thumb|250px|Uchta w latach 50. XX wieku thumb|250px|Workuta thumb|250px|fragment parku w Workucie thumb|250px|tundra – typowy krajobraz kraju thumb|250px|rzeka Wym thumb|250px|rzeka Peczora thumb|250px|Komiacy – rdzenni mieszkańcy kraju Komi (ros. i komi Коми), pełna nazwa Republika Komi (ros. Республика Коми, komi Коми Республика) – republika w składzie Federacji Rosyjskiej.
Geografia Republika Komi leży po zachodniej stronie gór Ural, na północnym wschodzie Niziny Wschodnioeuropejskiej, w północno-wschodniej europejskiej części Rosji. Graniczy z Krajem Permskim, obwodami: archangielskim, kirowskim, swierdłowskim oraz z okręgami autonomicznymi: Nienieckim, Chanty-Mansyjskim i Jamalsko-Nienieckim.
Terytorium republiki zajmuje 415 900 km² (15. na terenie Rosji), zamieszkuje ją zaledwie 1 019 000 mieszkańców (54. na terenie Rosji), gęstość zaludnienia równa jest 2,44 osoby/km². Stolicą republiki jest Syktywkar, położony w południowo-zachodniej części republiki. Językami urzędowymi są język rosyjski i język komi.
Lasy zajmują ponad 70% terytorium republiki, a bagna około 15%.
Ponad 32 800 km² północnej części Republiki Komi jest pokryte dziewiczymi lasami Komi. Jest tu Peczorsko-Iłycki Rezerwat Biosfery, który wraz z Parkiem Narodowym „Jugyd Wa” został w 1995 wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.
Znajduje się tu też Park Narodowy „Kojgorodzkij”.
Strefa czasowa Od 2014 r. Komi należy do moskiewskiej strefy czasowej (MSK). UTC +3:00 przez cały rok. Wcześniej, przed 27 marca 2011 roku, na terenie republiki obowiązywał czas standardowy (zimowy) strefy UTC+3:00, a czas letni – UTC+4:00.
Hydrologia Rzeki Większość obszaru Komi leży w dorzeczu dużych równinnych rzek: Wyczegdy, Łuzy, Mezeni i Waszki. Prócz rzek typu równinnego przez teren kraju płyną też rzeki górskie. Są nimi prawe dopływy Peczory, m.in. Unja, Iłycz, Podczerem, Szczugor i in.
Głównymi rzekami Komi są: Iżma Mezeń Peczora Sysoła Usa Waszka Wyczegda Wym
Od wieków rzeki Komi odgrywały znaczącą rolę przy zasiedlaniu i zagospodarowywaniu zarówno tego kraju, jak i regionów położonych dalej na wschód. Już w XII wieku przez obszar dzisiejszej republiki (określanej wówczas mianem) przebiegała tzw. wielka nowogrodzka droga do Jugry (tj. dzisiejszego Chanty-Mansyjskiego Okręgu Autonomicznego – Jugry) (ros. великий новгородский чрезкаменный путь в Югру), której znaczna część wiodła właśnie ułatwiającymi komunikację licznymi rzekami Komi.
Jeziora Na terenie Komi znajduje się ponad 78 tysięcy jezior, które łącznie zajmują obszar ok. 4,5 tys. km², jednak 98% tych zbiorników wodnych to jeziora niewielkie, o powierzchni nieprzekraczającej 0,5 km².
Jeziora te podzielić można ze względu na pochodzenie, jak też ze względu na położenie. Pod względem genezy wśród lokalnych zbiorników wyróżnić można polodowcowe, krasowe, torfowiskowe i reliktowe. Z uwagi na lokalizację i związaną z tym faunę i florę jeziora dzielą się na tundrowe, tajgowe (leśne), górskie oraz zalewowe. Największe rozmiary posiadają reliktowe jeziora leśne, które jednak są na ogół płytkie; największą głębokość (do 50 m) mają jeziora górskie, które z kolei są niewielkie pod względem obszaru – rzadko przekraczają 1 km².
