Bogusław Julian Schaeffer, wzgl. Schäffer (ur. 6 czerwca 1929 we Lwowie, zm. 1 lipca 2019 w Salzburgu) – polski muzykolog, kompozytor, krytyk muzyczny, dramaturg, grafik i pedagog, autor szeregu monografii i artykułów poświęconych muzyce współczesnej i historii muzykiKoncert Inauguracyjny.

Życiorys Jego ojciec był urzędnikiem państwowym, matka prowadziła dom, pradziadek był dyrygentem – w rodzinie pielęgnowana zatem była kultura muzyczna. Wakacje 1939 roku Bogusław spędzał na dziecięcej kolonii, z której trafił na zesłanie w głąb Rosji Sowieckiej w okolice Semipałatyńska (dzisiaj Semej w Kazachstanie), gdzie przebywał do zakończenia wojny. Najwyraźniej był to dla chłopca okres traumatycznych przeżyć, bo pisarz mówił o tamtych czasach bardzo niechętnie. Po zakończeniu wojny podjął długą samotną podróż przez Bałkany do Polski. Ostatecznie udało mu się odnaleźć rodziców i razem z nimi osiedlić się w Opolu.

Muzyką zaczął interesować się bardzo wcześnie. Tutaj w latach 1946-49 rozpoczął naukę gry na skrzypcach i teorii muzyki. Po osiedleniu się w Krakowie studiował muzykologię na Uniwersytecie Jagiellońskim u Zdzisława Jachimeckiego oraz kompozycję w krakowskiej Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w klasie Artura Malawskiego uzupełniając je w 1959 u Luigiego Nono we Włoszech. Był dziennikarzem Polskiego Radia w Krakowie.

Niedługo potem Bogusław Schaeffer nawiązał ścisłą współpracę ze słynnym, awangardowym Zespołem MW 2, która trwała od chwili założenia tego Zespołu w roku 1962 do 1988. To jemu dedykował swoją, pierwszą z gatunku teatru instrumentalnego kompozycję w polskiej literaturze muzycznej – "TIS MW2". B. Schaeffer napisał potem wiele dramatów inspirowanych formą, jak n.p.: Model IV na fortepian, kilka Audiencji, Scenariusz dla nie istniejącego, lecz możliwego aktora instrumentalnego czy też Kwartet dla czterech aktorów, których prawykonania światowe dokonał Zespół MW 2. Pierwszymi "aktorami instrumentalnymi" w krakowskim Zespole MW2 złożonym z awangardowych muzyków, dla którego Schaeffer pisał kameralne formy muzyczne, zostali aktorzy – członkowie Zespołu. Bogusław Schaeffer brał czasem udział w koncertach Zespołu MW 2 w charakterze wykonawcy: w "Theatre Piece" Johna Cage'a jako koordynator i w swojej kompozycji "blueS No. 1" jako pianista. W programach występów tego Zespołu dosyć częste były koncerty monograficzne poświęcone utworom (nieraz wykonywanym symultanicznie w kilku pomieszczeniach) Bogusława SchaefferaKatarzyna Marczak: Intencja MW 2. Świat muzycznej awangardy, s. 50-53, wyd. "inCanto", Kraków 2023, ISBN: 978-83-968156-2-0.

Od 1963 roku wykładał kompozycję w Akademii Muzycznej w Krakowie. Pracował jako nauczyciel akademicki na Uniwersytecie Jagiellońskim. W latach 1986–2002 wykładał kompozycję w Hochschule für Musik und darstellende Kunst „Mozarteum” w austriackim Salzburgu. Prowadził także kursy z zakresu współczesnej kompozycji, m.in. w Toruniu, Warszawie, holenderskich Utrechcie oraz Middelburgu i w angielskim Yorku oraz niemieckich Karlsruhe i Schwarzu. Od 1965 podjął współpracę ze Studiem Eksperymentalnym Polskiego Radia. Wykształcił blisko 160 uczniów różnych narodowości. Z Polski m.in. Barbara Buczek, Marek Chołoniewski, Anna Maciejasz-Kamińska, Maria Szpineter-Kuniecka i Józef Rychlik .

Laureat wielu konkursów kompozytorskich, nagród krajowych oraz międzynarodowych. Członek słynnej Grupy Krakowskiej. W latach 1967–73 był redaktorem naczelnym periodyku "Forum Musicum". W 1970 otrzymał tytuł doktora nauk filozoficznych na Uniwersytecie Warszawskim.

