Historia Niemiec – obejmuje dzieje państwa i narodu niemieckiego.

Plemiona germańskie wywodziły się prawdopodobnie z południowej Skandynawii i północnych Niemiec. Od I wieku p.n.e. osiedlały się na terenie współczesnych Niemiec, w następnym stuleciu skutecznie opierając się ekspansji Cesarstwa Rzymskiego. W III w. n.e. na teren Niemiec przybyły kolejne plemiona germańskie, które zaczęły od tego czasu próby ekspansji na tereny rzymskie. Na skutek konsolidacji plemion i osłabienia państwa rzymskiego większość ziem cesarstwa zachodniego znalazła się pod ich panowaniem.

W roku 800 król Franków, Karol Wielki, został koronowany na cesarza zachodniorzymskiego, jednak jego imperium zostało podzielone już w 843 roku na podstawie traktatu w Verdun. Od tamtego czasu tytuł cesarski zanikał i pojawiał się, pozostając ostatecznie przy władcach wschodniej części podzielonego kraju, którzy przyjęli z czasem tytuł królów Niemiec. Ostateczne odnowienie tytułu cesarskiego królów Niemiec nastąpiło w 962 r., a cesarstwo rozpoczęło ekspansję na północną Italię i Burgundię, a także na ziemie zachodniosłowiańskie.

W późnym średniowieczu niezależność książąt niemieckich rosła, co znalazło odzwierciedlenie w Złotej Bulli z 1356 r., która uregulowała ustrój państwa jako monarchii elekcyjnej. W 1517 r. w Niemczech rozpoczął się ruch dążący do reformy Kościoła katolickiego, który doprowadził do powstania wyznań protestanckich. Ze względu na rozdrobnienie Niemiec, reformację wprowadzono w wielu niemieckich księstwach, podczas gdy część pozostała przy katolicyzmie. Spór religijny doprowadził do wojny trzydziestoletniej (1618–1648), którą zakończył pokój westfalski.

W XVIII w. o prymat w Niemczech walczyły monarchia Habsburgów oraz Prusy, jednak w 1806 r. imperium zostało formalnie rozwiązane w rezultacie wojen napoleońskich, a po upadku Napoleona w 1815 r. kongres wiedeński usankcjonował restaurację dawnych monarchii i powstanie luźnej federacji niemieckich państewek, nazywanej Związkiem Niemieckim. Jednocześnie liberalne idee rewolucji francuskiej uzyskały duże poparcie Niemców, co doprowadziło w 1848 r. do wybuchu Wiosny Ludów.

Sprawujący od 1862 r. urząd premiera Prus Otto von Bismarck doprowadził poprzez serię wojen z Danią, Austrią i Francją do zaprowadzenia pruskiej hegemonii w Niemczech, którą usankcjonowało powstanie w 1871 r. Cesarstwa Niemieckiego w oparciu o monarchię pruską. W następnych latach Bismarck zapewnił państwu silną pozycję na arenie międzynarodowej, jednak równocześnie Niemcy zaczęły stawać się państwem imperialistycznym, co prowadziło do konfliktów z państwami sąsiednimi.

Niemcy przystąpiły w 1914 r. do I wojny światowej w sojuszu państw centralnych, jednak na skutek braku sukcesów w starciu z aliantami w kraju wybuchła w 1918 r. rewolucja, w efekcie której cesarz oraz królowie i książęta państw wchodzących w skład cesarstwa abdykowali. Rozejm w Compiègne zakończył wojnę 11 listopada tego samego roku, a Niemcy zostały zmuszone do podpisania w czerwcu 1919 r. traktatu wersalskiego. Pokój wówczas zawarty był w wielu środowiskach niemieckich uznawany za efekt spisku liberałów i socjalistów przeciw armii, a narzucone w nim przez zwycięzców warunki za upokarzające. Wszystko to stało się jedną z przyczyn rozwoju nazizmu.

Po zakończeniu wojny Niemcy zostały republiką, jednak większość miejsc w parlamencie posiadały partie negujące republikę i jej ustrój oraz dążące do rewizji traktatu wersalskiego. Następujący w latach powojennych okres rozwoju kulturalnego i gospodarczego państwa nazywany był „złotymi latami dwudziestymi”, jednak w wyniku kryzysu gospodarczego z lat 1929–1933 do władzy doszła NSDAP pod wodzą Adolfa Hitlera.

Jeszcze w tym samym roku rząd Hitlera doprowadził do likwidacji parlamentaryzmu, przejął dyktatorską władzę i rozpoczął wprowadzanie totalitarnego ustroju państwa. Od 1935 r. Niemcy zaczęły także jawnie naruszać traktat wersalski i dążyć do jego rewizji, m.in. poprzez aneksję Czechosłowacji i Austrii.

