Zdzisław Pągowski (ur. 4 sierpnia 1909 w Łowiczu, zm. 15 sierpnia 1976 w Warszawie) – polski artysta malarz, przedstawiciel postimpresjonistycznego realizmu i koloryzmu, twórca obrazów olejnych, akwareli, rysunków, malowideł, plakatówPrzykład plakatu na dole strony http://www.warszawa.ap.gov.pl/CHOPINIANA/06_wstep.html., druków, pieczęci, ekslibrisówMuzeum Zamojskie: katalog muzealny – http://muzeum-zamojskie.pl/z/karta2/index.php?page=784., projektant rzeźb i pomników, tablic pamiątkowych, sztandarów„Orzeł Biały – 700 lat Państwa Polskiego”, poz. IX, s. 356, Sztandar Państwowego Gimnazjum i Liceum w Łowiczu, Zdzisław Pągowski, Warszawa 1938. Copyright Zamek Królewski w Warszawie 1995, wyd. Arx Regia, . i ornatów, liternik, scenograf„Chłopi” – „Wesele Boryny” – reż. Włodzimierz Skoczylas, 1968: http://www.e-teatr.pl/pl/realizacje/31912,szczegoly.html., popularyzator sztuki i działacz społeczny, miłośnik Łowicza i Ziemi Łowickiej.
Życiorys Lata przedwojenne – edukacja i wczesna twórczość thumb|Łowiczanki Zdzisław Dominik Pągowski urodził się w rodzinie mieszczańsko-rzemieślniczejWywodzącej się z Poznańskiego (ród Pągowskich, dawniej herbu Pobóg, http://www.wtk.poznan.pl/old/sd/hasla.html?ctIdHasla=238).. Był drugim z synów Jadwigi z Kocentów i Stanisława Pągowskiego. W Łowiczu uczęszczał do szkoły podstawowej i Państwowego Gimnazjum Męskiego im. Ks. Józefa PoniatowskiegoInformacje dostępne w Archiwum Państwowym m.st. Warszawy, Oddział w Łowiczu, patrz też s.112 w https://web.archive.org/web/20120526071623/http://www.warszawa.ap.gov.pl/pub/informator_lowicz.pdf.. W gimnazjum nauczycielem rysunku był malarz łowicki Aleksander KrawczykJego dzieła znajdują się m.in. w klasztorze ss. Bernardynek w Łowiczu, patrz też (czwarty akapit): http://www.bernardynki.lowicz.opoka.org.pl/tekst/sa8.html., który zauważył jego ponadprzeciętne zdolności plastyczne i zasugerował mu podjęcie studiów w warszawskiej Szkole Sztuk Pięknych im. Wojciecha Gersona. Sugestia ta została wsparta przez matkę Zdzisława, której brat był kowalem artystycznym w Warszawie (wykuwał m.in. kraty do pomnika Mickiewicza)Por. „Dzieje pomnika Adama Mickiewicza” http://histmag.org/?id=3118, zobacz również https://web.archive.org/web/20071208134700/http://www.zoltowscy.org.pl/kwartalnik/27/jak_rzemioslo.html..
W roku 1929 Zdzisław Pągowski rozpoczął studia w warszawskiej Szkole Sztuk Pięknych im. Wojciecha Gersona, gdzie w roku 1932 otrzymał I nagrodę prof. Edwarda Okunia, za akwarele wykonane na Kresach. Nagrodą był bezpłatny wyjazd na plener do Płocka. W Szkole Gersona uczył się malarstwa i rysunku w pracowniach prof. F.S. Kowarskiego i prof. L. PękalskiegoPatrz też „Wspomnienie o Leonardzie Pękalskim”, https://archive.is/20120904163640/http://www.muzeumpulaski.pl/html/olszewski.html, przez którego zostaje następnie skierowany do Szkoły Sztuk Zdobniczych i Malarstwa w Warszawie, aby u prof. Szulca studiować dodatkowo malarstwo ścienne.
