Krążowniki liniowe typu Indefatigable − typ trzech brytyjskich krążowników liniowych z okresu I wojny światowej. Podobnie jak pozostałe brytyjskie krążowniki liniowe, urzeczywistniające idee admirała Johna Fishera, charakteryzowały się wysoką prędkością maksymalną, osiągniętą kosztem redukcji ochrony pancernej do minimum jak na okręty tej wielkości. Początkowo Royal Navy miała otrzymać tylko jeden okręt, „Indefatigable”, zbudowany według zmodyfikowanych planów typu Invincible, później dołączyły jeszcze dwa kolejne, sfinansowane przez dominia: „Australia” i „New Zealand”. Pierwszy z nich został okrętem flagowym niedawno utworzonej Royal Australian Navy, drugi wszedł bezpośrednio w skład floty brytyjskiej.
W początkowym okresie I wojny światowej każda z jednostek typu Indefatigable służyła na innym akwenie: „Indefatigable” na Morzu Śródziemnym, gdzie uczestniczył w pościgu za niemieckimi krążownikami „Goeben” i „Breslau” oraz w pierwszych działaniach przeciwko Turcji, „Australia” na wodach Pacyfiku, zaś „New Zealand” na Morzu Północnym, biorąc udział w bitwie koło Helgolandu, pościgu za niemieckimi okrętami po zbombardowaniu Scarborough, Hartlepool i Whitby oraz bitwie na Dogger Bank.
„Indefatigable” i „New Zealand” walczyły w składzie Grand Fleet w bitwie jutlandzkiej w 1916 roku („Australia” przebywała w tym czasie w stoczni, gdzie usuwano uszkodzenia odniesione w wyniku kolizji). Dla pierwszego z krążowników skończyła się ona tragicznie: trafiony w komory amunicyjne celnymi pociskami artylerii niemieckiego krążownika liniowego „Von der Tann” eksplodował i natychmiast zatonął wraz z niemal całą załogą. Dwa pozostałe okręty przetrwały w linii do zakończenia wojny, po czym „Australia” powróciła do roli okrętu flagowego swej macierzystej floty. W wyniku ustaleń traktatu waszyngtońskiego „New Zealand” został wycofany z linii w 1922 roku, zaś „Australia” w dwa lata później.
Projektowanie i budowa Po wybudowaniu w brytyjskich stoczniach pierwszych trzech krążowników liniowych (klasyfikowanych do końca 1911 roku jako wielkie krążowniki pancerne) typu Invincible i na wieść o rozpoczęciu przez najgroźniejszego rywala – Cesarstwo Niemieckie – budowy zbliżonego konstrukcyjnie okrętu „Von der Tann”, Admiralicja, wbrew niechętnemu stanowisku liberalnego rządu premiera Asquitha, przeforsowała rozpoczęcie prac stoczniowych nad kolejną jednostką tej klasy, według nieco tylko zmodyfikowanego projektu. Główną różnicą było nieznaczne wydłużenie kadłuba i co za tym idzie zwiększenie wyporności, skutkujące w wyglądzie zewnętrznym oddaleniem od siebie wież artyleryjskich umieszczonych diagonalnie na śródokręciu, co teoretycznie pozwalało im strzelać ponad pokładem na przeciwległą burtę. Stępkę pod okręt, sfinansowany ze zredukowanego programu rozbudowy floty na lata 1908−1909, położono 23 lutego 1909 roku w stoczni marynarki w Devonport.
Rok później rozpoczęto prace konstrukcyjne nad kolejnymi dwoma jednostkami, powtarzającymi ten sam projekt, finansowanymi przez brytyjskie dominia: Australię i Nową Zelandię, w związku z planami stworzenia niezależnych flot obydwu państw. Ostatecznie jedynie australijski krążownik trafił do utworzonej w 1911 roku Royal Australian Navy jako jej jednostka flagowa, okręt nowozelandzki został przekazany Royal Navy w darze od społeczności dominium. Stępki pod obydwa krążowniki zostały położone w czerwcu 1910 roku w stoczniach John Brown & Co. w Clydebank oraz Fairfield w Govan. Okręty otrzymały nieznacznie mocniejsze maszynownie, dla łatwiejszego osiągania projektowanej prędkości maksymalnej 25 węzłów.
Wodowanie „Indefatigable” nastąpiło 28 października 1909 roku, a zakończenie budowy w kwietniu 1911 roku. Odpowiednie daty dla „Australii” i „New Zealand” to 25 października 1911 i czerwiec 1913 roku oraz 1 lipca 1911 i listopad 1912 roku.