Największe jeziora Jezioro Sindorskie (ros. Синдорское озеро) – powierzchnia 35 km² Jezioro Jam (ros. Ям озеро) – powierzchnia 48,7 km² Wielkie Charbiejty (ros. Большое Харбейты) – powierzchnia 21 km², głębokość – do 17 m Inne większe jeziora, ważne z gospodarczego, krajobrazowego lub ekologicznego punktu widzenia Jezioro Donty (Don) (powierzchnia – 4,6 km², długość – 20 km, średnia głębokość – 1,5 m) Jezioro Kadomskie (długość ok. 4 km, szerokość – 3,5 km) Jezioro Wad Jezioro Dodźskie Jezioro Wiejsakoty (powierzchnia – 6,3 km², długość – 3 km, szerokość – 0,6 km) Jezioro Wadybty Jezioro Smolne (Smolmoje) Jezioro Tielpos (górskie, głębokość 49,5 m, powierzchnia – 0,25 km²) Jezioro Długie (Dlinnoje) (górskie, głębokość 40–50 m) Jezioro Torgowoje (górskie, głębokość 40–50 m)
Bagna Bagna zajmują ok. 7,7% powierzchni Komi, tj. 3,2 mln ha. Obszary te stanowią odrębne ekosystemy, silnie oddziałujące na tereny sąsiednie poprzez wpływ na poziom wód gruntowych, akumulację wilgoci i oczyszczanie wód z zanieczyszczeń, a także jako miejsca lęgowe licznych gatunków ptaków.
Największe bagna: Bagno usińskie (Усинское болото) – 139,190 ha Okiean (“Ocean”) (Океан) – 178,975 ha Dziorniur (Дзёрнюр) – 32,228 ha Tybjuniur (Тыбъюнюр) – 60,042 ha Martiuszewskie (Мартюшевское) – 9,285 ha
Górnictwo Na terenie republiki wydobywa się: węgiel, ropę naftową, gaz ziemny, złoto i diamenty.
Klimat Większość obszaru republiki leży w strefie klimatu umiarkowanego chłodnego, typu kontynentalnego, jedynie północne skrawki kraju pozostają w strefie klimatu subpolarnego.
Zima na tym obszarze jest dość długa i bardzo chłodna; średnia temperatura najchłodniejszego miesiąca – stycznia waha się od −17 °C na południu kraju do −20 °C w części północnej. Lato, jakkolwiek krótkie, jest dość ciepłe – średnia temperatura lipca to od +11 °C na północy do +15 °C na południu republiki.
W regionie występuje dość wysoki poziom opadów – średnio ok. 700 mm; opady te mają głównie postać deszczu, a ich największe nasilenie ma miejsce w sierpniu.
Historia Od średniowiecza tereny dzisiejszej republiki wchodziły w skład Państwa Nowogrodzkiego; pod koniec XV wieku stały się częścią Państwa Moskiewskiego. Obszary te były ważnym źródłem futer. Z racji surowego klimatu i braku dróg ziemie Komi pozostawały bardzo słabo zaludnione.
W XVIII wieku tereny dzisiejszej republiki wchodziły w skład guberni archangielskiej, w której ramach stanowiły 3 ujezdy (jareński, solwyczegodzki i pustoziorski); w 1780 z części terenu ujezdu jareńskiego wydzielono ujezd ust-sysolski. Niższą od ujezdu jednostką podziału administracyjnego była wołost (ros. волость) – jednostka zbliżona do polskiej gminy.
