Uzbecy () – naród turecki, najliczniejszy z narodów zamieszkujących Azję ŚrodkowąObyczaje, języki, ludy świata. Encyklopedia PWN, Warszawa 2007, s. 791.. Uzbecy zamieszkują głównie Uzbekistan, a także sąsiednie państwa Afganistan, Tadżykistan, Kirgistan, Turkmenistan i Kazachstan oraz chiński region autonomiczny Sinciang.
Pochodzenie Uzbecy wywodzą się z części turko-mongolskiej Białej Ordy rządzonej przez ród Szejbanidów, która po pewnym czasie została sturkizowana. W XIV wieku grupa ta przyjęła nazwę Uzbecy, której pochodzenie jest niejasne; być może wywodzi się ona od imienia chana Złotej Ordy Ozbega (1313–1341). Inne teorie mówią, że nazwa pochodzi od wyrażenia oʻz bek, oznaczającego „rządzący sobą”.
Liczebność i rozmieszczenie Historyczna populacja Uzbeków w poszczególnych republikach radzieckich na podstawie radzieckich spisów ludności: 192619391959197019791989Uzbecka SRR3 467 226 (73,0%)4 804 096 (65,1%)5 038 273 (62,2%)7 733 541 (64,7%)10 569 007 (68,7%)14 142 475 (71,4%)Tadżycka SRR175 627 (21,2%)353 478 (23,8%)454 433 (23,0%)665 662 (23,0%)873 199 (22,9%)1 197 841 (23,5%)Kirgiska SRR110 463 (11,1%)151 551 (10,4%)218 640 (10,6%)332 638 (11,3%)426 194 (12,1%)550 096 (12,9%)Turkmeńska SRR104 971 (10,5%)107 451 (8,6%)125 231 (8,3%)179 498 (8,3%)233 730 (8,5%)317 333 (9,0%)Kazachska SRR129 407 (2,1%)120 655 (2,0%)136 570 (1,5%)207 514 (1,6%)263 295 (1,8%)332 017 (2,0%)Rosyjska FSRR942 (0.00%)16 166 (0,01%)29 512 (0,03%)61 588 (0,05%)72 385 (0,05%)126 899 (0,09%)
Historia Za panowania chana Abu al-Chajr-chana (1428–1468) Uzbecy przenieśli się na tereny w dolnym biegu Syr-darii i zaczęli interweniować w walki pomiędzy poszczególnymi gałęziami Timurydów, co pozwoliło im w swoich łupieżczych wyprawach docierać do Chorezmu i Transoksanii. Państwo Uzbeków rozpadło się po śmierci Abu al-Chajr-chana, jednak jego restauracji dokonał jego wnuk, Muhammad Szejbani (1500–1510), któremu udało się opanować większość Azji Środkowej. Stopniowo Uzbecy przemieszali się z innymi tureckojęzycznymi ludami tego regionu, zarówno koczowniczymi, jak i osiadłymi, które przejęły od nich ich nazwę.
Kultura Dominującą religią jest islam. Główne zajęcia to rolnictwo, handel, rzemiosło oraz hodowla zwierząt.
Przypisy
Bibliografia Obyczaje, języki, ludy świata. Encyklopedia PWN, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2007.
Kategoria:Narodowości Kategoria:Etnografia Afganistanu Kategoria:Etnografia Kazachstanu Kategoria:Etnografia Kirgistanu Kategoria:Etnografia Tadżykistanu Kategoria:Etnografia Turkmenistanu Kategoria:Etnografia Uzbekistanu Kategoria:Ludy tureckie