Walery Feliks BagińskiDrugie imię za: Joanna Arvaniti, Drogi do niepodległości Wandy z Bagińskich Pisarkowej-Chaciewiczowej „Tamary” i jej rodziny, [w:] Biuletyn Archiwum Polskiej Akademii Nauk, nr 56, Warszawa 2015, ISSN 0551-3782, s. 257. (ur. 16 kwietnia 1893 w Warszawie, zm. 29 marca 1925 w Kołosowie koło Stołpców) – polski działacz niepodległościowy i Komunistycznej Partii Robotniczej Polski, pozbawiony stopnia porucznika uzbrojenia Wojska Polskiego i Orderu Virtuti Militari.
Życiorys Syn Walerego i Feliksy z Kwiecińskich – rodziny szlacheckiej o tradycjach patriotycznych. Był wnukiem powstańca styczniowego Saturnina Prawdzic Bagińskiego zesłanego za udział w powstaniu na Syberię. W 1913 ukończył Gimnazjum Chrzanowskiego i rozpoczął studia prawnicze na Uniwersytecie Jagiellońskim, które przerwał w następnym roku, a następnie rozpoczął ponownie w roku 1917 na Uniwersytecie Warszawskim. W 1912 został członkiem Związku Strzeleckiego, a po wybuchu I wojny światowej wstąpił do Polskiej Organizacji Wojskowej. W 1915 roku wstąpił do Legionów, dwa lata później został internowany w Szczypiornie. Brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej.
W 1920 roku został wykładowcą w Centralnej Szkole Zbrojmistrzów, która mieściła się w Cytadeli Warszawskiej. 3 maja 1922 roku zweryfikowany został w stopniu porucznika ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 roku w korpusie oficerów uzbrojenia. Od 1921 roku był członkiem Komunistycznej Partii Robotniczej Polski w wojsku i członkiem Centralnego Wydziału Wojskowego.
2 sierpnia 1923 roku został aresztowany wraz z nieznanym mu osobiście Antonim Wieczorkiewiczem, podporucznikiem rezerwy powołanym do służby czynnej i przydzielonym do Ekspozytury Oddziału II Sztabu Generalnego w Krakowie, i oskarżony o działalność komunistyczną oraz współorganizację zamachów bombowych, których dokonano w kwietniu i maju tego samego roku w Warszawie i Krakowie. Podczas śledztwa do oskarżenia dodano również pomoc w zorganizowaniu wysadzenia w dniu 13 października 1923 składu prochu w Cytadeli Warszawskiej, które nastąpiło w momencie gdy Bagiński i Wieczorkiewicz siedzieli od ponad dwóch miesięcy w więzieniu – zginęło wówczas 25 (lub 28) żołnierzy.
Obu zatrzymanych skazano na karę śmierci przez rozstrzelanie. Wyrok sąd utrzymał i obu skazanych osadzono w więzieniu. 7 maja 1924 prezydent RP Stanisław Wojciechowski zamienił, w drodze łaski, orzeczoną karę śmierci na karę dożywotniego ciężkiego więzienia z utrzymaniem skutków określonych w art. 28 i 30 kk oraz wydalenia z wojska. 9 maja 1924 w Wojskowym Więzieniu Śledczym nr 1 w Warszawie profos – chor. Tomasz Szpunar zdjął z munduru skazanego wszystkie oznaki stopnia oficerskiego, a komendant więzienia – ppłk Adam Kubisztal odebrał od niego Order Virtuti Militari i odznakę „Za wierną służbę”.
