Frederick Russell Burnham

Frederick Russell Burnham (ur. 11 maja 1861 w Tivoli w stanie Minnesota, zm. 1 września 1947 w Santa Barbara) – amerykański zwiadowca, obieżyświat, łowca przygód, znany ze swej służby dla British Army w czasach Wyścigu o Afrykę oraz z przekazania idei woodcraft Robertowi Baden-Powellowi, która stała się główną inspiracją do założenia międzynarodowego ruchu skautowego.

Burnham posiadał niewielkie formalne wykształcenie. Uczęszczał do szkoły średniej, jakkolwiek nigdy jej nie ukończył. Karierę zawodową rozpoczął w wieku 14 lat na Amerykańskim Południowym Zachodzie jako zwiadowca i tropiciel. Następnie udał się do Afryki, gdzie jego umiejętności okazały się mocno poszukiwane. W krótkim czasie został oficerem w British Army, biorąc udział w kilku bitwach. W tym okresie zaprzyjaźnił się z Robertem Baden-Powellem, przekazując mu swoją wiedzę i zapał do czegoś, co później zostało określone jako skauting.

W późniejszym okresie był aktywny na wielu polach działalności: zajmował się szpiegostwem, poszukiwaniem kopalin, ochroną przyrody, pisaniem oraz biznesem. Jego potomkowie są cały czas zaangażowani w ruch skautowski.

Frederick Russel Burnham był bratem inżyniera wydobywczego i szpiega Mather Howard Burnhama oraz kuzynem porucznika Howarda Mathera Burnhama, który zginął w wojnie secesyjnej.

Wczesny okres życia Burnham urodził się w rodzinie misyjnej w indiańskim rezerwacie w Tivoli w stanie Minnesota. Będąc małym dzieckiem był świadkiem indiańskiego ataku na miejscowość New Ulm. Podczas powstania Dakotów w 1862, licząca wówczas około 900 mieszkańców osada została dwukrotnie zaatakowana przez mieszkających wcześniej w tej okolicy Dakotów Santee. Indiańscy wojownicy pod wodzą Taoyateduty (Małej Wrony) nie zdołali zdobyć osady. Dla ułatwienia obrony mieszkańcy spalili około 190 drewnianych budynków, a po odparciu drugiego ataku (przy wsparciu ze strony odsieczy pod wodzą płk. Charlesa E. Flandraua) czasowo ewakuowali się do pobliskiego Mankato. W obu starciach zginęło łącznie około 40 białych osadników. Podczas tego zdarzenia matka, Rebecca (Elizabeth) Russel Burnham, ukryła niespełna dwuletniego chłopca w koszu pełnym plew kukurydzianych, po czym ratowała się ucieczką. Po tym jak Dakotowie zostali odpędzeni, powróciła w opuszczone miejsce widząc spalony dom. Małemu chłopczykowi, który zasnął w koszyku, nic się nie stało.

Młody Burnham uczęszczał do szkół w Iowa, gdzie poznał Blanche Blick, która później została jego żoną. W 1870 rodzina przeprowadziła się do Los Angeles. Dwa lata później zmarł pochodzący z Kentucky ojciec Fredericka – Edwin Otway Burnham, który przez długi czas był pionierem i misjonarzem w okolicach rezerwatu indiańskiego Ho Chunk (Winnebago) w Minnesocie. W czasie śmierci ojca miał 12 lat. Matka wraz z mającym wówczas zaledwie trzy lata Howardem Burnhamem – bratem Frederica – powróciła do Iowa, natomiast młody Burnham pozostał w Kalifornii, gdzie prowadził dostatnie życiePress Reference Library: Notables of the West, International News Service, 1915. upright|lewo|mały|Frederick Burnham - zdjęcie portretowe, 1881 r. Przez kolejne trzy lata Burnham pracował dla Western Union Telegraph Company jako kurier konny. Obszarem jego działania była Kalifornia i Arizona. Pewnego razu słynny w okolicy, wyjęty spod prawa kalifornijski przestępca Tiburcio Vasquez dokonał zuchwałej kradzieży jego koniaHarry Carr: They knew the old California bandits, Los Angeles Times, 1931-09-06 (ang.) [dostęp 2010-03.01]. W wieku 14 lat rozpoczął życie skauta (zwiadowcy) i tropiciela Indian podczas wojen Apaczów. Podróżował po północnym Meksyku i Południowym Zachodzie, zarabiając na życie jako łowca bizonów, kowboj oraz poszukiwacz kopalin. Kontynuował pracę zwiadowcy podczas tropienia Indian w wojnach Czejenów. Ostatecznie podjął naukę w szkole średniej w Kalifornii, ale nigdy jej nie ukończył.

