Biologia medyczna – dyscyplina naukowa z pogranicza biologii i medycyny, obejmująca działy nauki i techniki posiadające zwykle w nazwie przedrostek "bio-", znajdujące jednocześnie zastosowanie w ochronie zdrowia dziedzin mających zastosowanie w ochronie zdrowia i/lub diagnostyce laboratoryjnej mających zastosowanie w diagnostyce laboratoryjnej według CMKP. Biologia medyczna od kilku lat stanowi osobny kierunek nauczania na poziomie uniwersyteckimBiologia medyczna jako kierunek nauczania na poziomie studiów wyższych:UMKPAMUJ i doktoranckimBiologia medyczna jako specjalność/specjalizacja na poziomie studiów doktoranckich:CMKPSUM, jak również specjalizację wielu zakładów naukowo-badawczychBiologia medyczna i nauki bio-medyczne jako specjalizacje zakładów naukowo-badawczych: UWMCBM PANWUMUMKPAMCM-UJKB-PAN.

Alternatywne nazewnictwo dziedzin biologicznych mających zastosowanie w medycynie (podział w zależności od profilu i przedmiotu zainteresowań) – dziedziny – rys historyczny: klasyczna biologia medyczna, biotechnologia medyczna, biologia molekularna, biologia medyczna w medycynie molekularnej, biotechnologia medyczna w medycynie molekularnej, biologia molekularna w medycynie molekularnej, medyczna biologia molekularna i inne.

Działy specjalizacji biologia medyczna Działy związane z metodologią biologii molekularnej Dyscypliny związane z biologią medyczną i wykorzystujące metodologię biologii molekularnej stanowią podstawę naukowo-technologiczną rozwijającej się medycyny molekularnej. Biologia molekularna znajduje zastosowanie w ochronie zdrowia, w metodach analitycznych, diagnostycznych i terapeutycznych, na poziomie genomu, transkryptomu, proteomu i metabolomu pojedynczej komórki. Metody biologii molekularnej wykorzystywane są w badaniach zależności między strukturą różnych cząsteczek a ich funkcją w komórce, umożliwiają przewidywanie fizjologicznych/patologicznych konsekwencji mutacji/zmian genetycznych, badanie przepływu informacji między poszczególnymi strukturami molekularnymi: DNA – RNA – białko – przewidywany efekt biologiczny (cecha), dostarczają narzędzi do tworzenia nowej predykcyjnej i prewencyjnej medycyny molekularnejMetody biologii molekularnej w badaniach raka nerki, a w przyszłości umożliwią prowadzenie rutynowych zabiegów polegających na ukierunkowanej zmianie procesów biologicznych wybranych komórek (np rutynowej terapii genowej). Technologie wykorzystujące metody biologii molekularnej umożliwiły pozytywne zakończenie jednego z największych, wieloletnich programów międzynarodowych Projektu Poznania Ludzkiego Genomu (en. Human Genome Project, HUGO ProjectHuman Genome ProjectHuman Genome Organization), jak również rozpoczęcie bardziej skomplikowanego technologicznie projektu "TCGA" budowania atlasu genomu raka (en. The Cancer Genome Atlas)The Cancer Genome Atlas – projekt opracowania atlasu genomu rakaWyśledzić złe geny raka – archiwum Rzeczpospolitej. Metody biologii molekularnej znajdują swoje zastosowanie zarówno w badaniach naukowych jak i w wynikających z nich aplikacjach medycznych i diagnostycznychBiologia molekularna w medycynie, pod redakcją Jerzego Bala, PWN 2008Biologia molekularna. Krótkie wykłady P.C. Turner, A.G. McLennan, A.D. Bates, M.R.H. White, tytuł oryginalny: Instant Notes in Molecular Biology, PWN 2007Programy kształcenia ustawicznego w zakresie Technik biologii molekularnej znajdujących zastosowanie w diagnostyce laboratoryjnej Uniwersytet Medyczny w Łodzi – Metody biologii molekularnej w medycznej diagnostyce laboratoryjnej Zakładu Biochemii i Biologii Molekularnej CMKP

