następnie Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN). W latach 1933–1935 pracował w zakładach «Просвіта», «Пласт», «Луг». W latach 1935–1937 służył w Wojsku Polskim. 25 marca 1937 aresztowany przez polską żandarmerię wojskową za członkostwo w nielegalnej OUN. Osądzony, otrzymał wyrok 5 lat i 3 miesięcy więzienia. W trakcie kampanii wrześniowej zbiegł z więzienia. Pod koniec 1939 roku został aresztowany przez NKWD w trakcie wypełniania zadania OUN w Stryju. W 1940 roku został osądzony przez U-NKWD obwodu stanisławowskiego na podstawie artykułu 54-10 kodeksu karnego Ukraińskiej SRR za «Antysowietyzm» na 8 lat łagrów.

Po odbyciu kary w 1948 roku osiadł na zachodzie Ukrainy. Ożenił się w 1952 roku i przeniósł się do miasta Kałusz obwodu iwanofrankowskiego. Do czasu osiągnięcia wieku emerytalnego w 1972 roku pracował jako kopacz gliny, kamieniarz oraz księgowy. W 1972 roku przeszedł na emeryturę. Według wspomnień znajomych w 1977 roku mocno się zmienił. Później wyjaśniło się, że w tym czasie napisał odręcznie 1000 kopii ulotki „O losie narodu ukraińskiego” (ros. «листовок о судьбе украинского народа»), które skrzętnie ukrywał. 19 stycznia 1978 napisał pożegnalny list do żony:

Akt samospalenia 20 stycznia 1978 Ołeksa przyjechał do Kijowa, skąd udał się do Narodowego Rezerwatu Szewczenki niedaleko Kaniowa. 21 stycznia 1978 na tarasie widokowym (ukr. «Чернечої гори») (pagórek będący częścią rezerwatu) oblał się benzyną i dokonał aktu samospalenia, w trakcie którego wbił sobie nóż w pierś. Tuż przedtem rozrzucił napisane przez siebie ulotki oraz pozostawił list pożegnalny.

Na ulotkach było napisane między innymiОлекса Гирник 21 января 1978-го сжег себя на могиле ШевченкоЛЬВІВСЬКА ГАЗЕТА | Межі патріотизму…:

Jego ciało zostało znalezione przez robiącego obchód milicjanta, a wszystkie ulotki zebrano. Wszczęto także postępowanie prokuratorskie przez prokuraturę z Kaniowa, które zamknięto po 2 miesiącach. Prokuraturze nie udało się znaleźć związków Hirnyka z „kręgami antysowieckimi” czy odkryć „działalności antysowieckiej” poprzedzającej samobójstwoСправа № 4953 від 21.01. — 17.03. 1978 Канівської прокуратури \ За книгою Іщенко М. Спалився за Україну : Художньо-біографічна повість. Київ: Просвіта, 2004., — 128 с. .

W niepodległej Ukrainie Informacja o samospaleniu Hirnyka została skrzętnie ukrytaKsiążka Курносов Ю.О., „Інакомислення в Україні: 60-ті-перша половина 80-х рр. XX ст.”; wydawnictwo: Національна академія наук України, Інститут історії України; rok 1994; i po raz pierwszy przedostała się do wiadomości publicznej w gazecie „Literaturna Ukraina” (ukr. „Літературна Україна”) dopiero na początku 1992 rokuІщенко М. …Спалився Гірник Олекса з Калуша // Літературна Україна. — 1992. — 20 лютого. W 1993 roku w Kałuszu imię Hirnyka nadano jednej z ulic, a na domu w którym mieszkał, odsłonięto tablicę pamiątkową. W 1995 roku w Bohorodczanach odsłonięto pomnik, a w szkole otwarto klasę-muzeum pamięci O. Hirnyka. W 1996 roku szkoła ogólnokształcąca nr 1 rejonu bohorodczańskiego decyzją Rządu Ukrainy otrzymała imię Ołeksy HirnykaКабінет Міністрів України, Постанова від 23 вересня 1996 р. N 1162 «Про присвоєння імен загальноосвітнім школам». Dyrektor Narodowego Rezerwatu Szewczenki umieścił na terenie rezerwatu pamiątkowe tablice oraz niewielką ekspozycję.

