Baubo, także Iambe (stgr. Baubṓ, Iámbē) – postać z mitologii greckiej, uosobienie kobiecego demona seksualności i płodności.
Charakter i pochodzenie Jej charakter jako bóstwa wciąż pozostaje sporny i niejasny; niektórzy badacze ją uznają za rodzaj demona z nocnego orszaku Hekate, podobnego do przerażających istot Mormo, Gello, GorgoW. Fauth: Baubo w Der Kleine Pauly, dz. cyt., kol. 843, 49-53.. Pojawia się w mitach wczesnoorfickich, łączona z postacią Iambe z hymnów homeryckich. Zazwyczaj uważana za bóstwo śmiechu i obscenicznej swawoli, często wyobrażane jako bezgłowe (w postaci tzw. gastrokefalicznej), ale z wyraźnie zaznaczonymi szczegółami anatomii kobiecej.
W wersji przekazanej za pośrednictwem pism Ojców Kościoła (Klemens Aleksandryjski, Euzebiusz, Arnobiusz), miała być mieszkanką Eleuzyny, małżonką Dysaulesa oraz matką Protonoe i Misy (Nise) oraz Triptolemosa i EubuleusaP. Grimal: Słownik mitologii greckiej i rzymskiej, dz. cyt.. Występuje w micie o Persefonie i Demeter, goszcząc poszukującą córki Demeter z małym Iakchosem, i skutecznie ją pocieszając poprzez swe rubaszne zachowanie i taneczne obnażanie się przed pogrążoną w smutku boginią. Dzięki temu miała ocalić świat od klęski głodu wynikłej wskutek pozbawienia ziemi płodności przez zrozpaczoną Demeter. Sama czynność obnażania się mogła dać początek obrzędowemu zwyczajowi misteriów eleuzyjskich o charakterze apotropaicznymW. Fauth: Baubo w Der Kleine Pauly, dz. cyt., kol. 843, 21-32..
Niewątpliwe jest kojarzenie Baubo z elementem płciowym, prowadzące badaczy do domniemania, iż mogła być ona żeńskim składnikiem pary Baubo-Baubon (na podobieństwo Iambe-Iambos), przy czym Baubon miałby być uosobieniem narządu męskiego. Asocjację tę potwierdzałoby użycie tego pojęcia w takim właśnie znaczeniu przez Herondasa w jednym z jego mimijambów (VI, 19 – Przyjaciółki, Φιλιάζουσαι), gdzie pomiędzy kobietami mowa o „szkarłatnym baubonie” (κόκκινος βαυβών)Herondas: Mimy. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 1988, s. 62.. Jako zwykły symbol seksualny Baubo jest w tym przypadku uosobieniem sromu (vulva), stanowiąc jaskrawy wyraz pozytywnej oraz negatywnej siły macierzyńskiej, mającej swój odpowiednik w życiodajnym fallusie, obecnym w sakralizacji świata egejsko-anatolijskiego aż po deltę Nilu (np. w postaci egipskiego Besa-Akephalosa)W. Fauth: Baubo wDer Kleine Pauly, dz. cyt., kol. 845, 10-14..
Na uwagę zasługuje ewolucja tego bóstwa od kobiecego demona trwogi z orszaku Hekate do jego całkiem odmiennej postaci z tradycji późnoorfickiejW. Fauth: Baubo w Der Kleine Pauly, dz. cyt., kol. 843, 53-57.. thumb|Figurka z Paros przedstawiająca Baubo brzemienną Ikonografia Szczególnie liczne jej figurki terakotowe z okresu hellenistycznego odnaleziono podczas wykopalisk w małoazjatyckim Priene – niektóre z niesionym na głowie koszykiem owoców symbolizującym płodnośćPor. F. Rumscheid: Die figürlichen Terrakotten von Priene, dz. cyt., tab. 29, 30.. Zazwyczaj przedstawiana była wówczas jako naga kobieta eksponująca rozmaicie swe genitalia. Kult jej znacznie wcześniej bezspornie stwierdzono na Paros, poświadczony tam przez inskrypcję wotywną, w której Baubo wymieniona jest wraz z innymi postaciami kręgu eleuzyńskiego (Herą, Demeter Tesmoforos, Korą i Zeusem Eubuleusem)W. Fauth: Baubo w Der Kleine Pauly, dz. cyt., kol. 844, 13-17.. Znane jest również italskie figuralne jej przedstawienie w postaci nagiej kobiety obscenicznie jadącej na świni jako typ dea impudicaO. Kern: Baubo 1 w Paulys Realencyclopädie…, dz. cyt..
Zobacz też
Uwagi
Przypisy
Bibliografia Wolfgang Fauth: Baubo w Der Kleine Pauly. T. 1. Stuttgart: A. Druckenmüller, 1964, kol. 843–845 Fritz Graf: Baubo w Der Neue Pauly. T. 2. Stuttgart: J.B. Metzler, 1997, kol. 499 Otto Kern: Baubo 1 w Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. T. 3/1. Stuttgart: J.B. Metzler, 1897, kol. 150-151 Pierre Grimal: Słownik mitologii greckiej i rzymskiej. Wrocław: Ossolineum, 1997, , s. 53 Frank Rumscheid: Die figürlichen Terrakotten von Priene. Fundkontexte, Ikonographie und Funktion in Wohnhäusern und Heiligtümern im Licht antiker Parallelbefunde. Wiesbaden: L. Reichert Verlag, 2006,
Linki zewnętrzne «Baubo» w Enciclopedia Treccani [dostęp 2021-01-04] Aaron J. Atsma: Agricultural Gods na stronie mitologii greckiej Theoi [dostęp 2013-08-16]
Kategoria:Greckie boginie Kategoria:Nagość