biochemia Dział: biochemia, wykorzystywana również powszechnie w ochronie zdrowia i diagnostyce laboratoryjnej, gdzie nacisk kładzie się na badanie chemicznych właściwości cząsteczek występujących w organizmach żywych (głównie organicznych), jakościową oraz ilościową analizę biochemiczną, oznaczanie aktywności enzymatycznej itp.Biochemia, Jeremy M. Berg, Lubert Stryer, John L. Tymoczko, tytuł oryginalny: Biochemistry, Fifth edition, 2002 W.H. Freeman and Company, New York and Basingstoke, PWN 2007Biochemia Harpera Ilustrowana, tytuł oryginalny: HARPER'S ILUSTRATED BIOCHEMISTRY, Murray Robert K., Granner Daryl K., Rodwell Victor W., przekład: Kokot Franciszek, Koj Aleksander, Kozik Andrzej, PWN 2008

biofizyka Dział: biofizyka, zwłaszcza molekularna, wykorzystywana w ochronie zdrowia np. w celu: oceny wpływu fizykochemicznych właściwości oddziaływania powierzchni komórek z innymi komórkami jak również z różnymi biomateriałami, stosowania terapii fotodynamicznych nowotworów, badania wewnątrzkomórkowych zjawisk energetycznych i mechanicznych, diagnostyki z wykorzystaniem zjawiska Elektronowego Rezonansu Magnetycznego (EMR) jak również Magnetycznego Rezonansu Jądrowego (MNR)Biofizyka molekularna, PWN 2010.

biologia komórki Dział: biologia komórki, wykorzystywana w ochronie zdrowia np. w celu: analizy morfometrycznej, parametrów przyżyciowych komórek i tkanek, zajmująca się hodowlą komórkową w tym keratynocytów (hodowla skóry dla pacjentów po oparzeniach), diagnostyką przyżyciową komórek (np namnażaniem wyselekcjonowanej puli komórek o określonych parametrach lub namnażaniem komórek w celu diagnostyki wewnątrzkomórkowych pasożytów, bakterii i wirusów) badaniami nad hodowlą komórek, tkanek i narządów do transplantacji, terapią ex-vivo, badaniem komórek nowotworowychPodstawy biologii komórki, tytuł oryginalny: Essential Cell Biology, Second Edition, Bruce Alberts et al., Tłumaczenie: Hanna Kmita, Przemysław Wojtaszek, PWN 2007Zakład Biologii Komórki UJ,

biotechnologia Dział: biotechnologia, znajdująca zastosowanie w ochronie zdrowia i diagnostyce laboratoryjnej, obejmująca opracowywanie i wdrażanie technologii związanych z profilaktyką, diagnostyką i terapią chorób w tym genetycznych jak również zakaźnych, umożliwia rozwój technologii molekularnych na rzecz mikrobiologii, wirusologii i parazytologii, opracowywanie nowoczesnych metod i systemów diagnostycznych, opracowywanie technologii biofarmaceutycznych (np. leków białkowych jak insulina, hormon wzrostu, leki genetyczne tj. aptamer pegaptanib stosowany w leczeniu zwyrodnienia plamki żółtej związanej z wiekiem (AMD)Nowoczesne metody leczenia zwyrodnienia plamki związanej z wiekiem). Biotechnologia wraz z bioinformatyką mają największy wpływ na postęp technologiczny biomedycynyNajważniejsze zadania biotechnologii medycznej w Polsce, Komitet Biotechnologii PANBiotechnologia molekularna, pod redakcją Jerzego Buchowicza,PWN 2009,

bioinformatyka Dział: bioinformatyka medyczna, intensywnie rozwijający się dział biologii medycznej (mierzony liczbą publikacji bioinformatycznych)Pubmed NCBI mający zastosowanie w ochronie zdrowia, a zwłaszcza w badaniach in silico genomu, transkryptomu, proteomu i metabolomu komórki jak również w diagnostyce laboratoryjnej np. w analizie mikromacierzy ekspresyjnych, analizie wyników badań spektrometrii masowej. Bioinformatyka ma również zastosowanie w medycznym modelowaniu biologicznym w tym przewidywania aktywności substancji farmaceutycznych, budowie użytecznych wizualizacji anatomicznych i funkcjonalnych, medycynie obrazowej i tworzeniu coraz bardziej użytecznego w ochronie zdrowia oprogramowania bio-medycznegoBioinformatyka i ewolucja molekularna, tytuł oryginalny: Bioinformatics and Molecular Evolution, Paul G. Higgs, Teresa K. Attwood, PWN 2008Zakład bioinformatyki i telemedycyny CM-UJ,

biologia systemowa Dział: biologia systemowa, zajmującą się badaniem złożonych oddziaływań i zależności genomu transkryptomu, proteomu i metabolomu na poziomie wzajemnego oddziaływania poszczególnych szlaków sygnałowych, oddziaływań całych systemów funkcjonalnych komórki i organizmuPracownia bioinformatyki i biologii systemowej PAN,

