Oddział Rozpoznawczy Okręgu Wilno AK (ORKO) – polski oddział partyzancki Wileńskiego Okręgu Armii Krajowej.

Formowanie i walki w ramach operacji „Ostra Brama” Sformowany rozkazem komendanta Wileńskiego Okręgu AK 15 maja 1944. Jako zalążek posłużył wydzielony pluton konny ppor. Hieronima Piotrowskiego „Jura” ze szwadronu zwiadu konnego 3 Wileńska Brygady AK. Spełniał funkcję oddziału dyspozycyjnego i bezpośredniej osłony Komendanta Okręgu w polu, dowódcą oddziału został por. Władysław Kitowski „Grom”, „Orlicz”. Oddział składał się już z dwóch plutonów po 4 sekcje, po 6 ułanów w każdej. Od 27 maja stałym miejscem postoju ORKO były Dziewieniszki.18 czerwca oddział przeprowadził pierwszą akcję bojową. Rozbrojona została wojskowa osłona majątku Zamkówka. Zdobyto około 20 kb, broń krótką, granaty i wozy taborowe. Na początku lipca ORKO liczył 80-100 żołnierzy.

W końcu czerwca wszedł w skład Zgrupowania nr 1 Okręgu Wilno Armii Krajowej. Pierwszy pluton tego oddziału pod dowództwem ppor. „Jura” towarzyszył Komendantowi Okręgu „Wilkowi” i stacjonował w Dziewieniszkach. Na początku lipca 1944 roku oddział ORKO zniszczył na szosie lidzkiej pod Trokielami samochód osobowy, w którym polegli trzej oficerowie i jeden podoficer Wehrmachtu. W akcji zdobyto 3 pistolety maszynowe oraz inną broń. 3 lipca ORKO dokonał akcji zniszczenia samochodu ciężarowego na szosie lidzkiej pod Bieniakoniami. W akcji tej zdobyto działko ppanc z amunicją, 15 kb, pistolety maszynowe i zwykłe, 2 rkm. Zniszczono samochód osobowy.

6 lipca 1944 we wsi Rukojnie II pluton zaatakował niemiecki pododdział kwaterujący w niej w jego wyniku zdobyto 20 koni, 1 ckm Maxim, 2 rkm i kilkadziesiąt kb i kbk oraz kilka pm. W tym czasie I pluton towarzyszył jako bezpośrednia osłona ppłk. Aleksandrowi Krzyżanowskiemu „Wilkowi“. W trakcie operacji „Ostra Brama“ natarcia na Wilno, na rozkaz ppłk „Wilka“ I pluton pod dowództwem ppor. „Jura“ i pluton kolarzy w rejonie Hrybiszek wsparły natarcie 9 Brygady AK na niemieckie linie bojowe pod Wilnem. W tym czasie II pluton ułanów por. „Zawady” rozpoznawał w kierunku Oszmiany. Następnie po zarządzonym odwrocie osłaniał komendanta okręgu 12 lipca w rozmowach ze stroną sowiecka w Smorgoniach, 15 lipca w Wilnie. Po zdobyciu Wilna przez wojska sowieckie we współudziale oddziałów AK plutony II i pluton kolarzy zostały dozbrojone i doposażone w sprzęt niemiecki ze zdobyczy wojennej. 17 lipca 1944 na rozkaz ppłk „Wilka ” nie był osłaniany przez Oddział por. „Groma”. 17 lipca wobec napływu ochotników utworzono III pluton konny oraz na bazie plutonu kolarzy rozpoczęto formowanie 2 szwadronu. W skład 2 szwadronu wszedł nowo formowany I pluton konny, II pluton kolarzy i zalążek III plutonu konnego. Po rozbrojeniu dowództwa okręgu i wielu dowódców jednostek AK, ORKO wyruszył wraz z częścią nierozbrojonych oddziałów AK w kierunku Puszczy Rudnickiej.

Po 17 lipca część ORKO pod dowództwem ppor. „Jura“ odeszła w kierunku Puszczy Nalibockiej. Część żołnierzy ORKO podjęła działalność zbroją na terenie Wileńszczyzny i Nowogródczyzny z Armią Czerwoną i administracją sowiecką. Część została wzięta do niewoli i wysłana w głąb ZSRR, część wstąpiła do Wojska Polskiego na Wschodzie lub została repatriowana do kraju w latach 1944-1946.