W 1939 r. Hitler rozpoczął II wojnę światową, zajmując Polskę, a następnie Danię i Norwegię, Francję i Beneluks oraz Jugosławię i Grecję. Niemieckiej inwazji z powietrza oparli się natomiast Brytyjczycy, a sowieci zatrzymali niemiecką ofensywę pod Moskwą i Stalingradem. W okupowanej Europie Niemcy rozpoczęli na masową skalę eksterminację Żydów, Romów i innych narodowości uznawanych przez rasistowską ideologię nazizmu za niegodne istnienia, a narody takie jak Polacy poddano kolonialnemu wyzyskowi. Od czasu walk pod Moskwą i Stalingradem front wschodni posuwał się nieustannie na zachód w miarę postępów sowieckich, a w 1944 r. USA i Wielka Brytania po desancie w Normandii otworzyły front zachodni.

Po klęsce Niemiec i kapitulacji terytorium niemieckie podzielono na strefy okupacyjne, z których z czasem powstały prozachodnia, demokratyczna i kapitalistyczna Republika Federalna Niemiec i prosowiecka, totalitarna Niemiecka Republika Demokratyczna (1949 r.) oraz neutralna, demokratyczna Austria (1955 r.). Niemcy Zachodnie stały się jednym z inicjatorów i animatorów powojennego pojednania i integracji europejskiej, w efekcie czego powstała późniejsza Unia Europejska. Berlin, podzielony na sektory okupacyjne, od 1961 r. podzielony był murem berlińskim. W 1990 r. doszło do zjednoczenia NRD i RFN.

Prehistoria thumb|upright|Mauer – miejsce odnalezienia człowieka heidelberskiego

Epoka kamienia Paleolit Najstarsze ślady ludzi na terenach dzisiejszych Niemiec pochodzą z miejscowości Mauer koło Heidelbergu w Badenii-Wirtembergii. W roku 1907 odnaleziony został dobrze zachowany szkielet człowieka heidelberskiego (Homo heidelbergensis). Szacuje się, że żył 500 000 lat p.n.e. W tym czasie na terenie dzisiejszych Niemiec panował ciepły klimat śródziemnomorski. W późniejszym czasie, około 480 000 lat p.n.e., nastąpiło ochłodzenie, a od północy oraz w Alpach zaczęły tworzyć się lodowce, które zaczęły napierać na ląd. Znaczny obszar podalpejskich i północnych Niemiec aż po Średniogórze Niemieckie i Sudety pokryty został grubą warstwą lodu. Wolny od lodu pozostał tylko nieduży pas równoleżnikowy, na którym utworzyła się warstwa gleby lessowej. Około 420 000 lat p.n.e. klimat powtórnie się ocieplił i ludzie ponownie zaczęli się osiedlać na terenie Niemiec. Do dzisiaj właśnie z tego okresu znajduje się najwięcej pozostałości świadczących o bytności ludzi na obszarach Niemiec. Okres tego ocieplenia trwał do około 240 000 lat p.n.e, kiedy to znowu przyszło ochłodzenie tak znaczne, że między 240 000 a 175 000 lat p.n.e. lądolód skandynawski i alpejski pokrył całą Nizina Niemiecką i pogórze, aż po stare góry i wyżyny na południu. Oziębienie to spowodowało wyludnienie tych terenów na kolejne tysiące lat. Ludzie zaczęli wracać około 175 000 – 120 000 lat p.n.e. Tak jak poprzednio zajmowali się zbieraniem płodów natury oraz polowaniem na dzikie zwierzęta, jak mamuty, tury, nosorożce czy niedźwiedzie. Teraz jednak posunęli się nieco w rozwoju i z tego okresu archeologowie oprócz tłuków kamiennych znajdywali groty oszczepów, sztylety i noże. Z tego okresu znaleziono w pobliżu Düsseldorfu szczątki kostne datowane na 120 000 lat p.n.e. Nazwano go „neandertalczykiem” od doliny gdzie został znaleziony: Neandertal. 120 000 lat p.n.e.nastąpiło kolejne zlodowacenie, ale tym razem objęło tylko północną część Niemiec, nie wykraczając poza Pojezierze Meklemburskie. Zlodowacenie to ukształtowało też obecną rzeźbę terenu Niemiec, a zakończyło się około 10 000 lat p.n.e. Po ustąpieniu lądolodu zaczął się proces modulacji geograficznej przymorskich terenów, poprzez ruchy skorupy ziemskiej. Około 8000 p.n.e. nastąpiło na tyle mocne wywyższenie się terenu, że Bałtyk stał się słodkowodnym jeziorem oddzielonym od oceanu naturalną przegrodą lodową na linii Jutlandia – Półwysep Skandynawski. Po trzech tysiącach lat nastąpiło ponowne obniżenie terenu. Bałtyk znów mógł się połączyć z oceanem, przez co wzrosło zasolenie i zmieniła się flora i fauna akwenu. thumb|Zasięg kultury oryniackiej thumb|Zasięg kultury świderskiej thumb|Zasięg kultury azylskiej Wraz ze wzrostem temperatury oraz poprawą warunków klimatyczno-przyrodniczych rozwijała się kultura ludzka. Ludzie tworzyli coraz doskonalsze wytwory. Z tego czasu nie widać już prymitywnych tłuków pięściowych, natomiast pojawiać się zaczęły inne narzędzia kamienne wyróżniające się lepszym wykonaniem jak: groty do strzał, skrobaczki, czy noże. Przyrządy takie znaleziono m.in. przy pracach archeologicznych w jaskini Aurignac we Francji (Kultura oryniacka), oraz w środkowych i zachodnich Niemczech. Była to cywilizacja wyższa pod względem rozwoju od neandertalczyków, którą nazwano Homo sapiens fossilis. W podobnym czasie i na podobnym terenie odkryto ślady kultury graweckiej. Pod koniec paleolitu na teren Niemiec przybyli przedstawiciele kultury magdaleńskiej. Ślady ich obecności znaleziono na Wyżynie Bawarskiej, Szwabii, Turyngii i Łużycach. Pozostawili po sobie narzędzia z krzemienia, rogu i kości (groty, harpuny). Mniej więcej w tym samym casie, ale na nizinne obszary Niemiec z okolic Mazowsza przybyli przedstawiciele kultury świderskiej. Oni z kolei pozostawili po sobie krzemienne wyroby drobnych rozmiarów (mikrolity) oraz ostrza w kształcie liścia. Pomiędzy VII a VI tysiącleciem p.n.e. pojawili się przedstawiciele kultury azylskiej. Ich obecność stwierdzono w południowo-zachodniej części Niemiec. Ludzie ci posługiwali się już ciężkimi narzędziami kamiennymi oraz wyrabiali mikrolity.