thumb|left|Most Warszawski w Łowiczu (obecnie już nieistniejący) W roku 1934 wstąpił na Akademię Sztuk Pięknych w Warszawie. W roku 1936 otrzymał tam I nagrodę od prof. J. Czajkowskiego za akwarele, w tym samym roku zdobył również I nagrodę od prof. F. Rolińskiego, a w roku 1939 I nagrodę od prof. Jastrzębowskiego za projekt kropielnicy oraz II nagrodę za projekt polichromii w kościele św. Teresy w Warszawie. Akademię Sztuk Pięknych kończy z wyróżnieniem latem 1939 roku, w przeddzień wybuchu II wojny światowej.
W roku 1945 otrzymał od Bonawentury Lenarta propozycję pracy dydaktycznej w charakterze wykładowcy na Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, której jednak nie przyjął, gdyż nie chciał przeprowadzić się do Warszawy z Łowicza.
W kręgach rodzinnych Zdzisława Pągowskiego znana jest również anegdota, w której Eryk Lipiński (słynny karykaturzysta, rówieśnik Zdzisława), napotkawszy go po wojnie w Warszawie przechadzającego się po mieście z małżonką, pada mu do stóp, oddając „hołd” jako koledze, który udzielił mu nieocenionej pomocy przed egzaminem na ASP, pomagając poprawić rysunek ręki w akcie kobiecymPor. Eryk Lipiński, Pamiętniki, Wydawnictwo Fakt, Warszawa 1990, s. 49–66 (rozdz. Czasy Akademickie – opisy perypetii Eryka Lipińskiego zw. z egzaminami na ASP)..
Okres II wojny światowej W okresie okupacji Zdzisław Pągowski przebywał w Łowiczu, gdzie pogłębiał wiedzę o malarstwie, a jednocześnie zajmował się pracami konserwacyjnymi w kościołach, malował portrety na prywatne zamówienia, tworzył ekslibrisyBieleń Mieczysław et al., Ekslibris Polski czasu wojny i okupacji 1939-1945 ze zbiorów Mieczysława Bielenia, poz. 210, 211, 212, Warszawa 2009, Urząd Dzielnicy Ochota m.st. Warszawy, . i pracował u kamieniarza Prusa. Został również wysłany przez Niemców do przymusowej pracy w Bolimowie w okolicach Łowicza, gdzie powstały m.in. szkice z natury przedstawiające kopanie rowów przeciwczołgowych pod Bolimowem. Prace z tego okresu pokazują również zniszczenia miasta spowodowane działaniami wojennymi, obóz pracy przymusowej w Małszycach, szkice przedstawiające żołnierzy, przemarsz wojsk i wiele innych. W roku 1947 na wystawie w Łowiczu zaprezentował dorobek z tego okresu.
Lata powojenne thumb|Ulica Magazynowa w Łowiczu W roku 1945 otrzymał I nagrodę w konkursie na projekt pomnika w Łowiczu, a następnie I nagrodę w konkursie na projekt pomnika w Skierniewicach. Burmistrz Łowicza Eugeniusz Konopacki zamówił również u niego portret Wiktorii z Sabiny, patronki Łowicza, do umieszczenia na ołtarzu wznoszonym na frontonie ratusza w Boże Ciało„Społeczne echa kultu Św. Wiktorii” – strona Muzeum w Łowiczu https://web.archive.org/web/20091030060636/http://muzeum.low.pl/eed2008.htm.. W tym samym roku, 24 listopada Zdzisław Pągowski wziął ślub z Haliną Wojdą, córką znanego łowickiego rzemieślnika, mistrza cechu stolarskiego Antoniego WojdyPor. http://www.bernardynki.lowicz.opoka.org.pl/tekst/sa8.html – „Remonty i zmiany dokonane w ciągu ostatniego półwiecza: 1957 r.(...)”.. Żona pozostawała do końca życia artysty jego najbliższą towarzyszką i inspiracją wielu dzieł, w tym licznych portretów„Przeszłość zaklęta w obrazach” – Gość Niedzielny/Gość Łowicki, nr 52/210, str VI – 27 grudnia 2009..