Obok kompozycji i muzykologii zajmował się także dramatopisarstwem. Jest autorem wielu sztuk teatralnych. Od 1980 napisał ich ponad 40 (kilka z nich wyreżyserował), które zostały przetłumaczone na 17 języków. W 1990 założył w Salzburgu własne wydawnictwo - Collsch Edition.

Bogusław Schaeffer to najbardziej oryginalna postać polskiego życia muzycznego. Wyróżniają go niezwykle rozległe zainteresowania twórcze, awangardowa postawa i kontrowersyjne poglądy estetyczne. Niemal w każdym swoim dziele Schaeffer rozwiązuje nowy problem kompozytorski, rzucając wyzwanie polskiemu środowisku muzycznemu i wzbudzając żywe dyskusje o podstawowych zagadnieniach nowej muzyki. Schaeffer był ponadto jednym z nielicznych przedstawicieli tzw. "trzeciego nurtu", tj. operującym elementami muzyki poważnej i jazzowej. Uprawiał również takie gatunki jak muzyka wizualna, graficzna, teatr instrumentalny, happeningi, muzyka akcji. Stefan Kisielewski nazwał go „ojcem nowej muzyki w Polsce"https://polmic.pl/index.php option=com_mwosoby&Itemid=4&id=35&view=czlowiek&lang=pl.

W 1984 roku zrealizowano półgodzinny dokument biograficzny Bogusław Schaeffer – Poza schematem w reżyserii Małgorzaty Potockiej. W 2008 powstał film o Schaefferze pt. Solo w reżyserii Macieja Pisarka.

Życie prywatne Bogusław Schaeffer był synem Władysława (urzędnika państwowego) i Julii z d. Petesz. Miał rodzeństwo - był trzecim dzieckiem. W roku 1955 ożenił się z Mieczysławą Janiną z d. Hanuszewską (1925–2009), autorką wielu książek dotyczących historii muzyki). Ich syn - Piotr Mikołaj Schaeffer - jest dziennikarzem muzycznym.

Twórczość Kompozycje

1950–1959 Sonata na skrzypce solo, 1955 Permutacje für 10 Instrumente, 1956 Model I für Klavier, 1956 Model II für Klavier, 1957 Ekstrema für 10 Instrumente, 1957 Quattro movimenti, 1957 Tertium datur, Traktat für Cembalo und Kammerorchester, 1958 Concerto breve für Cello und Orchester, 1959 Koncert na kwartet smyczkowy, 1959

1960–1969 Topofonica für 40 Instrumente, 1960 Azione a due für Klavier und elf Instrumente, 1961 Imago musicaefür Violine und neun Begleitinstrumente, 1961 Kody für Kammerorchester, 1961 TIS MW2, metamusikalisches audiovisuelles Spektakel für Schauspieler, Pantomime, Ballerina und sechs Musiker, 1962-63 S'Alto für Saxophon und Kammerorchester, 1963 Koncert na fortepian i orkiestrę, 1967 Symfonia: muzyka orkiestrowa, 1967

1970–1979 Free Form no. 2 (Evocazioni) für Kontrabass, 1972 Symfonia w 9 częściach für Orchester und sechs Soloinstrumente, 1973 Kwartet smyczkowy nr 4, 1973 aSa für Klavicord, 1973 tentative music für 1, 5, 9, 15, 19, 59 oder 159 Instrumente, 1973(rev.2004) Uwertura Warszawska (Harmonie i kontrapunkty I) für Orchester, 1975 Missa Elettronica für Knaben- oder gemischten Chor und Tonband, 1975 Romuald Traugutt (Harmonie i kontrapunkty II) für Orchester, 1976

1980–1989 Koncert na organy, skrzypce i orkiestrę (B-A-C-H), 1984 missa sinfonica für Sopran, Violine, Sopransaxophon und Orchester, 1986 Koncert na flet, harfę i orkiestrę, 1986 Koncert na saksofon i orkiestrę, 1986 Koncert na skrzypce, gasab-skrzypce, 2 oboje, rozek angielski i orkiestrę, 1986 Maly koncert na skrzypce i 3 oboje, 1987 Koncert podwójny na 2 skrzypiec i orkiestrę, 1988 Koncert na perkusję jazzową, fortepian i orkiestrę, 1988

