Herberstein – austriacka rodzina arystokratyczna wywodząca się ze wschodniej Styrii. Pierwsze wzmianki na jej temat pochodzą z 1287 i dotyczą protoplasty rodu: Ottona von Aflenza (zm. 1340), występującego również w starych dokumentach jako Otto von Hartberg. Nabył on na własność , od którego wzięła się późniejsza nazwa rodu. W 1537 ród został zaliczony w poczet niemieckiej szlachty otrzymując tytuł barona (freiherr), w 1644 podniesiony do rangi hrabiego, w 1710 uzyskał tytuł hrabiów Rzeszy (reichsgraf).
Herb Herb rodziny Herberstein przedstawia umieszczoną w środkowym miejscu srebrną krokiew na czerwonym polu. Według tradycji został on ustanowiony przez Zygmunta Herbersteina i miał symbolizować przywiązanie rodu do ziemi oraz wywodzenie się rodu z bogatego chłopstwa.
Historia rodu Linia styryjska Rodzina Herbersteinów od początku znana była ze swojej służby na dworze Habsburgów, od których otrzymali rozliczne dobra na terenie krajów, w których ci panowali. Z najstarszej linii rodu, styryjskiej, znanych jest około 400 osób noszących to nazwisko, które piastowały znaczne funkcje krajowe i kościelne w Styrii. Ponadto wśród jej przedstawicieli znaleźli się znani profesorowie matematyki, filozofii, gramatyki i historii.
Nabycie przez kolejnych członków rodu nowych posiadłości ziemskich oraz małżeństwa zawarte w XIV i XV w. doprowadziły do zwiększenia pozycji rodziny w Austrii. Najważniejszym z nich było małżeństwo zawarte między Leopoldem von Herbersteinem a księżniczką Eleonorą von Eggenberg, w wyniku którego Herbersteinowie przejęli na własność zamek Eggenberg w Grazu, który stanowił ich siedzibę rodową do 1938, kiedy to został przejęty przez władze styryjskie. Z kolei ich posiadłości ziemskie należały do największych w Austrii.
Znani przedstawiciele rodu: thumb|240px|Feldmarszałek Heribert von Herberstein Günther von Herberstein (zm. 1421), kasztelan zamkowy w Grazu, starosta styryjski Bernhardin von Herberstein (zm. 1554), pułkownik styryjski Siegmund von Herberstein (1486–1566), dyplomata Caspar von Herberstein (zm. 1572), dowódca i ochmistrz Georg von Herberstein (1529–1586), starosta krajowy Styrii, jego synami byli: Bernhardin von Herberstein (1566–1624), dowódca styryjski Leopold von Herberstein (zm. 1606), feldmarszałek, minister wojny Adam von Herberstein (1577–1626), skarbnik na dworze cesarza Macieja Habsburga, później ambasador w Konstantynopolu Johann Georg von Herberstein (1591–1663), biskup ratyzboński Georg Sigmund von Herberstein (1594–1663), dyplomata, prowincjał dominikanów Ferdinand von Herberstein (1605–1673), jezuita, profesor dialektyki, etyki, scholastyk i profesor prawa kanonicznego w Grazu i Linzu Maximilian von Herberstein (1601–1680), starosta krajowy Styrii Sigismund Christoph von Herberstein (1644–1716), biskup lublański Maximilian von Herberstein (1609–1688), generał w Republice Weneckiej. Jego synami byli: Ernst Gundakar von Herberstein (1654–1723), feldmarszałek Matthias Gundakar von Herberstein (1658–1737), członek saskiej tajnej rady Ferdinand Ernst von Herberstein (zm. 1691), wojskowy i członek dworskiej rady wojennej Johann Joseph von Herberstein (zm. 1692), wielki przeor zakonu joannitów na Węgrzech, później generał zakonu w Chorwacji Ferdinand Ehrenreich von Herberstein (zm. 1692), członek dworu cesarskiego Ferdinand Ernst Karl von Herberstein (zm. 1720), matematyk; sędzia Sądu Krajowego w Czechach Johann Ferdinand von Herberstein (1663–1721), feldmarszałek, wiceprzewodniczący austriackiej rady wojennej Carl Leopold von Herberstein (zm. 1726), feldmarszałek, członek rady wojennej, wielki przeor joannitów Leopold von Herberstein (1655–1728), adiutant księcia Eugena; feldmarszałek i przewodniczący dworskiej rady wojennej Ferdinand Leopold von Herberstein (1695–1744) poseł w Sztokholmie, później minister. Jego synami: Anton Johann Nepomuk von Herberstein (1725–1774), książę-biskup trydencki Karl Wenzel von Herberstein (1729–1798), poseł zakonu joannitów w Wiedniu, feldmarszałek Ernest Johann Nepomuk von Herberstein (1731–1788), pierwszy biskup Linzu Johann Seyfried von Herberstein(1706–1771), przewodniczący rady dworskiej, Johann Leopold von Herberstein (1712–1789), starosta krajowy Styrii Johann Karl von Herberstein (1719–1787), biskup lublański Joseph von Herberstein (1757–1816), wiceminister skarbu Heribert von Herberstein (1863–1940), feldmarszałek
Linia śląska Linia ta została założona ok. 1600 przez barona Johanna Bernharda Starszego von Herbersteina (zm. 1665), który wszedł w posiadanie dóbr na Śląsku i w hrabstwie kłodzkim. Piastował wiele funkcji na cesarskim dworze, w tym podkomorzego Karyntii. Ożenił się ze śląską szlachcianką, baronówną Julianą Kunigundą Tschentschau-Mettich (zm. 1645), z którą miał synów: Starszy (1626–1701), dzięki małżeństwu z Marią Maximilianą von Annenberg uzyskał w 1651 dobra ziemskie w Gorzanowie (Grafenort), na ziemi kłodzkiej, które znajdowały się w posiadaniu rodu do 1930 jako ordynacja. Johann Georg Bernhard Freiherr von Herberstein (ur. 21 kwietnia 1627 w Nysie, zm. 18 kwietnia 1649 w Rzymie), był kanonikiem wrocławskimC. Zonta, Schlesische Studenten an italienischen Universitäten, Stuttgart 2004, s. 258.. Johann Bernhard II von Herberstein (także znany jako Johann Bernhard Młodszy von Herberstein; 1630–1685), od 1671 starosta krajowy wrocławski i głogowski. W 1680 ufundował freski i sztukaterie w nawie głównej w kościele należącym do kościoła Bożego Ciała w Brzegu Głogowskim. W tej samej miejscowości wzniósł barokowy pałac w latach 1671–1685 według planów architekta Carlo LuragoDehio-Handbuch der Kunstdenkmäler in Polen, Schlesien, 2005 Deutscher Kunstverlag München-Berlin, , s. 186–187..