thumb|left|Portret Maurycego Klimeckiego W roku 1948, na zaproszenie radcy miejskiego Maurycego KlimeckiegoBrata gen. Klimeckiego, który zginął wraz z gen. Sikorskim w katastrofie lotniczej pod Gibraltarem., został kierownikiem Wydziału Kultury Urzędu Powiatowego w Łowiczu (włączającego Skierniewice i Rawę Mazowiecką). W kolejnych latach prezentował swoje prace na krajowych wystawach plastycznych w Warszawie, Radomiu i Łodzi. W roku 1950 został członkiem Związku Polskich Artystów Plastyków (okręg łódzki). W tym samym roku otrzymał III nagrodę Ministerstwa Obrony Narodowej za plakat oraz III Nagrodę Wydziału Kultury miasta Łodzi.
Pracował w tym czasie jako kierownik artystyczny spółdzielni Sztuka Łowicka, projektując i organizując 27 wystaw sztuki ludowej na zlecenie Urzędu Wojewódzkiego w Łodzi. W latach 1958–1960 otrzymał nagrody Działu Ochrony Zabytków Ministerstwa Kultury i Sztuki. W tym czasie był również członkiem Komisji Kultury Wojewódzkiej Rady Narodowej w Łodzi. W roku 1959 otrzymał I Nagrodę Województwa Łódzkiego za działalność artystyczną i społeczną.
Zarówno w tym okresie, jak i później, projektował i wykonywał ekslibrisy dla łowickich księgozbiorów oraz znaki graficzne dla łowickich imprez i wydarzeń kulturalnych, zakładów przemysłowych oraz organizacji społecznych„Celebrities of Łowicz District” – serwis Powiatu Łowickiego, wersja ang. – http://www.powiat.lowicz.pl/redir:557.„Koło Przewodników PTTK w Łowiczu” – http://pttklowicz.blox.pl/html.Patrz również: Archiwum Państwowe m. st. Warszawy Oddział w Łowiczu, poz. 275, https://web.archive.org/web/20120526071623/http://www.warszawa.ap.gov.pl/pub/informator_lowicz.pdf.Wojtylak M.: Jan Wegner – wybór artykułów [online], Łowicz.eu – Oficjalny portal miejski, http://www.lowicz.eu/serwis/index.php?id=1633..
Lata 60. i 70. XX w. thumb|Montezuma
Od wczesnych lat 60. XX w. był aktywnym członkiem Towarzystwa Przyjaciół Muzeum w ŁowiczuPor. „Anna Świątkowska”, http://www.folklor.lowicz.pl/cms/content/content.php?content.53., inicjując i współorganizując w latach 1961–1972 doroczne wystawy plastyczne artystów łowickich. W roku 1970 otrzymał Medal 25-lecia ZPAP okręgu łódzkiego oraz Honorową Odznakę Społecznego Opiekuna Zabytków. W roku 1973 otrzymał również Honorową Odznakę WRN w Łodzi.
W 1970 przeszedł na rentę inwalidzką z powodu zawodowej choroby nóg, lecz nie zaprzestał intensywnych działań twórczych. Kilka lat później zapadł na chorobę nowotworową płuc. Umarł w Warszawie. Ciało zostało sprowadzone do Łowicza, gdzie w obecności przedstawicieli władz miasta, organizacji społecznych i kościelnych, po mszy żałobnej w Kolegiacie Łowickiej zostało z honorami pochowane na Cmentarzu Katedralnym.