Opis konstrukcji Charakterystyka ogólna thumb|Sylwetka „Indefatigable” thumb|„Indefatigable” od rufy Długość całkowita krążowników liniowych typu Indefatigable wynosiła 179,8 m (między pionami 169,3 m, na konstrukcyjnej linii wodnej 179,3 m) a szerokość maksymalna 24,4 m. W przypadku „Indefatigable” wyporność konstrukcyjna wynosiła 18 470 ton angielskich (ts), a pełna 22 080 ts; dla dwóch pozostałych okrętów było to odpowiednio 18 500 ts i 22 110 ts. Średnie zanurzenie kadłubów osiągało 8,1 m.
Według projektu załoga każdego z krążowników miała liczyć po 790–800 oficerów, podoficerów i marynarzy (dla „Australii” jako okrętu flagowego przewidziano dodatkowe pomieszczenia dla 20 członków sztabu admiralskiego), w warunkach wojennych szybko wzrosła: podczas bitwy jutlandzkiej na „Indefatigable” zaokrętowanych było 1019 marynarzy i pięć osób cywilnych, liczba członków załogi „New Zealand” w 1919 roku wynosiła 853, zaś w 1921 – 1070, „Australii” w 1919 roku zaś 840.
Urządzenia napędowe Siłownia okrętów typu Indefatigable była w zasadzie nieco mocniejszym powtórzeniem rozwiązań zastosowanych na poprzednim typie Invincible. W dwóch oddzielnych maszynowniach zainstalowane zostały dwa zespoły turbin parowych systemu , każdy składający się z turbiny wysokiego i niskiego ciśnienia. Napędzały one bezpośrednio cztery wały napędowe ze śrubami o średnicy 10 stóp 10 cali (ok. 3,30 m) dla wałów zewnętrznych i 10 stóp 3 cali (ok. 3,12 m) dla wewnętrznych. Śruby „Australii” miały większą powierzchnię roboczą łopat. Przy projektowanej mocy maszyn wynoszącej 43 000 shp dla pierwszego okrętu i 44 000 shp dla pozostałych, prędkość maksymalna miała wynosić 25 węzłów. Główną różnicą w porównaniu z poprzednikami był brak osobnych turbin marszowych, które okazały się niepraktyczne w zastosowaniu.
Parę do turbin dostarczało 31 (według jednego ze źródeł 32) kotłów wodnorurkowych typu Babcock & Wilcox umieszczonych w pięciu kotłowniach. Zapas paliwa wynosił 3170 ton węgla i 840 ton mazutu, co pozwalało przepłynąć maksymalnie 6690 mil morskich przy prędkości ekonomicznej 10 węzłów.
Podczas prób prędkości maksymalnej na mili pomiarowej Polperro (gdzie odbywały się wszystkie przedwojenne próby prędkości dużych okrętów Royal Navy), „Indefatigable” osiągnął 25,79 węzła przy nominalnej mocy maszyn oraz 26,89 węzła z przeforsowaniem do 55 187 shp. Podobne próby prędkości dały dla „Australii” wynik 26,89 węzła przy mocy 55 881 shp, a dla „New Zealand” 26,39 węzła przy mocy 49 048 shp. Według raportów z bitwy na Dogger Bank w 1915 roku siłownia tego ostatniego okrętu uzyskała, przy pełnym zaangażowaniu obsługi, moc maksymalną przekraczającą 65 000 shp.
Uzbrojenie thumb|Wieża A „Australii” thumb|Pociski 12-calowe z „Australii” w ekspozycji RAN Museum w Sydney Głównym uzbrojeniem artyleryjskim krążowników liniowych typu Indefatigable było osiem dział BL Mk X kal. 305 mm (12 cali) o długości lufy 45 kalibrów, umieszczonych w czterech wieżach artyleryjskich na podstawach typu BVIII* (według jednego ze źródeł „Australia” i „New Zealand” miały otrzymać nowsze działa BL Mk XI o długości lufy 50 kalibrów). Jedna z wież znajdowała się na pokładzie dziobowym, jedna na rufie, zaś dwie pozostałe diagonalnie na śródokręciu. Całość pochodziła z zakładów koncernu Vickersa. Zapas pocisków wynosił po 110 sztuk na działo.
Maksymalna donośność wynosiła 16 450 m przy kącie podniesienia luf 13,5° oraz masie pocisku 390 kg i prędkości wylotowej 831 m/s. Po zwiększeniu kąta podniesienia do 16° i dostarczeniu pocisków nowego typu, o poprawionej aerodynamice, zasięg wzrósł do 18 686 m. Działa miały szybkostrzelność 1,5 strzału na minutę.
