thumb|Mapa Manchesteru i okolic przedstawiająca lokalizację obecnych i nieistniejących stadionów obydwu zespołów.City: Hyde Road (1887–1923), Maine Road (1923–2003), City of Manchester (od 2003).United: North Road (1878–1893), Bank Street (1893–1910), Old Trafford (od 1910). Derby Manchesteru (ang. Manchester derby) – mecze piłki nożnej pomiędzy klubami – Manchester City F.C. (Obywatele) i Manchester United F.C. (Czerwone Diabły). Początkowo rozgrywane były w ramach lokalnych turniejów i spotkań towarzyskich.
Pierwsze nieoficjalne spotkanie obydwu drużyn miało miejsce 12 listopada 1881 roku, kiedy klub Newton Heath (The Heathens) (zał. w 1878 – późniejsze United) gościł drużynę West Gorton (zał. w 1880 – późniejsze City); mecz zakończył się zwycięstwem Newton Heath 3:0. Osiem lat później rozegrano po raz pierwszy mecz przy sztucznym świetle; 26 lutego 1889 roku na stadionie Belle Vue Athletic Ground zwycięstwo Newton Heath nad Ardwick oglądało 10 tys. kibiców, a sam mecz został rozegrany w cieniu tragedii w pobliskiej kopalni węgla. Dwa lata później Ardwick pokonał Newton Heath w finale Manchester Cup i zdobył pierwsze w historii klubu trofeum. Przed rozpoczęciem sezonu 1894/1895 Ardwick zbankrutował, a jego zarząd utworzył nowy klub o nazwie Manchester City Football Club. Pierwsze spotkanie ligowe pomiędzy obydwoma zespołami miało miejsce 3 listopada 1894 na stadionie Hyde Road, zakończone zwycięstwem Newton Heath 2:5. W rewanżu rozegranym na Bank Street Stadium ponownie wygrali The Heathens. Manchester City pierwszy mecz derbowy wygrał 7 grudnia 1895. Kluby występowały wówczas w Division Two.
Ze względu na trudną sytuację finansową Newton Heath, w kwietniu 1902 klub zmienił nazwę Manchester United Football Club. Pierwszy mecz derbowy na najwyższym poziomie rozgrywkowym odbył się 1 grudnia 1906, kiedy na Hyde Road w obecności 40 tysięcy widzów City pokonało United 3:0, zaś najwyższą frekwencję na derbach Manchesteru zanotowano 20 września 1947; spotkanie obejrzało 78 tysięcy kibiców. Pierwszą transmisję telewizyjną na żywo z derbów przeprowadzono w październiku 1986.
Do 17 stycznia 2026 roku, kiedy to na Old Trafford United pokonało City 2:0, we wszystkich oficjalnych rozgrywkach rozegrano w sumie 198 meczów derbowych: Czerwone Diabły wygrały 81 spotkań, Obywatele 62, a w 55 zanotowano remis.
Założenie obydwu zespołów thumb|Zespół St. Marks of West Gorton w 1884 roku thumb|Newton Heath w sezonie 1892/1893 Manchester United został założony w 1878 roku przez pracowników wagonowni kolei Lancashire and Yorkshire Railway pod nazwą Newton Heath LYR Fooball Club, a domowe mecze rozgrywał początkowo na North Road. Pierwszy mecz Newton Heath LYR rozegrał 20 listopada 1880, pokonując rezerwy Bolton Wanderers 6:0. W 1892 klub usunął z nazwy człon LYR, a rok później przeniósł się na nowy stadion Bank Street.
Manchester City powstał w 1880 roku pod nazwą St. Mark's of West Gorton z inicjatywy córki wielebnego z kościoła St. Mark's Church of England Arthura Connella Anny oraz dwóch członków komitetu parafialnego, Williama Beastowa i Thomasa Goodbehere'a. Pierwsze spotkanie zespół zagrał 13 listopada 1880, w którym uległ 1:2 drużynie Baptist Church of Macclesfield; obydwa zespoły liczyły po 12 zawodników. W latach 1880–1887 St. Mark's swoje mecze rozgrywał na kilku obiektach, przy Clowes Street nieopodal kościoła, na stadionie klubu krykietowego Kirkmanshulme Cricket Club przy Redgate Lane oraz na mniejszych obiektach przy Queens Road, Pink Bank Lane i Reddish Lane. W 1887 klub zmienił nazwę na Ardwick A.F.C. i przeniósł się na nowo wybudowany stadion Hyde Road przy Bennett Street.
Mecze w Football Alliance Football Alliance powstała w 1889 jako liga konkurująca z utworzoną rok wcześniej The Football League. W tym samym roku w jej szeregi wstąpił zespół Newton Heath, zaś Ardwick w 1891. W sezonie 1891/1892 obydwa zespoły zagrały ze sobą dwa razy. 10 października na North Road wygrali The Heathens 3:1, w rewanżu rozegranym 19 grudnia na Hyde Road padł remis 2:2.