nanobiotechnologia Dział: nanobiotechnologia medyczna, dział biotechnologii zajmujący się tworzeniem struktur/urządzeń o rozmiarach nanometrycznych (na poziomie pojedynczych atomów i cząsteczek)Akceleratory biomedyczne -Waldemar Scharf, PWN 1994Nanotechnologie, tytuł oryginalny: Nanoscale Science and Technology, redakcja naukowa: R.W. Kelsall, I.W. Hamley, M. Geoghegan, PWN 2008Nanotechnologia literatura dziedzinowa Zakładu Bioinżynierii UZ,

tkankowa bioinżynieria materiałowa Dział: tkankowa bioinżynieria materiałowa, mająca zastosowanie w ochronie zdrowia przez opracowywanie materiałów biomedycznych nowej generacji, określania właściwości i przydatności różnych biomateriałów do bezpośredniego zastosowania w organizmie człowieka lub też dla działu biologii komórki (np. kolagenowe trójwymiarowe hodowle komórkowe)Inżynieria tkankowa – przeglądFundacja Rozwoju Kardiochirurgii – inżynieria tkankowa

molekularna laboratoryjna biologia medyczna Dział: molekularna laboratoryjna biologia medyczna – dział diagnostyki laboratoryjnej, wykorzystującej metody biologii molekularnej, w tym amplifikacji DNA/RNA, technik immunohistochemicznych, spektrometrii masowej białek i metabolitów, mikromacierzy ekspresyjnych, SNP, sekwencjonowania genomowegoSekwencjonowanie Genomu -publikacja prasowa, sekwencjonowanie białek itp.Diagnostyka molekularna -artykułWspółczesna diagnostyka molekularna – artykuł

terapia molekularna Dział: terapia molekularna, rozwijający się coraz intensywniej dział operujący wiedzą w zakresie biologii molekularnej (etap opracowania technologicznego) i medycyny molekularnej (etap badań klinicznych)Terapia genowa, PWN, pod redakcją Stanisława SzaliBiologia Molekularna w Medycynie pod redakcją Jerzego Bala, PWN 2008,

Biologia medyczna oparta na metodach biologii molekularnej łączy w sobie wszystkie zagadnienia rozwijającej się medycyny molekularnej, obejmującej wielkoskalowe zależności strukturalne i funkcjonalne między genomem, transkryptomem, proteomem i metabolomem człowieka, stanowiące podstawę systemu kształcenia w naukach biomedycznych, zwłaszcza w kierunkach nazywanych często "life science”.

Działy związane z biologią klasyczną cytologia fizjologia człowieka fizjologia rozwoju z embriologią fizjologia żywienia – nauczanie na tym kierunku obejmuje też elementy toksykologi, parazytologii i ekologii; absolwenci znajdują zatrudnienie w przemyśle farmaceutycznym, medycznym i spożywczym jak też laboratoriach medycznych oraz placówkach dydaktycznych i naukowo badawczych;

Działy biologii, mające szczególne zastosowanie w ochronie zdrowia mikrobiologia, wirusologia, parazytologia, toksykologia, immunologia, genetyka klasyczna, cytogenetyka

Działy te wyodrębniane są z biologii medycznej jako zupełnie niezależne dziedziny mające zastosowanie w ochronie zdrowia i diagnostyce laboratoryjnej.

Biomedycyna, w której skład wchodzą wymienione powyżej działy biologii medycznej, została również ujęta w Konwencji o Prawach Człowieka i Biomedycynie (Europejskiej Konwencji Bioetycznej).

Zagadnienia formalno-prawne Komitet Badań Naukowych Termin biologia medyczna pojawia się w 1999 r. w wykazie dyscyplin naukowych według klasyfikacji KBN,, wyszczególnionym w uchwale nr 24/99 Komitetu Badań Naukowych z dnia 15 września 1999 r., gdzie wyszczególniono: „…5/ Zespół Nauk Medycznych (P-5):…” z dyscypliną „… P-5.2 biologia medyczna, w tym: anatomia, cytologia, fizjologia, embriologia, biochemia w medycynie, genetyka człowieka, histologia, immunologia medyczna, mikrobiologia lekarska …”, jak również „…4/ Zespół Nauk Biologicznych, Nauk o Ziemi i Ochrony środowiska (P-4): P-4.1 biologia molekularna, biochemia, biofizyka, biotechnologia z inżynierią genetyczną,…”.