W 1882 udał się do Arizony, gdzie został mianowany zastępcą szeryfa Hrabstwa Pinal, lecz wkrótce powrócił do wypasania bydła i poszukiwania ropy naftowej i złota. Przyłączył się do jednej ze stron w wendecie Tonto Basin, po czym musiał ratować się ucieczką i ledwie uniknął śmierciR.R. Money: Tonto Basin Feud, Blackwood's Magazine, kwiecień 1962, ISSN 0006-436X (ang.) [dostęp 2010-03-01]. Następnie powrócił do Prescott (Iowa), aby odwiedzić swoją dawną miłość – Blanche. Para postanowiła się pobrać. Ślub odbył się 6 lutego 1884. W tym samym roku rozpoczęli prace przy zakładaniu gaju cytrusowego w Pasadenie, jednakże Frederick w ciągu roku powrócił do swoich dawnych zajęć.

W latach 80. XIX wieku prasa amerykańska popularyzowała myśl, że Zachód został zdobyty i nie ma już nic do przejęcia. Ta idea zmieniła życie Burnhama. Będąc najemnikiem zawsze kierował swoje kroki w kierunku słabo rozwiniętych miejsc. Kiedy usłyszał o pionierskich pracach Cecila Rhodes zorientowanych na budowę Kolei Kapsztadzko-Kairskiej („Cape to Cairo Railway”) w Afryce, sprzedał swój skromny majątek i w 1893 popłynął, wraz z żoną i małym synkiem, do Kapsztadu. Podjął pracę w Brytyjskiej Kompanii Południowoafrykańskiej, gdzie służył jako zwiadowca, infiltrując tereny położone na północ. Jego umiejętności tropicielskie rozeszły się głębokim echem w Afryce, a zważywszy na jego zdolności skutecznej pracy o zmroku, miejscowi ochrzcili go zaszczytnym mianem: „Ten który widzi w ciemności”James E. West, Peter O. Lamb; ilustracje Robert Baden-Powell: He-who-sees-in-the-dark; the boys' story of Frederick Burnham, the American scout; Brewer, Warren and Putnam, 1932..

Kariera wojskowa Pierwsza wojna matabelska mały|Burnham w Afryce. Archiwalna fotografia z 1893 roku przedstawiająca trzech zwiadowców Brytyjskiej Kompanii Południowoafrykańskiej: Baina (po lewej); Fredericka Russella Burnhama (w środku) i Maurice’a Gifforda (po prawej).|268px Pierwszy poważny test Burnhama w Afryce miał miejsce w 1893, kiedy Brytyjska Kompania Południowoafrykańska zaangażowała się w wojnę z Matabelami zjednoczonymi przeciwko brytyjskiemu panowaniu pod wodzą króla Lobenguli. Ówczesny administrator Rodezji Południowej Leander Starr Jameson miał nadzieję na szybkie pokonanie Matabeli. Kluczem do sukcesu miało być pojmanie Lobenguli w królewskim mieście Bulawayo. Burnham oraz towarzysząca mu mała grupa skautów (zwiadowców) zostali skierowani do miasta celem informowania o bieżącej sytuacji na miejscu. Wkrótce po przybyciu na miejsce, będąc na przedmieściach, ujrzeli jak rozwścieczeni Matabele palą i niszczą wszystko w swoim zasięgu. Do czasu przybycia pokaźnych sił angielskich, Lobengula i jego ludzie zdążyli uciec, pozostawiając po sobie widok, który niewiele przypominał dawne BulawayoCharles Henry Wynne Donovan With Wilson in Matabeleland, Or, Sport and War in Zambesia. London 1891, s. 271.

Shangani patrol Po tym jak okazało się, że Bulawayo jest wyludnione, Jameson uformował kolumnę żołnierzy w celu zlokalizowania i pojmania Lobenguli. Kolumna pod dowództwem majora Patricka Forbesa, 3 grudnia 1893 rozbiła obóz na południowym brzegu rzeki Shangani - około 40 km na południowy wschód od wsi Lupane. Następnego dnia, późnym popołudniem, 12 mężczyznom prowadzonych przez majora Allana Wilsona polecono przekroczyć rzekę celem zbadania terenu. Patrol Wilsona natknął się na grupę matabelskich kobiet i dzieci, które twierdziły, że znają miejsce pobytu Lobenguli. Burnham, który służył jako główny zwiadowca patrolu, wyczuł pułapkę i doradził Wilsonowi wycofanie się, jednakże dowódca zarządził kontynuowanie zwiadu. Archibald Forbes; Arthur Griffiths, George Alfred Henty, i E. F. Knight „Battles of the Nineteenth Century” Londyn, Paryż, Melbourne 1896, Castle, s. 110–119..