W późniejszych latach historycy stwierdzili, że oskarżenie i proces były policyjną prowokacją, natomiast główny świadek i oskarżyciel Józef Cechnowski był etatowym policyjnym donosicielem i prowokatoremCelina Budzyńska Strzępy rodzinnej sagi s. 441 Żydowski Instytut Historyczny, 1997.Piotr Gontarczyk Polska Partia Robotnicza:droga do władzy 1941–1944 s. 36 Biblioteka Historyczna Frondy, 2003.. mały|Przodownik PP Józef Muraszko (1925) W 1925 roku ZSRR wysunął propozycję wymiany więźniów politycznych, za Walerego Bagińskiego i Antoniego Wieczorkiewicza miał zostać wymieniony konsul RP w Gruzji, prawnik Józef Łaszkiewicz z żoną i córkami oraz ksiądz katolicki Bronisław Usas, którzy byli więzieni na moskiewskiej Łubiance. Wymiana miała nastąpić 29 marca o godzinie 16 na granicznych stacjach kolejowych w Kołosowie i Niegoriełoje, gdzie wówczas często wymieniano szpiegów i skazanych na ekstradycję. Jednym z konwojentów był 29-letni policjant, przodownik Józef Muraszko, który zastrzelił obu konwojowanych. Bagiński zginął na miejscu, a ranny w brzuch Wieczorkiewicz zmarł po przewiezieniu do szpitala. Tuż po zdarzeniu pociąg został zawrócony do Stołpiec, a Muraszko poddał się – według różnych wersji – mówiąc: „Sądzę, że dokonałem czyn patriotyczny zabijając zbrodniarzy” lub „Zabiłem zdrajców”, oświadczając przy tym, że chce ponieść całkowitą odpowiedzialność za swoje czyny. W prasie polskiej czyn policjanta przedstawiano jako samowolny i wskazywano, że wcześniej był on prześladowany przez bolszewików i skazany przez nich na śmierć oraz doprowadzony do egzekucji, której ostatecznie uniknął. Z akt sądowych wynika, że Muraszkę skazano na dwa lata więzienia, a po roku zwolniono.
Sprawie Antoniego Wieczorkiewicza i Walerego Bagińskiego pisarz Stanisław Goszczurny poświęcił książkę „Wyrok śmierci”.
29 marca 1960 roku Minister Obrony Narodowej nadał Oficerskiej Szkole Uzbrojenia w Olsztynie imię por. Walerego Bagińskiego i ppor. Antoniego WieczorkiewiczaRozkaz nr 14/MON z 29.03.1960 w sprawie nadania Oficerskiej Szkole Uzbrojenia imienia por. Walerego Bagińskiego i ppor. Antoniego Wieczorkiewicza.. W okresie PRL imię Walerego Bagińskiego nosiła niewielka ulica w centrum Warszawy, pomiędzy „domem Bez Kantów” i Hotelem Europejskim (obecnie ul. gen. Michała Tokarzewskiego-Karaszewicza).
Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 7549 – 17 maja 1922 Odznaka „Za wierną służbę”
Zobacz też Mord na członkach misji Rosyjskiego Czerwonego Krzyża w 1919 roku
Przypisy
Bibliografia Rocznik oficerski 1923
Encyklopedia Warszawy, PWN Warszawa 1975
Kategoria:Członkowie Związku Strzeleckiego (1910–1914) Kategoria:Członkowie Polskiej Organizacji Wojskowej Kategoria:Działacze Komunistycznej Partii Polski Kategoria:Legioniści internowani po kryzysie przysięgowym w Szczypiornie Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Odznaczeni Odznaką „Za wierną służbę” Kategoria:Ofiary zabójstw w II Rzeczypospolitej Kategoria:Osoby skazane na karę śmierci w II Rzeczypospolitej Kategoria:Patroni jednostek ludowego Wojska Polskiego Kategoria:Porucznicy uzbrojenia II Rzeczypospolitej Kategoria:Pozbawieni Orderu Virtuti Militari Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska) Kategoria:Wydaleni z korpusu oficerskiego sił zbrojnych II Rzeczpospolitej Kategoria:Nauczyciele akademiccy uczelni i szkół wojskowych II Rzeczypospolitej Kategoria:Żołnierze Legionów Polskich 1914–1918 (Austro-Węgry) Kategoria:Urodzeni w 1893 Kategoria:Zmarli w 1925