thumb|Grobla na mapie z 1856 thumb|Muzeum Kultur Świata w Poznaniu thumb|Stara Gazownia thumb|Instytut Zachodni Grobla (dawn. niem. Grabenhttps://fotopolska.eu/Poznan/WszystkieZdjecia/u55317,Ulica_Grobla,96,48.html ) – część Poznania, położona w centrum miasta, pomiędzy Chwaliszewem na północy, Garbarami na zachodzie i częściowo Piaskami na południowym zachodzie. Znajduje się ok. 500 m na południowy wschód od Starego Rynku, w obrębie Osiedla Stare Miasto.

Historia Osada Nowa Grobla powstała jako konkurencja dla kapitulnego Chwaliszewa, które konkurowało z ulokowanym w 1253 na nowym miejscu Poznaniem. Początkowo było tu tylko pastwisko pomiędzy dwoma odnogami Warty (ówczesnym głównym nurtem, a tzw. Starą Rzeką), przez które usypano w 1447 groblę dla ułatwienia przejazdu. Spowodowało to obniżenie poziomu wód i stopniowe wysuszenie terenuSłownik ulic Poznania – dodatek do Gazety Wyborczej, Zarząd Dróg Miejskich w Poznaniu, 24 marca 2007, s. 9. Grobla skonstruowana była z gliny, piasku oraz faszyny, a brzegi umacniano drewnianymi palami. Pełniła rolę przede wszystkim komunikacyjną, łącząc lewobrzeżny Poznań (od Bramy Wodnej) z prawym brzegiem Warty w okolicy obecnego Mostu Św. RochaTomasz Stępnik, Z badań nad osadnictwem w rejonie Starego Miasta w Poznaniu, w: Kronika Miasta Poznania, nr 3-4/1993, s.336-337, . Nową Groblę założono z inicjatywy rajców poznańskich. W 1447 król Kazimierz IV Jagiellończyk potwierdził prawa miejskie tej osady. W 1460 istniał już most łączący miasteczko z Bramą Wodną. XV wiek był okresem intensywnego rozwoju ekonomicznego Grobli.

Na tzw. planie saskim (1734) obszar wyspy podzielony jest już na działki, co wskazuje na ekonomiczną eksploatację tego terenu w połowie XVIII wieku (musiało już wtedy nastąpić osuszenie gruntów). W tym czasie wyspę nazywano już Nową Groblą.

Następny ważny okres dla tej części miasta nastąpił w XIX i początkach XX wieku. Wtedy to, w wyniku postępujące industrializacji, powstawały na Grobli liczne zakłady przemysłowe, fabryki i okazałe kamienice.

W domu przy ul. Grobla 14 mieszkał, wraz z matką (Anną Kazmierczak) i babcią (Apolonią z domu Bilewicz), Ludwig Kaźmierczak (Kassner) – dziadek Angeli Merkel ze strony ojca. Potem rodzina przeprowadziła się na ul. PiekaryMaciej Roik, Rodzina Angeli Merkel magnesem na turystów?, w: Głos Wielkopolski, 22 sierpnia 2013, s. 4. Rodzina Kaźmierczaków pochodziła z okolic Krotoszyna oraz Kunowa.

Pod numerem 11, w latach 1928–1930 mieściła się siedziba komitetu Okręgu Poznańskiego Polskiej Partii Socjalistycznej-Lewicy, co upamiętniała tablica pamiątkowa odsłonięta 29 kwietnia 1983Wydarzenia w Poznaniu w 1983 roku. Część druga, w: Kronika Miasta Poznania, nr 1-2/1984, s.197, .

Podczas okupacji hitlerowskiej, w domu przy ul. Mostowej 15, mieścił się zakonspirowany punkt kontaktowy komendy poznańskiego okręgu Armii Krajowej. Tutaj, jesienią 1943 odbywały się rozmowy pomiędzy AK a PPR. Informuje o tym stosowna tablica na budynku.

Architektura

Na tym terenie znajduje się wiele siedzib instytucji i budynków, w tym m.in.: Stara Gazownia z 1856 (brytyjski architekt John Moore), Muzeum Kultur Świata, dawna Loża Masońska z 1817 (architekt Christian Wernicke), Muzeum Bambrów Poznańskich (2003), Kościół Wszystkich Świętych z lat 1777–1783 (architekt Antoni Höhne), Fabryka Józefa Zeylanda, Instytut Zachodni, pałacyk Paetzów oraz fabryki Pecowin i Likwowin z 1928 i 1930, według projektu Stefana Sawickiego, kamienica przy ul. Mostowej 24 – zastosowano tutaj unikalne na terenie Poznania instrumentarium symboliczne autorstwa Jana Raczyborskiego, w zakresie wystroju sztukatorskiegoJan Skuratowicz Jakie tajemnice kryją kamienice? – ul. Mostowa 24 w: "IKS Poznański Informator Kulturalny, Sportowy i Turystyczny" Poznań, Wydawnictwo Miejskie, wrzesień 2008, , zabytkowe budynki pod nr 22, dawny dom starców, Konsulat Ukrainy, apartamentowiec Wstęga Warty, szkoła przy ul. Cegielskiego 1, skwer Ignacego Łukasiewicza, pomnik Zygi Latarnika, pomnikowa Ławeczka Ignacego Łukasiewicza.

Komunikacja Południowym skrajem Grobli przebiega trasa tramwajowa – linie 5, 13, 16 – przystanek Most św. Rocha.

Zobacz też wybuch gazu w gazowni na Grobli w 1926 pożar w Poznaniu (1569) – pochłonął dużą część zabudowań Grobli Stare koryto Warty w Poznaniu

Przypisy

Bibliografia Poznań – atlas aglomeracji 1:15.000, wyd. CartoMedia/Pietruska & Mierkiewicz, Poznań, 2008, Praca zbiorowa, Atlas architektury Poznania, Wydawnictwo Miejskie, Poznań, 2008, ss.139-142, Jerzy Topolski (redakcja), Dzieje Poznania, Warszawa-Poznań, PWN, 1988, s.232,

Kategoria:Grobla (Poznań)