W 2003 roku Liga ukraińskich mecenasów oraz Fundusz im. Ołeksy Hirnyka «mając na celu uwiecznienie pamięci ukraińskiego patrioty Ołeksy Hirnyka i uhonorowanie walczących o narodowe odrodzenie Ukrainy» ustanowiła stypendium im. Ołeksy HirnykaПоложення про премію ім. Олекси Гірника. Laureatami stypendium zostało już ponad 40 osób.

18 stycznia 2007 roku Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko nadał Hirnykowi tytuł i order Bohatera Ukrainy, za okazane męstwo i ofiarowanie siebieУказ Президента Украины № 28/2007 от 18 января 2007 года. Nagrodę odebrali jego synowie. Jeden z synów – Jewhen Hirnyk, były zastępca przewodniczącego Kongres Ukraińskich Nacjonalistów, deputowany Rady Najwyższej Ukrainy IV kadencji Rady Najwyższej Ukrainy V kadencji z frakcji Nasza Ukraina.

W rocznicę wydarzenia 21 stycznia 2009 roku obok miejsca samospalenia otwarto i poświęcono pomnikВладислав Кирей «Спалив себе за Україну», газета «Урядовий кур’єр», 24.01.2009Украинское национальное информационное агентство, 2009.01.21. Wybrany został projekt kijowskiego rzeźbiarza Adriana Bałoga przez Prezydenta JuszczenkęРозпорядження Президента України № 350/2006-рп. Podczas odsłonięcia obecni byli deputowani parlamentu Ukrainy oraz przedstawiciele władz lokalnych.

Bibliografia Музей диссидентского движения Іщенко М. Спалився за Україну : Художньо-біографічна повість. Київ: Просвіта, 2004., — 128 с. Іщенко М. Самоспалення Олекси Гірника в контексті дисидентського руху 60-70-х років. «Історія України. Маловідомі імена, події, факти. (Збірник статей)», 1999, вип. 7 Крайній І. Політичне самоспалення: український варіант. «Україна молода», 1999, 20 січ. Mariya Hantsyak, Oleksa Hirnyk burned himself in protest against Russification of Ukraine, Welcome to Ukraine, 2007/1 The death at Tarasova Hora by Orysia Paszczak Tracz. The Ukrainian Weekly, March 9, 1998. А.Русначенко «Національно-визвольний рух в Україні. Середина 1950-х — початок 1990-х років». — К.: Вид. ім. О.Теліги, 1998 — С. 214. Тарахан-Береза З. П. Самоспалення в ім’я відродження України Тарахан-Береза З. П. Святиня : наук.-іст. літопис Тарасової Гори. К. : РОДОВІД, 1998. — 543 с. — — c. 484—493. Бажан О. Г., Данилюк Ю. З. Опозиція в Україні (друга половина 50-х — 80-ті рр. XX ст.) / НАН України. Інститут історії України. К.: Рідний край, 2000, 616 с. — § 2, c.110-111 Микола Сом. Людина-смолоскип. „Літературна Україна”. 20 marca 2003; Те ж: Інформаційний бюлетень (Кременчук), № 14 (526), 2003. — 10 квітня. Справа № 4953 від 21.01. — 17.03. 1978 Канівської прокуратури. Справа № 1190 Управління НКВД у Станіславській обл., 1940 р., за ст. 54-10 (антирадянська діяльність). Телесюжет «Акт самоспалення на знак протесту проти русифікації України» 5 kanał telewizji Ukrainy

Przypisy

Kategoria:Ludzie zmarli w wyniku samospalenia (forma samobójstwa) Kategoria:Członkowie Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów Kategoria:Ludzie urodzeni w Bohorodczanach Kategoria:Ludzie związani z Kałuszem Kategoria:Ukraińscy samobójcy Kategoria:Urodzeni w 1912 Kategoria:Zmarli w 1978