thumb|250px|Siedziba Tybetańskiego Parlamentu na Uchodźstwie w Dharamsali Tybetański Parlament na Uchodźstwie – jednoizbowy parlament emigracyjny podległy Centralnemu Rządowi Tybetańskiemu w Indiach.
Historia Jest sukcesorem powstałego w latach 70. XIX wieku Zgromadzenia Narodowego. Został utworzony 2 września 1960 przez XIV Dalajlamę Tenzina Gjaco jako Komisja Tybetańskich Przedstawicieli Ludowych (w latach 1979 – 2006 Tybetańskie Zgromadzenie Przedstawicieli Ludowych, obecna nazwa od 2006). Jego powstanie poprzedziły trwające blisko rok rozmowy i negocjacje z indyjskim rządem. Posłowie I kadencji zostali wybrani w zorganizowanych kilka miesięcy wcześniej wyborach.
Kadencja początkowo trwała 3 lata, w 1985 wydłużono ją jednak do 5 lat.
Kompetencje Uprawnienia i obowiązki Parlamentu określa obecnie Karta Tybetańczyków na Uchodźstwie z 14 czerwca 1991. Obejmują one: wybór członków Kaszagu, a także możliwość odwołania któregokolwiek z nich lub też całego gabinetu przyjmowanie ustaw, uchwał i innych aktów prawnych oraz podejmowanie decyzji politycznych badanie decyzji podejmowanych przez Kaszag pod kątem ich zgodności z ustawami i innymi aktami prawnymi przyjętymi przez Zgromadzenie kontrolowanie finansów administracji emigracyjnej utrzymywanie kontaktów z rządami i parlamentami, a także z organizacjami pozarządowymi w celu zdobywania poparcia dla sprawy Tybetu zapewnienie sprawnego funkcjonowania Zgromadzeń Lokalnych we wszystkich osiedlach diaspory tybetańskiej przeprowadzanie debat na temat problemów Tybetańczyków, zarówno o zasięgu międzynarodowym, ogólnonarodowym, jak i lokalnym przyjmowanie skarg publicznych i petycji społeczności uchodźczej utrzymywanie kontaktu z Tybetańczykami, także tymi mieszkającymi na terenie Chińskiej Republiki Ludowej odgrywanie roli opozycji politycznej
Skład, sposób wyboru i procedura objęcia mandatu Obecny, XV Tybetański Parlament na Uchodźstwie liczy 42 członków: po 2 przedstawicieli szkół Ningma, Sakja, Kagju i Gelug oraz 2 deputowanych reprezentujących tradycję Bön po 10 przedstawicieli tybetańskich prowincji Amdo i Kham 8 przedstawicieli prowincji Ü-Tsang 2 przedstawicieli Tybetańczyków mieszkających w Ameryce Północnej 2 przedstawicieli diaspory tybetańskiej mieszkającej w Europie
Liczba członków tybetańskiego parlamentu emigracyjnego w okresie jego funkcjonowania wielokrotnie ulegała zmianom. Chronologię tych zmian ukazuje poniższa tabela.
RokDeputowani1960 131964 171969 161976 171982 121991 462006 432011 42
Deputowani wyłaniani są w wyborach powszechnych. Czynne prawo wyborcze posiadają wszyscy członkowie społeczności uchodźczej, którzy ukończyli 18 lat. Bierne prawo wyborcze przysługuje od 25. roku życia.
Nowo wybrani posłowie składają przysięgę według następującej roty:
Struktura Na czele Parlamentu stoi Przewodniczący, wybierany wraz z zastępcą przez deputowanych na pierwszym posiedzeniu w głosowaniu tajnym. Posłowie pracują w ramach 9 komitetów, z których jeden (Stały Komitet) ma rangę organu konstytucyjnego, reprezentującego legislatywę poza sesjami. Pozostałe komitety to: Komitet Doradztwa Gospodarczego Komitet ds. Edukacji Komitet ds. Opieki Zdrowotnej Komitet ds. Praw Człowieka i Ochrony Środowiska Komitet ds. Rachunków Publicznych Komitet ds. Religijnych i Kulturalnych Komitet ds. Opieki Socjalnej i Osiedli Specjalna Komisja Prawna
Organizacją prac TPnU zajmuje się Sekretariat z Sekretarzem Parlamentarnym na czele. Do obowiązków tej instytucji należy opracowywanie procedur parlamentarnych i przygotowywanie relacji z przebiegu obrad. Szczegółowe sprawozdanie z każdej sesji jest publikowane w wydawanym przez Sekretariat Biuletynie Wiadomości (około 250 stron), kolportowanym następnie wśród diaspory.
Funkcjonowanie TPnU pracuje w systemie sesyjnym. Co roku zwołuje się dwie sesje zwyczajne – zimową (w marcu) i letnią (w sierpniu). Dalajlama ma także prawo zwołać sesję nadzwyczajną. Sesje trwają od 10 do 15 dni. Porządek obrad najczęściej składa się z następujących punktów: Godzina Pytań Wystąpienia członków Kaszagu (kalonów) i poszczególnych posłów Uchwalanie aktów prawnych Głosowania nad przyznaniem dotacji i kontrola finansów publicznych Prace nad rozmaitymi budżetami Debaty nad wnioskami i wystąpieniami
Przewodniczący Cełang Tamdin Njima Sangpo (1969 – 1972) Dzuczen Thupten Namgjal (1972 – 1976) Alag Dzigme Lhundup (1976 – 1979) Gjari Lodo Gjalcen (1979 – 1982) Njima Sangpo (1982 – 1987) Lobsang Czoden (1987 – 1988) Nubpa Czodak Gjaco (1988 – 1990) Lobsang Tenzin (1991 – 2001) Thupten Lungrig (czerwiec – wrzesień 2001) T. T. Karma Czopel (wrzesień 2001 – marzec 2002) Pema Jungney (2002 – 2006) T. T. Karma Czopel (31 maja 2006 – 30 listopada 2008) Penpa Cering (16 grudnia 2008 – 2016) Khenpo Sonam Tenphe (październik 2021 – obecnie)
Przypisy
Linki zewnętrzne Materiał z szóstej sesji Zgromadzenia XIV kadencji
Kategoria:Parlamenty świata Kategoria:Polityka Tybetu