Mezolit W młodszym paleolicie i mezolicie uformowała się organizacja społeczna człowieka. Jej trzonem był ród. Wraz ze wzrostem przyrostu naturalnego, oraz coraz większą wymianą towarów pomiędzy sąsiadującymi rodami powstały plemiona.

W podobnym czasie, gdy na południu Niemiec, trwała paleolityczna kultura azylska, na północy Niemiec, u wybrzeży morskich, nad brzegami jezior i rzek pojawiła się już mezolityczna kultura maglemoska. Jej szczytowy punkt przypada na 7000 lat p.n.e. Ludzie ci zajmowali się rybołówstwem, myślistwem i zbieractwem, a używali do tego dość zróżnicowanych narzędzi. Były wśród nich wyroby wykonane z krzemienia, kości, jak i rogu. Pojawiły się topory krzemienne. Pomiędzy V a VI tysiącleciem p.n.e. u podnóża półwyspu Jutlandzkiego była jeszcze spora liczba osad, w których jedzono ostrygi. W kulturze maglemoskiej pojawiły się pierwsze prymitywne naczynia ceramiczne.

Neolit W VI tysiącleciu p.n.e. nastąpiły przełomowe zmiany w sposobie zaspokajania konsumpcyjnych potrzeb człowieka. O ile wcześniej człowiek polował na zwierzęta i zajmował się zbieractwem, to teraz zajął się prymitywnym rolnictwem, a zwierzęta zaczął wprzęgać w swoją służbę. W neolicie za pomocą patyka i kamiennej motyki potrafił spulchnić ziemię, na której siał pszenicę, jęczmień, proso, groch, bób, soczewicę, len i konopie. Udomowił psa, bydło rogate, owce, świnie i drób, a także konia. Pierwotnie rolnictwo niemieckie rozwijało się na terenie południowych i środkowych Niemiec, gdzie gleba była najżyźniejsza. Wraz z rozwojem człowiek opuścił jaskinie i zaczął budować domostwa bliżej rzek, przeniósł się do bardzo dużych domów mogących pomieścić cały ród. Ściany wyplatane były z gałęzi i lepione gliną, a dachy kryte słomą lub trzciną. Na terenach Niemiec występował też inny rodzaj osad: pomieszczeniami mieszkalnymi były małe owalne chaty, w których mieszkały co najwyżej pojedyncze rodziny. Jeszcze inne osady (np. w Urmitz koło Koblencji) miała charakter typowo obronny. Było tam ogrodzenie palisadowe, wały i rowy.

Pod koniec IV tysiąclecia p.n.e. na tereny Niemiec zaczęła napływać z południa ludność kultury wstęgowej. Jako rolnicy i hodowcy ludzie ci wybierali tereny zasobne w żyzną glebę, które znajdowały się na terenie Wyżyny Bawarskiej i Szwabskiej oraz Średniogórza Niemieckiego.

Epoka brązu