Niedługo po tym patrol odnalazł miejsce pobytu króla i Wilson posłał po posiłki. Forbes był negatywnie ustosunkowany do pomysłu przeprawiania się przez rzekę w ciemności, w związku z czym posłał celem wsparcia patrolu Wilsona jedynie 20 mężczyzn pod dowództwem Henry’ego Borrowa. Zamierzał przy tym skierować na drugą stronę rzeki główne siły oraz artylerię dopiero wczesnym rankiem, jednakże zostały one wciągnięte w zasadzkę, w związku z czym marsz się opóźnił. Patrol Wilsona także został zaatakowany. Na domiar złego rzeka Shangani wystąpiła z brzegów, co spowodowało brak możliwości bezpiecznego wycofania się. Znajdując się w bardzo trudnym położeniu Wilson wydał rozkaz dla Burnhama oraz dwóch innych zwiadowców - Pearla „Pete” Ingrama (kowboja ze stanu Montana) i George’a Goodinga (Australijczyka) – aby przekroczyli rzekę, odszukali Forbesa oraz przyprowadzili posiłki. Pomimo gradu kul i strzał trójce udało się odszukać Forbesa, jednakże odkryli że walki są tu równie zacięte jak w miejscu z którego przybyli. Nie było zatem możliwości aby sprowadzić posiłki. Podczas gdy Burnham przeładowywał broń, aby odeprzeć atak Matabelów, cicho powiedział Forbes'owi: „Myślę, że mogę powiedzieć, że jesteśmy jedynymi, którzy ocaleją z tego przyjęcia”. Rzeczywiście - Wilson, Borrow i ich ludzie otoczeni przez setki matabelskich wojowników znaleźli się w potrzasku. Ucieczka okazała się niemożliwa i wszyscy polegli na polu walkiHoward Hensman „A history of Rhodesia, compiled from official sources” Edynburg i Londyn 1900, Blackwood and sons

Historycy zajmujący się tematyką kolonialnej Rodezji ochrzcili to wydarzenie jako Shangani patrol, a Wilsona i Borrowa okrzyknęli mianem narodowych bohaterówW.A. Wills, L.T Collingridge (z udziałem Fredericka Selousa i H. Rider Haggarda) „The Downfall of Lobengula” 1894, The African Review, s. 153–172., . Za służbę w tej wojnie Burnham otrzymał British South Africa Company Medal, złoty zegarek oraz 120 ha ziemi w Matabelelandzie. W tym miejscu odkrył on następnie wiele artefaktów, które znajdowały się w rozciągających się na dużych obszarach granitowych ruinach - pozostałościach po Królestwie Zimbabwe (1220–1450).

Eksploracja północnej Rodezji w 1895 Burnham został oddelegowany do nadzorowania i poprowadzenia Northern Territories (BSA) Exploration Co. - ekspedycji, której doniosła rola polegała na tym, że jako pierwsza odkryła dla Brytyjskiej Kompanii Południowoafrykańskiej duże złoża miedzi w Północno-Wschodniej RodezjiFrederick Russel Burnham „Northern Rodesia” [w]: Walter H. Wills, junr J Hall, Joyce Garraway „Bulawayo Up-to-date; Being a General Sketch of Rhodesia”1899, Marshall, Hamilton, Kent & Co, s. 177-180.T. W. Baxter, E.E. Burke „Guide to the Historical Manuscripts in the National Archives of Rhodesia” 1970, s. 67.„Railway And Other Companies: Northern Territories (B.S.A.) Exploring Company Limited”, The Times (35824): 3., 9 maja 1899.. Badając tereny położone wzdłuż biegu rzeki Kafue (wówczas w Północno-Wschodniej Rodezji), Burnham dostrzegł wiele podobieństw do złóż miedzi, które miał okazję obserwować wcześniej podczas swojej pracy w Stanach Zjednoczonych, jak również zauważył, że miejscowa ludność ma zwyczaj noszenia bransoletek wykonanych z miedzi. Jego ekspedycje w Rodezji miały tak duże znaczenie, iż został zaproszony w poczet członków Królewskiego Towarzystwa Naukowego w LondynieHarold Hough „The Arizona Miner and Indiana Jones” styczeń 2010., Miner News. W związku z odkryciami Brytyjska Kompania Południowoafrykańska wybudowała w Pasie Miedzionośnym osiedla górnicze oraz linie kolejową w celu transportu miedzi przez MozambikRichard M. Juang „Africa and the Americas: culture, politics, and history : a multidisciplinary encyclopedia, Volume 2 Transatlantic relations series” 2008, s. 1157., ABC-CLIO, .

Druga wojna matabelska mały|Burnham i Armstrong po zabiciu Mlimo. Matabelscy wojownicy w dzikim pościgu.|220px