W roku 2021, w 45-lecie jego śmierci, Rada Miejska w Łowiczu przyznała Zdzisławowi Pągowskiemu pośmiertnie tytuł "Zasłużony dla Miasta Łowicza", a pod Basztą Gen. Klickiego w Łowiczu otwarto instalację o kształcie sztalugi, upamiętniającą artystę."Nadanie tytułu Zasłużony dla Miasta Łowicza", lowiczanin.info, https://lowiczanin.info/pl/14_kultura/290903_nadanie-tytulu-zasluzony-dla-miasta-lowicza.html"Zdzisław Pągowski pośmiertnie uhonorowany tytułem Zasłużony dla Miasta Łowicza", Oficjalny Portal Miejski - https://www.lowicz.eu/pl/index.php?id=32&idd=5715"Zdzisław Pągowski Zasłużony dla Miasta Łowicza", PTTK Oddział w Łowiczu, http://pttklowicz.pl/2021/11/25/zdzislaw-pagowski-zasluzony-dla-miasta-lowicza/
Twórczość thumb|left|Kolegiata Łowicka Uprawiał zarówno malarstwo sztalugowe, jak i ścienne, rzeźbił w piaskowcu, glinie i drewnie, projektował sztandary (cechowe, harcerskie i szkolne), tablice pamiątkowe„Historia szkoły” – strona Szkoły Podstawowej nr 1 im. Tadeusza Kościuszki w Łowiczu – http://sp1lowicz.eu/historia2.htm. (brąz i kamień), pomniki i cmentarze wojenne (Łowicz, Sieradz, Bielawy i Kompina). Prowadził konserwację zabytkowych obrazów kościelnych (Kolegiata Łowicka i Kościół OO Pijarów w Łowiczu). Projektował również elementy wyposażenia kościołów (Kościół i Klasztor Sióstr Bernardynek w Łowiczu)Kędracka Anna Ewa OSFB „Dzieje łowickich Bernardynek – Architektura i ważniejsze zabytki” – http://www.bernardynki.lowicz.opoka.org.pl/tekst/sa8.html – dzieje Łowickich bernardynek 1650-2000, Bernardynki Łowicz 2000, , s. 69.. Darzył zainteresowaniem także sztukę ludową, co przejawiało się m.in. we wspieraniu działalności lokalnych twórców„Helena Miazek” – http://www.lowicz.eu/serwis/index.php?id=1024.„Strusie w łowickim stylu” – Tygodnik Płocki, wydanie internetowe z 4 kwietnia 2007, https://web.archive.org/web/20090619080956/http://www.tp.com.pl/article6172.html..
Wśród technik malarskich stosowanych przez Zdzisława Pągowskiego istotną rolę pełnią m.in. kontrasty temperatury barw, syntetyzowanie formy, modelunek kolorystyczny i światłocieniowy, a w akwareli rozlewająca się technika wodna. Bardzo ważny był szkic, rysunek wykonywany na gorąco, służący jako temat dla obrazów olejnych, w których z kolei dominują świeże, słoneczne barwy.
Prace Zdzisława Pągowskiego przedstawiają architekturę Łowicza i okolic, pejzaż i folklor Ziemi Łowickiej, liczne portrety jej mieszkańców, ale również zabytki Gdańska, Kazimierza nad Wisłą, Lublina, Łodzi, Łęczycy, Płocka, Sieradza, Torunia i Zamościa, a ponadto architekturę Kresów WschodnichWiększość obrazów przedstawiających Kresy spłonęła jednak w 1939 r., w rodzinnym domu zbombardowanym w czasie walk nad Bzurą.. Motywy abstrakcyjne są rzadziej spotykane, ale obecne (np. obraz Montezuma). Obrazy Zdzisława Pągowskiego brały udział w licznych wystawach, zarówno zbiorowych, jak i indywidualnych, znajdują się też w posiadaniu muzeów i prywatnych kolekcji w Polsce i za granicą.
Zbiory prac