Walencja (wal. i oficj. València, wym. []; hiszp. Valencia, wym. []) – miasto we wschodniej Hiszpanii, nad Morzem Śródziemnym. Stolica prowincji i wspólnoty autonomicznej o tej samej nazwie. Trzecie co do wielkości miasto Hiszpanii z 801 545 mieszkańcami w granicach administracyjnych gminy (municipio) oraz 1 582 387 mieszkańcami w granicach metropolii.
Walencja została założona w 138 roku p.n.e. jako Valentia Edetanorum i była częścią Starożytnego Rzymu do okresu średniowiecza. Później stała się stolicą Emiratu Walencji (1010–1238), a następnie stolicą Królestwa Walencji (1238–1707). Dziś Walencja jest klasyfikowana jako metropolia o znaczeniu międzynarodowym. Jest także dużym węzłem komunikacyjnym z czwartym co do wielkości w Europie pod względem ilości przeładowanych kontenerówMaritime freight and vessels statistics – Eurostat.One Hundred Container Ports 2023 – Lloyd’s List, 2023., międzynarodowym portem lotniczym, rozbudowaną siecią autostrad i koleją dużych prędkości AVE. Ponadto, w mieście funkcjonuje kolej aglomeracyjna , sześć linii metra i cztery linie tramwajowe. W rankingu InterNations Expat Insider 2020, Walencja została określona najlepszym miastem dla przyjezdnych na świecieExpat Insider 2020 – InterNations.org.. Forbes wybrał Walencję jako idealne miejsce do życia po przejściu na emeryturę. Miasto jest też wysoko notowane w rankingach dotyczących najzdrowszych miast do życia, zajmując odpowiednio 1 miejsce oraz 15 miejsce na świecieThe World’s Healthiest Cities – spotahome.com.. Miasto zostało wybrane na Europejską Stolicę Sportu 2011, 2022, 2022 (World Design Capital), 2023 oraz Zieloną Stolicę Europy 2024. W mieście działa Giełda Papierów Wartościowych oraz najstarszy ośrodek wystawienniczo-targowy w Hiszpanii – .
W Walencji i okolicach jest kilka kulturowych zjawisk / elementów wpisanych na listę reprezentatywną niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO, w tym Święto Ognia, podczas którego palone są różnorodne konstrukcje, wieże z ludzi Castell, Święto Matki Bożej Dobrego Zdrowia, rytuał bębnów oraz Trybunał Wodny w Walencji. Znajduje się tu również Giełda Jedwabiu wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Na przedmieściach co roku organizowana jest Tomatina, znana na świecie bitwa na pomidory.
Historia Kolonia rzymska , której nazwa pochodzi od łac. valens („silny”) na znak zwycięstwa nad Luzytanami; została założona w 138 roku p.n.e. i zamieszkana przez rzymskich żołnierzy.
Od 712 do 1238 roku Walencja znajdowała się pod panowaniem arabskim. W latach 778–779 miasto zostało zniszczone przez Abd ar-Rahmana I. Nieustabilizowana sytuacja po śmierci Abd al-Aziza w 1061 roku, spowodowała, że w 1094 miasto zostało zdobyte przez Cyda. Jednak 8 lat później, w 1102 roku, Walencja wróciła znów pod panowanie arabskie.
W 1238 roku, po pięciu miesiącach oblężenia miasto zdobył król Aragonii Jakub I Zdobywca. Spowodowało to, że muzułmanów zaczęli w mieście zastępować chrześcijanie, jednak był to długotrwały proces trwający jeszcze w XIV wieku. W XV wieku w Walencji przybyło wielu mieszkańców, w połowie wieku było ich około 75 000. Wówczas również w mieście miał miejsce duży rozwój gospodarki i kultury. Wiele znanych budynków powstało w tym okresie. Do 1707 miasto było stolicą królestwa pozostającego pod zwierzchnictwem Aragonii.
Podczas wojny o sukcesję hiszpańską Królestwo Walencji z innymi krajami Korony Aragonii popierało arcyksięcia Karola Habsburga przeciw Filipowi V. Po wojnie zwycięzcy Burbonowie ograniczyli autonomię Królestwa Walencji i podporządkowali region kastylijskiemu modelowi administracyjnemuMichał Zbigniew Dankowski, Nueva Planta Filipa V – konstytucja absolutyzmu, Toruń 2023, s. 38, 50–52..
W latach 1812–1813 zajęte zostało przez wojska francuskie. Podczas hiszpańskiej wojny domowej (1936–1939), od listopada 1936 do października 1937 znajdowała się tu siedziba rządu republikańskiego. W 1957 roku wylała rzeka Turia, wskutek czego miasto nawiedziła duża powódź.