Synami Johanna Bernharda II byli: Johann Friedrich Erdmann von Herberstein (znany również jako Johann Friedrich Młodszy) (1658–1712) przebywał w latach 1678–1683 na studiach we Włoszech. Po powrocie ożenił się z Marią Karoliną von Zierotin (zm. 1719). Odziedziczył po swoim ojcu majątek w Gorzanowie. W latach 1696–1707 był starostą hrabstwa kłodzkiego. Johann Erdmann Leopold von Herberstein (1659–1728) był do 1713 członkiem śląskiej rady dworskiej Zawarł pierwsze małżeństwo z Marią Teresą von Althann (zm. 1703), córka Michała Wacława von Althann i Anny Marii von Aspremont; drugie małżeństwo zawarł z Marią Rosalią hrabiną Jörger, córką gubernatora Dolnej Austrii Johanna Quintina Joergera. W 1701 odziedziczyła po ojcu alodia na Śląsku, a po śmierci bratanka swojego męża Johanna Antona von Herbersteina w 1720 majątek w Gorzanowie. Johann Anton von Herberstein, był jedynym synem Johanna Friedricha Młodszego, ożenił się z hrabianką Marią Antoniną von Liechtenstein. Po śmierci ojca odziedziczył w 1712 majątek w Gorzanowie, a w 1719 posiadłość w Krosnowice. Zmarł po 6 lipca 1720 w Pradze, nie pozostawiając po sobie spadkobiercy; wdowa po nim odziedziczyła dobra alodialne w Krosnowicach. Z kolei dobra gorzanowskie przeszły we władanie Johanna Leopolda von Herbersteina, pana na Wangern (zm. 1728), brata jego ojca.
Tym samym dobra w Gorzanowie dostały się we władanie linii styryjskiej rodu HerbersteinówJ. A. Kumar, Geschichte der Burg und Familie Herberstein. t. 1, Wien 1817.: Johann Gundacker I von Herberstein, był prawdopodobnie synem feldmarszałka Ernsta Gundakara von Herbersteina, zmarłego w 1723 (patrz linia styryjska), w związku z tym, że nie ukończył 18 lat, majątkiem zarządzała jego matka, Maria Józefa von Breuner. W 1735 objął samodzielne rządy w swoim majątku. Ożenił się z Marianną N. N. Zmarł w 1770, a jego następcą był jego syn. Johann Gundacker II von Herberstein (zm. 1810). Odziedziczył ordynację gorzanowską w 1770, rozbudowując wioskę o nowe kolonie. Ożenił się z Antoniną von Schrattenbach, a po jej śmierci w 1778 z hrabiną von Stargk. Dziewięć lat później zmarł, a jego następcą został jego jedyny syn. Johann Hieronymus von Herberstein, odziedziczył dobra w Gorzanowie w 1772. Ożenił się z hrabiną Henriettą von Salm-Kyrburg. Założył w 1816 teatr pałacowy. Zmarł w 1847 w Gorzanowie.
Posiadłości w Czechach i na Morawach Budin an der Eger (1858–1945) Goltschjenikau Groß Opatowitz Welkan Libochowitz (1868–1945) Slatina (1858–1945) Triesch (1626–1657) Wällisch Birken (1858–1945)
Zobacz też Kłodzka szlachta
Przypisy
Bibliografia Einspieler V., Herberstein, [w:] Neue Deutsche Biographie (NDB), t. 8, Duncker & Humblot, Berlin 1969, s. 577f. Herzig A., Ruchniewicz M., Dzieje Ziemi Kłodzkiej, Hamburg-Wrocław 2006, . Handbuch der historischen Stätten Böhmen und Mähren. pod red. J. Bahlcke, Stuttgart 1998. . Kögler J., Die Chroniken der Grafschaft Glatz, nowe wyd.: Dieter Pohl, t. 4, , s. 285–288.
Linki zewnętrzne
Kategoria:Kłodzka szlachta Kategoria:Czeska szlachta Kategoria:Austriacka szlachta