Po zakończeniu rozgrywek Football Alliance została wchłonięta przez Football League i przemianowana na Football League Second Division. Zespoły, które ukończyły rozgrywki Football Alliance na czołowych dwóch miejscach (Nottingham Forest i Newton Heath) otrzymały zaproszenie na występy w Football League First Division, zaś kolejne (między innymi Ardwick) zostały zespołami założycielskimi nowo powstałej Division Two. Mecze derbowe w Football Alliance pomiędzy zespołami z Manchesteru są uznawane za nieoficjalne.
10.10.1891Newton Heath – Ardwick 3:1(NH): Alf Farman , Bob Donaldson (A): Joe Davies Stadion: North Road. Widzów: 4000 19.12.1891Ardwick – Newton Heath 2:2(A): John Milne , (NH): Alf Farman Stadion: Hyde Road. Widzów: 10 000
Mecze w Football League 1894–1899 thumb|Richard Smith – strzelec pierwszej w historii bramki w oficjalnym meczu derbowym w lidze thumb|Manchester City – Newton Heath na Hyde Road 26 grudnia 1898 thumb|Stadion Bank Street znajdował się w odległości ok. 600 metrów od miejsca, w którym położony dziś jest obecny obiekt Manchesteru City – City of Manchester Stadium thumb|Drużyna Manchesteru City z 1904 roku ze zdobytym Pucharem. W Manchesterze United zagrali w późniejszym okresie:Herbert Burgess (w dolnym rzędzie, pierwszy od lewej), George Livingstone (w dolnym rzędzie, drugi od lewej), Sandy Turnbull (w dolnym rzędzie, drugi od prawej) oraz Billy Meredith (w dolnym rzędzie, w środku) thumb|Ernest Mangnall – menedżer United (1903–1912) i City (1912–1924) W 1892 Newton Heath przystąpił do rozgrywek rozszerzonej Division One, jednak po dwóch sezonach spadł do Division Two. Ardwick wciąż występował na tym poziomie ligowym. W lecie 1894 ze względu na problemy finansowe Ardwick A.F.C. został zreformowany i przyjął nazwę Manchester City Football Club. 3 listopada 1894 roku po raz pierwszy doszło do spotkania obydwu zespołów w meczu Football League. Na obiekcie City – Hyde Road – w obecności 14 tys. kibiców The Heathens zwyciężyli 5:2. W meczu tym po raz drugi w składzie gospodarzy wystąpił młody walijski snajper Billy Meredith, który w późniejszym okresie wystąpił w barwach City i United w ponad sześciuset meczach. Cztery bramki w tym spotkaniu zdobył Dick Smith; nikt później tego nie powtórzył w derbach Manchesteru. W rewanżu w styczniu 1895 roku na stadionie Bank Street spotkanie zakończyło się ponownym zwycięstwem Newton Heath.
Po remisowym spotkaniu w październiku 1895 na Bank Street, dwa miesiące później pierwsze zwycięstwo w meczu derbowym odnieśli piłkarze Manchesteru City pokonując Newton Heath 2:1. Tuż przed przerwą po raz pierwszy w derbach wykonywano rzut karny, który został niewykorzystany przez The Heathens.
3 października 1896 zanotowano rekordową frekwencję w derbach miasta; na Hyde Road bezbramkowy remis obejrzało 20 tys. widzów pomimo obfitych opadów deszczu. W Boże Narodzenie 1896 roku na stadionie przy Bank Street zjawiło się 18 tys. kibiców. Jeden z redaktorów lokalnej gazety Athletic Sports napisał wówczas, że nigdy jeszcze nie widział takiego tłumu na tym obiekcie i był zachwycony prowadzeniem dopingu przez młodszą część publiczności w I połowie. W drugiej kibice kilka razy wtargnęli na boisko, a mecz był bliski przerwania. Spotkanie jednak dokończono i zakończyło się zwycięstwem The Heathens 2:1. Dochód z tego meczu wyniósł 546 funtów.
Przed meczem drugiej kolejki sezonu zaplanowanym na 10 września 1898 wydano pierwszy oficjalny program derbów Manchesteru, który zawierał między innymi składy obydwu zespołów oraz opis meczu z pierwszej kolejki pomiędzy Newton Heath a Gainsborough Trinity. Spotkanie zakończyło się zwycięstwem The Heathens, w rewanżu w drugi dzień świąt Bożego Narodzenia wygrało City. Sezon 1898/1899 Manchester City zakończył na 1. miejscu i awansował po raz pierwszy w historii do Division One. Kolejne spotkanie derbowe rozegrano 25 grudnia 1902.