Flaga Walencji Flaga Walencji jest niemal identyczną kopią chorągwi przyznanej w 1238 roku miastu Walencji przez króla Aragonii Jakuba I Zdobywcę. Przyjęta 1 lipca 1982 roku. Proporcje 2:3.
Geografia Położenie Walencja znajduje się na środkowo-wschodnim wybrzeżu Półwyspu Iberyjskiego i zarazem Hiszpanii, nad Zatoką Walencką Morza Śródziemnego, przy ujściu rzeki Turia. thumb|left| (Ogrody Turia / Ogrody Turii), park zlokalizowany w dawnym korycie rzeki Turia, przepływającej dawniej przez centrum miasta Położona jest około 300 km na wschód od Madrytu, około 300 km na południe od Barcelony, około 250 km na zachód od Majorki oraz około 200 km na północ od Kartageny.
Aglomeracja Walencji od północy i zachodu otoczona jest przez Góry Iberyjskie, a dokładniej przez pasma górskie: (w tym ), , Sierra de Chiva (w tym miejski park przyrody ), , , Sierra del Ave i Sierra del Caballon. Po zachodniej stronie znajduje się również park naturalny . Od południa otoczona jest przez północno-wschodnie krańce Gór Betyckich (m.in. pasma górskie , , ).
W granicach miasta, w południowej części znajduje się z płytką laguną. Walencja leży na wybrzeżu zwanym , na południe od plaż Costa del Azahar (w prowincji Castellón) i na północ od plaż Costa Blanca (w prowincji Alicante), jednych z głównych regionów wypoczynkowych Europy.
Klimat thumb|Walencja zimą. Na pierwszym planie most . Walencja znajduje się w strefie klimatu subtropikalnegoClimatic map by Istituto Geografico De Agostini.Die Klimatypen der Erde – Pädagogische Hochschule in Heidelberg. na pograniczu typu śródziemnomorskiego i półpustynnego, z bardzo łagodnymi zimami i długimi ciepłymi latami. Średnia roczna temperatura wynosi 23 °C w dzień i 14 °C w nocy.
Średnia temperatura najchłodniejszych miesięcy – grudnia, stycznia i lutego wynosi 17 °C w dzień i 8 °C w nocy. W najzimniejszym miesiącu roku – styczniu, temperatury wynoszą zwykle od 10 do 24 °C w ciągu dnia, od 2 do 12 °C w nocy, a średnia temperatura morza wynosi 14 °CValencia average sea temperature – seatemperature.org.. Opady śniegu, jak i mróz generalnie nie występują. Okres z letnimi temperaturami trwa ok. 7 miesięcy, zaczyna się w połowie kwietnia i trwa do połowy listopada. Marzec jest miesiącem przejściowym, ze średnią temperaturą wynoszącą 19–20 °C w dzień, pod względem temperatury i nasłonecznienia przypomina nieco maj w Polsce. W najcieplejszym miesiącu roku – sierpniu, temperatury wynoszą zwykle od 25 do 33 °C w ciągu dnia, około 22 °C w nocy, a średnia temperatura morza wynosi 26 °C. Temperatury powyżej 30 °C występują w kilkudziesięciu dniach rocznie, głównie w lipcu i sierpniu. Najwyższa odnotowana temperatura w mieście to 43 °C, która miała miejsce 20 sierpnia 2010 roku, natomiast najniższą zanotowaną temperaturą było –7,2 °C w nocy 11 lutego 1956 rokuExtreme Values. Valencia – Extreme Values. Valencia..
Walencja ma tylko 44 dni deszczowe rocznie przy opadach ≥1mm, 70 dni deszczowych rocznie przy opadach ≥0,1mm, ze średnią kilka dni deszczowych w miesiącu. Opady wahają się średnio od 1–2 dni w lipcu do 5–8 dni deszczowych w październiku. Średnia roczna wilgotność wynosi 66%, od 62% w kwietniu do 68% w sierpniu. Miasto ma około 2700–3000 godzin czystej słonecznej pogody rocznie, od 158-174 h (średnio ponad 5 godzin dziennie, około 5 razy więcej niż w Polsce) w grudniu do 313-344 h (średnio ponad 10 godzin czystego słońca na dobę, 1/4 więcej niż w Polsce) w lipcu.
+ Średnia dobowa temperatura morza (°C)StyLutMarKwiMajCzeLipSieWrzPaźLisGruRok 14,2 13,8 14,1 16,1 18,8 22,5 24,8 25,8 24,6 22,2 19,1 16,1 19,4
Podział administracyjny Walencja podzielona jest na 19 dystryktów (wal. districtes, hiszp. ):
Dystrykty podzielone są na dzielnice (wal. barris, hiszp. ), których jest w sumie 88.
