thumb|Omelan Pricak (1919–2006) Omelan Josypowycz Pricak (; ur. 7 kwietnia 1919 w Łące pod Samborem, zm. 29 maja 2006 w Bostonie) – historyk ukraiński i amerykański, orientalista.
Życiorys Maturę uzyskał w roku 1936 w gimnazjum w Tarnopolu (do szkoły chodził m.in. z późniejszym kardynałem Władysławem Rubinem i późniejszym rektorem KUL-u Mieczysławem Krąpcem). Studia rozpoczął na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie. Tam studiował języki Bliskiego Wschodu i związał się z Towarzystwem Naukowym im. Szewczenki. Uczestniczył w seminarium na temat historii Ukrainy kierowanym przez Iwana Krypjakewycza. Studia ukończył w 1940 pod okupacją sowiecką. W 1940 przeniósł się do Kijowa, gdzie krótko studiował pod kierunkiem orientalisty Ahatanhiela Krymskiego. Następnie studia uzupełniał na uniwersytetach w Berlinie, Getyndze i Hamburgu. Doktoryzował się w 1951, habilitował zaś w 1961 jako turkolog i ałtaista.
W 1960 wyjechał do Stanów Zjednoczonych, gdzie wykładał na University of Washington w Seattle. Następnie na zaproszenie wybitnego językoznawcy Romana Jakobsona przeniósł się na Uniwersytet Harvarda w Cambridge. Razem z Jakobsonem badał Słowa o wyprawie Igora z wykorzystaniem orientalnych źródeł. Dzięki jego staraniom w 1973 powstał na tej uczelni Harvard Ukrainian Research Institute, prężny ośrodek badań nad Ukrainą, którego został pierwszym dyrektorem (aż do przejścia na emeryturę w 1989). W 1975 został pierwszym od czasów Mychajła Hruszewskiego profesorem historii Ukrainy, a w 1977 zainicjował wydawanie czasopisma „Harvard Ukrainian Studies”. Po uzyskaniu przez Ukrainę niepodległości w 1991 Pricak wrócił do Kijowa, gdzie założył Oriental Institute of National Academy of Sciences i czasopismo „Schidnyj Swit”. Ostatnie lata życia spędził w Stanach Zjednoczonych, zmarł w Bostonie w wieku 87 lat.
Pricak był mediewistą specjalizującym się w wykorzystywaniu źródeł orientalnych, a zwłaszcza tureckich, do badania dziejów Rusi Kijowskiej. Specjalizował się także w skandynawskich źródłach do dziejów Rusi. Jego opus magnum to dzieło The origin of Rus. Oprócz dziejów Rusi, Pricak badał też dzieje euroazjatyckich nomadów: Protobułgarów, Chazarów, Pieczyngów i Połowców. W odróżnieniu od swoich poprzedników (Mychajła Hruszewskiego, Dmytra Doroszenki i Iwana Krypjakewycza) nie napisał historii Ukrainy. Uważał, podobnie jak Wjaczesław Łypynski, że historia tego kraju musi być opisana „terytorialnie”, gdyż sięga starożytności, a obejmuje także dzieje Polski, ludów stepowych oraz innych narodów, które zamieszkiwały to terytorium. Idea ta została później podjęta przez jego ucznia Paula Magocsiego, związanego przez pewien okres z Harvard Ukrainian Research Institute. Pricak był politycznym konserwatystą, w młodości zwolennikiem hetmanatu i monarchizmu. Krytykował radykalizm polityczny i historyczny Hruszewskiego. Był także zwolennikiem pojednania żydowsko-ukraińskiego.