Na początku XX wieku niewielkie części dzisiejszego obszaru Komi wchodziły też w skład guberni wołogodzkiej i wiackiej.
thumb|left|120px|Godło Komijskiej ASRR
Komi w czasach Związku Radzieckiego W latach 30. odkryto na terenie Komi duże zasoby węgla kamiennego (eksploatacja rozpoczęła się jednak dopiero w latach II wojny światowej, gdy Wehrmacht zajął dostarczające węgla na potrzeby radzieckiej gospodarki obszary zagłębia Donbasu). W latach 30. rozpoczęto w Komi budowę przemysłu, zbudowano koleje i drogi. Spowodowało to szybki napływ osadników (głównie Rosjan) i wzrost zaludnienia.
Od lat 30. do 50. XX wieku obszar republiki był ważnym punktem na mapie radzieckiego systemu obozów – Gułagów. Część ówczesnych obozów funkcjonuje do dziś jako więzienia lub kolonie karne.
Komi w niepodległej Rosji Po upadku ZSRR przemysł republiki (główne źródło dochodów mieszkańców) znalazł się w kryzysie. Spowodowało to znaczną emigrację, w konsekwencji czego w latach 1990–2007 liczba mieszkańców kraju spadła o 22%.
Historia autonomii komiackiej Autonomia Komiaków utworzona została 22 sierpnia 1922, kiedy to zorganizowano Komi-Zyriański Obwód Autonomiczny. Tworzenie autonomicznych jednostek terytorialnych dla mniejszości narodowych było częścią polityki tzw. korienizacji, tj. przyznawania autonomii mniejszościom narodowym zamieszkującym obszary dawnego Imperium, poprzednio dyskryminowanym i rusyfikowanym przez carat. Obwód istniał do 5 grudnia 1936. Wtedy to zmieniono status tej autonomicznej jednostki administracyjnej – podniesiono jej rangę i poszerzono zakres autonomii, tworząc Komijską Autonomiczną Socjalistyczną Republikę Radziecką. Komijska ASRR została zlikwidowana w 1990 na fali zmian związanych z rozpadem ZSRR. Jej prawną kontynuacją jest obecna Republika Komi.
Przywódcy Komi Jurij Aleksiejewicz Spiridonow 1994–2002 Władimir Aleksandrowicz Torłopow 2002–2010 Wiaczesław Michajłowicz Gajzer 2010-2015 Sergej Anatoljewicz Gaplikow - 2016-2020 Władimir Wiktorowicz Ujba 2020-2024 Rostisław Ernstowicz Golsztejn - od listopada 2024 (tymczasowy pełniący obowiązki głowy Republiki)
Ludność thumb|250px
Komiacy Rdzenną ludnością kraju są ugrofińscy Komiacy (dawniej zwani też Zyrianami). Wywodzą się oni ze średniowiecznych plemion ugrofińskich, zamieszkujących tereny między jeziorem Ładoga a Uralem. Już od XI wieku podlegali ruskim (potem rosyjskim) wpływom kulturowym, które nasiliły się jeszcze w XIV i XV w., gdy ziemie Komi zostały formalnie włączone do Rosji. Na przełomie średniowiecza i epoki nowożytnej Komiacy pod wpływem Rosjan przyjęli religię prawosławną, choć do dziś, zwłaszcza na północy i na odizolowanych obszarach wiejskich zachowali elementy dawnego kultu przyrody.