Demografia thumb|Plac i zabudowania w centrum miasta Walencja liczy 809 267 mieszkańców wewnątrz centrum administracyjnego (municipio) na powierzchni zaledwie 134,65 km². Według oficjalnych hiszpańskich danych z 2020 roku wydanych przez (Urząd Miejski Walencji), metropolia liczy 1 582 387 mieszkańców na obszarze 628,9 km², przy gęstości zaludnienia 2516 os./km². Obejmuje centrum administracyjne Walencja i trzy sąsiadujące comarki (odpowiednik polskich powiatów): (obszar północny), (obszar zachodni) oraz (obszar południowy), historycznie pod nazwą . Te same dane liczbowe przedstawiło hiszpańskie (Ministerstwo Transportu, Mobilności i Agendy Miejskiej), według którego metropolia miejska obejmuje 45 mniejszych jednostek administracyjnych i ma 1 581 057 mieszkańców na obszarze 628,8 km² przy gęstości zaludnienia na poziomie 2514 os./km² (2021). Według tego ministerstwa, w latach 2001–2011 nastąpił wzrost ludności o 191 842 osoby, co stanowi wzrost o 14,1%Áreas urbanas +50, Ministerio de Fomento de España (pol. Ministerstwo Rozwoju)..
Podział terytorialny metropolii Comarca Ludność (2019) Powierzchnia Gęstość zaludnienia MetropoliaHuerta deValencia Obszarmetropolitalny 200px Ciudad de Valencia 801 545 134,7 km² 5853 os./km² (obszar zachodni) 359 337 187,6 km² 1982 os./km² (obszar północny) 228 424 140,4 km² 1627 os./km² (obszar południowy) 178 118 166,2 km² 1071 os./km² Razem 1 567 118 631,9 km² 2480 os./km² 228 406 970,0 km² 235 os./km² 179 185 429,6 km² 417 os./km² 177 195 823,3 km² 215 os./km² 98 244 271,2 km² 362 os./km² 82 663 276,9 km² 299 os./km² Razem 2 332 811 3 402,9 km² 686 os./km² Mapa
Według źródeł międzynarodowych zarówno zespół miejski, jak i obszar metropolitalny ma od ok. 1,5 do 2,5 miliona mieszkańców w zależności od źródła danych. Na podstawie danych Demographia: World Urban Areas z sierpnia 2023 roku, ścisły zespół miejski ma 1 547 000 mieszkańców na obszarze 394 km² przy gęstości zaludnienia na poziomie 3930 os./km²Demographia: World Urban Areas – Demographia, 08.2023.. Na podstawie danych Eurostatu z 2007 roku, strefa miejska Walencji (ang. Urban Zone) ma 1 564 145 mieszkańców. Ponadto: według Brookings Institution ma 1 864 600 mieszkańców2014 Global Metro Monitor – Brookings Institution, 2015., według MDPI – 1 986 297Means of Transport and Population Distribution in Metropolitan Areas: An Evolutionary Analysis of the Valencia Metropolitan Area – mdpi.com., według Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju OECD – 2 300 000„Competitive Cities in the Global Economy” – Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju OECD, 2006, Table 1.1.; według World Gazetteer – 2 513 965 – World Gazetteer, 2017.; według Europejskiego Urzędu Statystycznego (Eurostat) – 2 574 888 mieszkańców (w regionie metropolitalnym w 2021 roku)„Population by sex and age groups” – Eurostat, 2022.. Ponadto, Walencja jest częścią megalopolis , obejmującego śródziemnomorski zurbanizowany obszar ciągnący się wzdłuż wybrzeża Włoch, Francji i Hiszpanii.
W ostatnich dwóch dekadach nastąpił wzrost populacji urodzonej za granicą, wzrost z 1,5% w 2000 roku do 9,1% w 2009 roku. Podobny wzrost wystąpił również w dwóch największych hiszpańskich miastach, Madrycie i Barcelonie.
Turystyka thumb|Nowoczesna architektura w Walencji autorstwa syna miasta, Santiago Calatravy, fragment kompleksu Ciudad de las Artes y las Ciencias (Miasto Sztuki i Nauki). thumb|Katedra w Walencji thumb|Torres de Serranos thumb|Arena walk byków thumb|Giełda Jedwabiu (z listy światowego dziedzictwa UNESCO) W Buñol, na przedmieściach Walencji co roku odbywa się Tomatina, święto znane z obrzucania się pomidorami. W mieście odbywa się również Święto Ognia, podczas którego palone są różnorodne konstrukcje. 15 marca na ulicach całego miasta wystawia się dziesiątki konstrukcji-rzeźb wykonanych z mieszanki papieru i wosku, które w nocy z 19 na 20 marca są spalane; w międzyczasie na ulicach i w klubach trwa zabawa 24 godziny na dobę (ludzie zasypiają na ulicach i w parkach by odpocząć chwilę przed dalszą zabawą). Święto Ognia jest wpisane jest na listę reprezentatywną niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO. W mieście znajduje się arena walk byków .