13.11.1894Manchester City – Newton Heath 2:5(MC): Billy Meredith (NH): Dick Smith , John Clarkin Stadion: Hyde Road. Widzów: 14 000 25.01.1895Newton Heath – Manchester City 4:1(NH): John Clarkin , Dick Smith , Bob Donaldson (MC): James Sharples Stadion: Bank Street. Widzów: 12 000 35.10.1895Newton Heath – Manchester City 1:1(NH): John Clarkin (MC): Alexander Rowan Stadion: Bank Street. Widzów: 10 000 47.12.1895Manchester City – Newton Heath 2:1(MC): Billy Meredith , Robert Hill (NH): Joe Cassidy Stadion: Hyde Road. Widzów: 20 000 53.10.1896Manchester City – Newton Heath 0:0Stadion: Hyde Road. Widzów: 20 000 625.12.1896Newton Heath – Manchester City 2:1(NH): Bob Donaldson , Dick Smith (MC): Robert Hill Stadion: Bank Street. Widzów: 18 000 716.10.1897Newton Heath – Manchester City 1:1(NH): Matthew Gillespie (MC): Dick Ray Stadion: Bank Street. Widzów: 20 000 825.12.1897Manchester City – Newton Heath 0:1(NH): Joe Cassidy Stadion: Hyde Road. Widzów: 20 000 910.09.1898Newton Heath – Manchester City 3:0(NH): Henry Boyd , Joe Cassidy , Jimmy Collinson Stadion: Bank Street. Widzów: 15 000 1026.12.1898Manchester City – Newton Heath 4:0(MC): Billy Meredith , Billy Gillespie , George Dougal , Fred Williams Stadion: Hyde Road. Widzów: 20 000
1902–1903 Przed rozpoczęciem sezonu zespół z dzielnicy Clayton przyjął nową nazwę – Manchester United F.C. W Boże Narodzenie 1902 roku, na Bank Street doszło do jedenastych ligowych derbów. Na spotkanie przybyło około 40 tysięcy kibiców; był to wówczas rekord frekwencji w meczu derbowym. Billy Meredith dwukrotnie uderzył w poprzeczkę, United kończyło mecz w dziesiątkę po tym jak kontuzji doznał bramkarz Herbert Birchenough. Ostatecznie padł wynik remisowy 1:1.
W rewanżu rozegranym 10 kwietnia 1903 roku na Hyde Road, United zwyciężyło 2:0. Przed tym spotkaniem Manchester City był liderem z pięciopunktową przewagą i nie przegrał w lidze od ponad trzech miesięcy. Mimo tej porażki City awansowało do Division One.
1125.12.1902Manchester United – Manchester City 1:1(MU): Dick Pegg (MC): Jimmy Bannister Stadion: Bank Street. Widzów: 40 000 1210.04.1903Manchester City – Manchester United 0:2(MU): Jack Peddie , Alf Schofield Stadion: Hyde Road. Widzów: 30 000
1906–1909 Latem 1905 roku po zawieszeniu siedemnastu zawodników Manchesteru City, zamieszanych w próbę przekupstwa obrońcy Aston Villi Aleksa Leake'a przed meczem ostatniej kolejki sezonu 1904/1905, skład zespołu liczył jedenastu piłkarzy. Do drużyny dołączyło jednak kilkunastu nowych zawodników i klub przystąpił do rozgrywek. W sezonie 1905/1906 Manchester United po raz pierwszy pod nową nazwą, awansował do pierwszej ligi angielskiej. Wtedy też ówczesny menedżer United Ernest Mangnall ściągnął do zespołu czterech piłkarzy z Manchesteru City, w tym Billy’ego Mereditha, odbywającego wciąż półtoraroczną karę zawieszenia.
Na początku grudnia 1906 roku na obiekcie City Hyde Road, w obecności 40 tys. widzów, doszło do pierwszego meczu derbowego w najwyższej klasie rozgrywkowej. Spotkanie to zakończyło się zwycięstwem gospodarzy 3:0. Pomocnik Alex Downie z Manchesteru United był jedynym zawodnikiem, który zagrał zarówno w poprzednim, jak i w tym meczu derbowym. W rewanżu w kwietniu na Bank Street padł remis 1:1, a w składzie United po raz pierwszy wystąpili trzej z czterech sprowadzonych do klubu byłych piłkarzy City: Meredith, Turnbull i Burgess.
21 grudnia 1907 w wygranym przez United 3:1 meczu na Bank Street, strzelec dwóch bramek Sandy Turnbull został usunięty w 90. minucie z boiska i był to pierwszy tego typu przypadek w meczu derbowym. Przed spotkaniem derbowym 36. kolejki sezonu 1907/1908 na Hyde Road, Manchester United miał już zapewniony pierwszy w historii klubu tytuł mistrzowski. Mimo przewagi gospodarzy mecz zakończył się bezbramkowym remisem.