1990–1999 Koncert na fortepian i orkiestrę nr 3, 1988-90 Liebesblicke, Oper, 1990 Megasonata für Klavier, 1994 Leopolis für Violine und Orchester, 1994 Orchestral and Electronic Changes für verstärkte Instrumente und Orchester, 1994 Koncert na klarnet i orkiestrę, 1995 Sinfonia/Concerto, 1996 Das Leben einer Stadt für Orchester, drei Soprane und elektronische Medien, 1999

2000–2009 Quartett für Saxophon, Klavier, Kontrabass und Perkussion, 2004 EsseH für Englischhorn, 2004 Fantasie-Impromptu für Klavier, 2004 Koncert fortepianowy nr 6, 2005 OSCENOI für Stimme, Klavier, Kammerensemble und elektroakustische Medien, 2005 Koncert na orkiestrę perkusyjną für 8 Perkussionisten, Klarinette, Klavier, Violine und Kontrabass, 2005 Koncert kontrabasowy nr 2 für Kontrabass und Kammerorchester, 2005 Kwartet smyczkowy nr 16 (Avec une légèreté fantastique mais précise), 2006

Dramaty Scenariusz dla nieistniejącego lecz możliwego aktora instrumentalnego (1963) Scenariusz dla trzech aktorów Kaczo Tutam Kwartet dla czterech aktorów Zorza Anons Audiencja I Audiencja II Audiencja III czyli Raj Eskimosów Audiencja IV Audiencja V Mroki Próby Ostatnia Sztuka

Publikacje muzykologiczne i popularyzatorskie Nowa muzyka: problemy współczesnej techniki kompozytorskiej, PWM 1958 Mały informator muzyki XX wieku, PWM 1958 Klasycy dodekafonii (t. 1 i 2), PWM 1961 (t. 1) / 1964 (t. 2) Leksykon kompozytorów XX wieku (t. 1 – A-Ł t. 2 – M-Z), PWM 1963 (t. 1) / 1965 (t. 2) W kręgu nowej muzyki, Wydawnictwo Literackie 1967 Dźwięki i znaki: wprowadzenie do kompozycji współczesnej, PWN 1969 Muzyka XX wieku: twórcy i problemy, Wydawnictwo Literackie 1975 Wstęp do kompozycji, PWM 1976 Dzieje muzyki, WSiP 1983 Dzieje kultury muzycznej. Podręcznik dla klas I-II szkół średnich, WSiP 1987 Kompozytorzy XX wieku (t. 1 – Od Mahlera do Szostakowicza, t. 2 – Od Messiæna do Caprioliego), Wydawnictwo Literackie 1990

Odznaczenia i nagrody Został uhonorowany m.in. Nagrodą Ministra Kultury i Sztuki (1971, 1972, 1980, 2001), Krzyżem Kawalerskim (1972), Krzyżem Komandorskim (2013) i pośmiertnie Krzyżem Wielkim (2019) Orderu Odrodzenia Polski, Nagrodą Związku Kompozytorów Polskich (1977), Nagrodą Miasta Krakowa (1977), Nagrodą Fundacji im. Alfreda Jurzykowskiego w Nowym Jorku (1999), Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2006).

Przypisy

Linki zewnętrzne

Bogusław Schaeffer – Ostatnia Sztuka

Rękopisy, nuty i publikacje w bibliotece Polona

Kategoria:Absolwenci Akademii Muzycznej w Krakowie Kategoria:Absolwenci Wydziału Filozoficzno-Historycznego Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Biografie kanonu polskiej Wikipedii Kategoria:Członkowie honorowi Związku Kompozytorów Polskich Kategoria:Laureaci Dorocznej Nagrody Związku Kompozytorów Polskich Kategoria:Laureaci Nagrody Miasta Krakowa Kategoria:Ludzie Polskiego Radia Kategoria:Ludzie urodzeni we Lwowie Kategoria:Ludzie związani ze Studiem Muzyki Elektroakustycznej Akademii Muzycznej w Krakowie Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Kategoria:Polscy dramaturdzy Kategoria:Polscy dziennikarze radiowi Kategoria:Polscy kompozytorzy muzyki poważnej Kategoria:Polscy krytycy muzyczni Kategoria:Polscy pisarze współcześni Kategoria:Nauczyciele akademiccy Akademii Muzycznej w Krakowie Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Urodzeni w 1929 Kategoria:Zmarli w 2019