Statystyki demograficzne Ludność ogółem: 975 000 (szacunkowo na koniec 2006) Ludność według miejsca zamieszkania: ludność miejska: 75,7% ludność wiejska: 24,3% liczba kobiet na 1000 mężczyzn: 1106 Ludność według wieku średnia wieku dla ogółu populacji: 34,5 lat średnia wieku w miastach: 33,7 lat średnia wieku na wsiach: 36,8 lat średnia wieku mężczyzny: 32,3 lat średnia wieku kobiety: 36,8 lat gospodarstwa domowe: ogółem: 381 626 w miastach: 289 854 na wsiach: 91 772 Przyrost naturalny (2005) urodzenia: 10 975 (współczynnik urodzeń 11,1) zgony: 15 074 (współczynnik zgonów 15,2) ubytek naturalny: 4099 (- 4,1)
Skład etniczny Zmiany składu etnicznego populacji Komi w latach 1926–2002 (według danych spisowych) 1926 1939 1959 1970 1979 1989 2002 Komiacy 191 245(92,2%) 231 301(72,5%) 245 074(30,4%) 276 178(28,6%) 280 798(25,3%) 291 542(23,3%) 256 464(25,2%) Rosjanie 13 731(6,6%) 70 226(22,0%) 389 995(48,4%) 512 203(53,1%) 629 523(56,7%) 721 780(57,7%) 607 021(59,6%) Ukraińcy 34(0,0%) 6010(1,9%) 80 132(9,9%) 82 955(8,6%) 94 154(8,5%) 104 170(8,3%) 62 115(6,1%) Białorusini 11(0,0%) 3323(1,0%) 22 339(2,8%) 24 706(3,1%) 24 763(2,2%) 26 730(2,1%) 15 212(1,5%) Tatarzy 32(0,0%) 709(0,2%) 8459(1,0%) 11 906(1,5%) 17 836(1,6%) 25 980(2,1%) 15 680(1,5%) Niemcy 15(0,0%) 2617(0,8%) 19 805(2,5%) 14 647(1,8%) 13 339(1,2%) 12 866(1,0%) 9246(0,9%) inni 2246(1,1%) 4810(1,5%) 40 395(5,0%) 42 207(4,4%) 49 948(4,5%) 67 779(5,4%) 52 936(5,2%)
Wyznania Zdecydowana większość populacji republiki wyznaje prawosławie. Prócz tego istnieje liczna grupa ateistów; z mniejszości religijnych najliczniejsi są muzułmanie (ok. 2%). Katolicy stanowią 0,4% populacji.
Miasta i osiedla typu miejskiego miasta i największe osiedla typu miejskiego (stan na 1 stycznia 2005)
NazwaNazwa rosyjskaLiczba mieszkańcówSyktywkar Сыктывкар 228 928Uchta Ухта 103 064Workuta Воркута 82 000Peczora Печора 47 726Usinsk Усинск 45 238Inta Инта 38 772Sosnogorsk Сосногорск 29 203Worgaszor Воргашор 19 873Jemwa Емва 15 777Siewiernyj Северный 14 228Wuktył Вуктыл 14 031Niżnyj Odes Нижний Одес 11 654Mikuń Микунь 11 409Żeszart Жешарт 9832Jariega Ярега 8519Troicko-Pieczorsk Троицко-Печорск 8499Krasnozatonskij Краснозатонский 8464Wodnyj Водный 6662Ussogorsk Усогорск 5432Zapoliarnyj Заполярный 4498Wierchniaja Maksakowka Верхняя Максаковка 4010Wojwoż Войвож 3673Szudajag Шудаяг 3620Komsomolskij Комсомольский 3426Kożwa Кожва 3421Sindor Синдор 2973Błagojewo Благоево 2607Wierchniaja Inta Верхняя Инта 2095Siedkyrkieszcz Седкыркещ 2011
Gospodarka Gospodarka Komi opiera się głównie na wydobyciu surowców energetycznych (ropa naftowa, gaz ziemny oraz węgiel) oraz wykorzystaniu lasów (przemysł drzewny i celulozowo-papierniczy).
Po rozpadzie ZSRR lokalna ekonomia pogrążona jest w kryzysie; spowodował on m.in. to, iż w ciągu ostatniego dwudziestolecia populacja kraju spadła o blisko ¼.
Podział administracyjny Republika Komi dzieli się na 15 rejonów municypalnych (ros. муниципальный район); 5 największych miast stanowi wydzielone okręgi miejskie.
Rejony Rejon iżemski (ros. Ижемский район) Rejon kniażpogostski (ros. Княжпогостский район) Rejon kojgorodzki (ros. Койгородский район) Rejon kortkierosski (ros. Корткеросский район) Rejon priłuski (ros. Прилузский район) Rejon syktywdiński (ros. Сыктывдинский район)