Organizacja i obsada etatowa oddziału Dowództwo Dowódca ORKO - por. kaw. Władysław Kitowski „Grom”Urodzony 25.10.12 w Zubcowie (Rosja). Ukończył Korpus Kadetów w Chełmie, wstąpił do Szkoły Podchorążych Kawalerii w Grudziądzu. W 1934 promocja na podporucznika i przydział do 13 pułku ułanów w Nowej Wilejce. Za zezwoleniem d cy pułku studiował dyplomację w Szkole Nauk Politycznych w Wilnie. W 1939 ukończył kurs broni pancernej w Modlinie i uzyskuje przydział do 7 Batalionu pancernego w Grodnie. Tam zawarł małżeństwo z ziemianką Hakiną Rotkiewiczówną. Kampanię wrześniową odbył w 31 dywizjonie pancernym. 17.09.39 przekroczył granicę pol.-litw. i został internowany w Kuratowie. Uciekł z obozu i do wiosny 1940 ukrywał się we własnym majątku Songajłówki. Od lutego 1944 rozpoczął działalność partyzancką w oddziale Górala (Gracjan Fróg - późniejszy Szczerbiec). 15.05.44 został d cą Oddziału Dyspozycyjnego Komendanta Okręgu Wileńskiego - gen. Wilka. Oddziałem tym dowodził do rozbrojenia (17.07.44). W tym dniu przebywał służbowo w Wilnie i uniknął rozbrojenia. Kontynuował dalszą działalność konspiracyjną jako Orlicz, w listopadzie 1944 dołączył do oddziału Samoobrony AK - dowodzonego przez ppor. Sędziego (Jur), od którego przejmuje dowództwo. 2.02.45 jego oddział zostaje rozbity w potyczce z NKWD pod Rowinami. Podczas walki Orlicz doznał pęknięcia przepony brzusznej. Po wyleczeniu wyjechał do Polski, zmienia często miejsca pobytu: Kołobrzeg, okolice Ojcowa, Gdynia, Gdańsk, jak i nazwiska: ostatnie Ryszard Gokołowski. W 1966 wyjechał za granicę, w Londynie zostaje odznaczony Krzyżem Virtuti Militari. Umiera 13 października 1981 w Szwecji. szef ORKO - wachm. Józef Baran „Karbid” Adiutant - plut. pchor. Aleksander Borowski „Gruby” Łączniczki - Maria Kitowska „Margerita” "Syn pułku" - Waligura Służba sanitarna - wachm. Kaczorowski „Czubczyk” Kwatermistrzostwo wachm. Olcha wachm. Wrona Rusznikarz - N.N. Podkuwacz koni - sierż. Konstanty Filipiak 1 pluton kawalerii dowódca ppor. art. Hieronim Piotrkowski „Jur” zastępca plut. Mieczysław Turek „Kmieć” dowódcy sekcji: kpr. Zygmunt Kłosiński „Huzar” kpr. Kazimierz Buncler „Mik” (syn majora Kazimierza Bunclera) kpr. Brończak „Bronisz” kpr. Jan Protasewicz „Drucik” 2 pluton kawalerii dowódca - por. kaw. Jerzy Urbankiewicz „Zawada” zastępca - plut. Witold Koczan „Bajka” dowódcy sekcji: kpr. lotn. Romuald Frąckiewicz „Łoś” N.N. kpr. Lech Izbicki „Hel” kpr. Zdzisław Szwedziuk „Wamp” pluton kolarzy dowódca - plut. Wacław Frąckiewicz „Popiel” dowódcy sekcji: kpr. Jerzy Cichowski „Cichy” kpr. „Murzyn” N.N. N.N. sekcja motorowa dowódca - plut. „Zamora” 1 samochód ciężarowy, 3 motocykle, pięciu żołnierzy

działon przeciwpancerny dowódca - „Johan” 1 działko ppanc.; pięciu żołnierzy

Razem: ok. 60 koni i 20 rowerów.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Okręg Wilno AK Kategoria:Polskie wojska rozpoznawcze