Publikacje Bibliografia prac znajduje się w księdze pamiątkowej, [w:] Eucharisterion: Essays Presented to Omeljan Pritsak on His Sixtieth Birthday by His Colleagues and Students, ed. Ihor Ševčenko, Frank Sysyn, U. M. Pasicznyk, Cambridge Mass. 1980, t. 1-2 „Harvard Ukrainian Studies”, z. 3/4 (1979/1980). The origins of the Old Rus’ weights and monetary systems. Two studies in Western Eurasian metrology and numismatics in the seventh to eleventh centuries, Cambridge, Mass. 1998. From Kievan Rus’ to modern Ukraine: Formation of the Ukrainian nation (with Mykhailo Hrushevski and John Stephen Reshetar), Cambridge, Mass. 1984. Khazarian Hebrew language Hebrew documents of the tenth century. (z Golb Norman) Ithaca 1982. The Polovcians and Rus''', Archivum Eurasiae medii aevi (1982). The origin of Rus, Cambridge, Mass. 1981. Studies in medieval Eurasian history, London: Variorum Reprints 1981. On the writing of history in Kievan Rus, Cambridge Mass. 1980. The Khazar Kingdom’s Conversion to Judaism, Harvard Ukrainian Studies (1978). The Pechenegs: A Case of Social and Economic Transformation, Archivum Eurasiae medii aevi (1975). Two Migratory Movements in the Eurasian Steppe in the 9th-11th Centuries, [w:] Proceedings. Proceedings of the 26th International Congress of Orientalists, New Delhi 1964, t. 2. The Decline of the Empire of the Oghuz Yabghu, Annals of the Ukrainian Academy of Arts and Sciences in the United States, (1952). Die Bulgarische Fürstenliste, Wiesbaden 1955. Prace Omelana Pricaka w wersji elektronicznej
Publikacje w języku polskim Rozmowa z profesorem Pricakiem, rozmawiał Bohdan Strumiński, „Zeszyty Historyczne” (1983), z. 65, s. 3–19 (Przedruk, [w:] Zamiłowanie do spraw beznadziejnych. Ukraina w „Kulturze” 1947-2000, wybór, opracowanie i posłowie Bogumiła Berdychowska, Paryż-Kraków: Instytut Literacki – Instytut Książki 2016, s. 458–473). Kijów i wszystka Ruś. Losy pewnej idei sakralnej, [w:] Chrześcijaństwo Rusi Kijowskiej, Białorusi, Ukrainy i Rosji (X-XVII wiek), red. Jerzy Kłoczowski, Kraków 1997, s. 217–237.
Bibliografia O. Pritsak, Apologia Pro Sua, „Journal of Turkish Studies” 2 (1978), s. IX-XVIII [kariera naukowa]. Edward L. Keenan, Omeljan Pritsak (1919–2006) [Obituary], „Kritika. Explorations in Russian and Eurasian History” 7 (2006), nr 4, s. 931–936. Oleksander Dombrovsky, Pamiati Omeliana Pritsaka (Spohady). In Memory of Omeljan Pritsak. Recollections, „Ukrainskyi istoryk” 43 (2006), z. 1-3, s. 228–237. Mirosław Filipowicz, Emigranci i jankesi. O amerykańskich historykach Rosji, Lublin 2007, s. 198–199. L.A. Hajda, Omeljan Pritsak. A Biographical Sketch'', „Harvard Ukrainian Studies”, 3/4 (1979/1980), s. 1–6.
Linki zewnętrzne http://news.harvard.edu/gazette/story/2009/05/omeljan-pritsak/ https://web.archive.org/web/20101127185402/http://nbuv.gov.ua/people/pritsak.html https://web.archive.org/web/20070928150101/http://www.kmfoundation.com/?p=2_2_Publications_in_Ukrainian&lan=ua&alan=ua&id=143&a= http://pritsak-center.com/ https://web.archive.org/web/20070308040301/http://www.ukrhistory.narod.ru/texts/pritsak-2.htm http://www.oriental-studies.org.ua/index.php?info=3 http://archive.nbuv.gov.ua/people/pritsak.html https://web.archive.org/web/20070928150101/http://www.kmfoundation.com/?p=2_2_Publications_in_Ukrainian&lan=ua&alan=ua&id=143&a= http://www.wobi.ru/p/pricak-emelyan-iosifovich/
Kategoria:Amerykanie pochodzenia ukraińskiego Kategoria:Amerykańscy historycy Kategoria:Amerykańscy turkolodzy Kategoria:Emigracja ukraińska Kategoria:Ukraińscy historycy Kategoria:Ukrainoznawcy Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Harvarda Kategoria:Absolwenci gimnazjów w Tarnopolu Kategoria:Urodzeni w 1919 Kategoria:Zmarli w 2006