Artylerię średniego kalibru, przeznaczoną do zwalczania lżejszych okrętów, tworzyło 16 dział BL Mk VII kal. 102 mm (4 cale), zainstalowanych w kazamatach w nadbudówkach: sześć dziobowej i dziesięć rufowej. Dwa z nich zostały zdemontowane w 1915 roku, zaś na „New Zealand” usunięto jeszcze jedno w 1917 roku i cztery kolejne w styczniu 1919 roku. Na każde działo przypadało 100 sztuk amunicji.
Uzbrojenie torpedowe okrętów składało się z dwóch podwodnych wyrzutni kal. 450 mm (18 cali)Brytyjskie torpedy 18-calowe miały faktyczny kaliber 17,72 cala (450 mm)., z zapasem 12 torped.
W trakcie służby uzbrojenie krążowników podlegało modyfikacjom. Najważniejsza z nich obejmowała instalację artylerii przeciwlotniczej dla zwalczania nowego zagrożenia z powietrza. W październiku 1914 roku na „New Zealand” zamontowano jedno działo przeciwlotnicze kal. 76 mm (3 cale) i jedno Hotchkiss kal. 57 mm (6-funtowe). W marcu 1915 roku dwa pozostałe okręty otrzymały po jednym dziale kal. 76 mm, na „Australii” wymienionym w czerwcu 1917 roku na działo kal. 102 mm. Takie samo działo otrzymał w tym okresie również „New Zealand”.
W chwili wejścia do służby każdy z krążowników posiadał na pokładzie po cztery 3-funtowe działka salutacyjne Hotchkiss. Zostały one zdemontowane na początku wojny, z wyjątkiem „Australii”, która jako okręt flagowy Royal Australian Navy zatrzymała dwa z nich. Po zakończeniu działań wojennych obydwie ocalałe jednostki otrzymały z powrotem pełny zestaw tych działek.
System kontroli ognia opierał się na danych pozyskiwanych z dwóch, umieszczonych w stanowiskach obserwacyjnych na masztach, dalmierzy o bazie 2,75 m (9 stóp). Były one przekazywane za pośrednictwem kalkulatorów mechanicznych Dumaresq do stacji transmisji danych i dalej do wież artyleryjskich jako gotowe dane ogniowe. Przed rozpoczęciem działań wojennych jedynie „Indefatigable” posiadał pełne wyposażenie systemu kontroli ognia, pozostałe okręty otrzymały je nieco później i w zmienionej konfiguracji. Ponieważ w czasie przedwojennych ćwiczeń z udziałem starego pancernika „Hero” jako okrętu-celu okazało się, że stanowiska obserwacyjne na masztach są szczególnie podatne na uszkodzenia od pocisków i ich odłamków, postanowiono zwiększyć elastyczność systemu, instalując w dziobowej wieży artyleryjskiej dodatkowy dalmierz 9-stopowy, chroniony pancerzem, oraz przeliczniki i stację transmisji danych. W ten sposób wieża mogła pełnić podczas walki rolę centrali artyleryjskiej. Zlikwidowano również stanowisko obserwacyjne na tylnym maszcie, przenosząc je do opancerzonej wieży w obrębie bojowego stanowiska dowodzenia. Już w trakcie działań wojennych takie rozwiązanie, jako sprawdzające się w praktyce, zastosowano również na „Indefatigable” i wcześniejszych jednostkach typu Invincible. W latach 1915−1916 na krążownikach typu Indefatigable zainstalowano nowocześniejsze urządzenia kierowania ogniem, wykorzystujące kalkulatory artyleryjskie Mk I konstrukcji Frederika Dreyera (Dreyer Table Mk I)John Brooks w Dreadnought Gunnery and the Battle of Jutland, s. 170-171, sugeruje możliwość, że instalacja nowych urządzeń kierowania ogniem oraz kalkulatorów artyleryjskich Dreyera nie została ukończona na części krążowników liniowych, w tym „Indefatigable” i „New Zealand”, przed bitwą jutlandzką i ich załogi musiały używać starych systemów. Jednocześnie cytuje dokument rady ds. uzbrojenia brytyjskiej Admiralicji z 10 lutego 1916 roku (a więc ponad trzy miesiące przed bitwą jutlandzką), w którym „New Zealand” i „Australia” są wymienione pośród jednostek wyposażonych bądź właśnie wyposażanych w kalkulatory Dreyera..
Pod koniec wojny na „Australii” i „New Zealand” przeprowadzono udane próby startu samolotów Sopwith Camel i Sopwith 1½ Strutter z platform zainstalowanych na dachach wież artyleryjskich na śródokręciu.
Opancerzenie thumb|Uproszczony schemat opancerzenia