Ulica Dworcowa – jedna z głównych ulic miejskich położonych na terenie Śródmieścia w Bydgoszczy.
Położenie Ulica znajduje się w zachodniej części Śródmieścia Bydgoszczy. Rozciąga się od skrzyżowania z ulicą Gdańską do skrzyżowania z ul. Zygmunta Augusta, gdzie mieści się dworzec Bydgoszcz Główna.
Historia Ulica Dworcowa w 1914 roku|thumb|200px|leftSkrzyżowanie z ulicą Królowej Jadwigi w 1915 roku|thumb|200px|left Do 1851 była to polna droga prowadząca z Bydgoszczy do Koronowa. Rozwój ulicy nastąpił z chwilą wybudowania w 1851 dworca kolejowego oraz włączenia w obręb miasta gminy Bocianowo (niem. Brenkenhoff)Derenda Jerzy red.: Piękna stara Bydgoszcz. Tom I z serii: Bydgoszcz miasto na Kujawach. Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy. Bydgoszcz 2006. , 978-83-916178-0-9, 83-916178-5-8, 978-83-916178-5-4, 83-916178-1-5, 978-83-916178-1-6, str. 281. Na planie miasta z 1861 zabudowa ul. Dworcowej jest rozproszona, tworząc zwarte pierzeje w kilku miejscach, natomiast w pełni zwarta zabudowa ulicy powstała na początku XX w. Postępowała zwłaszcza zabudowa kwartałów przyległych do ul. Gdańskiej i dworca kolejowego, gdzie rozwijało się budownictwo hoteloweBręczewska-Kulesza Daria: Rozwój budownictwa hotelowego w Bydgoszczy w 2 połowie XIX i na początku XX wieku, [w:] Materiały do dziejów kultury i sztuki Bydgoszczy i regionu. zeszyt 7. Pracownia Dokumentacji i Popularyzacji Zabytków Wojewódzkiego Ośrodka Kultury w Bydgoszczy Bydgoszcz 2002.
Pod koniec XIX w. ulica miała charakter przemysłowo-handlowy. W jej otoczeniu kwitł handel, rozwijały się warsztaty rzemieślnicze oraz gastronomia. Zabudowania i składy przemysłowe zajęły obszar między ulicą a rzeką Brdą, natomiast w kamienicach położonych wzdłuż ulicy znajdowały się mieszkania i sklepy. Do największych przedsiębiorstw w otoczeniu ul. Dworcowej należałyhttps://web.archive.org/web/20160304055528/http://express.bydgoski.pl/167053,1242-metry-historia-odmierzane.html dostęp 2-04-2010: Fabryka Sygnałów Kolejowych, cegielnia Neumanna, drukarnia Emila i Hermanna Dittmannówwydawano w niej „Deutsche Rundschau”, a po II wojnie światowej wszystkie lokalne gazety.
W latach 1890–1914 kamienice wzdłuż ulicy przebudowywano na trzy- i czteropiętrowe budynki o bogato zdobionych fasadachnp. fasadę kamienicy przy ul. Dworcowej 55 zdobi głowa Hermesa, w związku z czym ulica stała się jedną z najbardziej reprezentacyjnych w mieścieJastrzębska-Puzowska, Iwona: Od miasteczka do metropolii. Rozwój architektoniczny i urbanistyczny Bydgoszczy w latach 1850-1920, Wydawnictwo MADO Toruń 2005, , 978-83-89886-38-5. Na końcowym odcinku ulicy przylegającym do dworca kolejowego istniało pięć hoteli, urządzonych w kamienicach.
Od 1888 po ulicy zaczęły kursować tramwaje, początkowo konne, a od 1896 elektryczne. Od dworca kolejowego do ul. Gdańskiej, przez całą długość ulicy przebiegała linia „A” zwana czerwoną, której oznaczenie od 1948 zamieniono na cyfrowe. W 1990 ruch tramwajów zawieszono ze względów technicznych. Od tego czasu ranga ulicy podupadła, czemu władze miasta usiłowały zaradzić poprzez rewitalizację ulicy oraz częściowe przywrócenie ruchu tramwajowegohttp://www.pomorska.pl/apps/pbcs.dll/article?AID=/20091026/BYDGOSZCZ01/856987686 dostęp 27-01-2010.
Nazwy Ulica w przekroju historycznym posiadała następujące nazwyCzachorowski Antoni red.: Atlas historyczny miast polskich, Tom II Kujawy. Zeszyt I Bydgoszcz, Uniwersytet Mikołaja Kopernika Toruń 1997: 1852–1920 – Bahnhofstraße 1920–1939 – Dworcowa 1939–1945 – Albert-Forster-Straße od 1945 – Dworcowa
Sławni mieszkańcy Przy ulicy Dworcowej mieszkali m.in.: Marian Rejewski – kryptolog, który złamał szyfr Enigmy podczas II wojny światowej; Andrzej Szwalbe – animator życia muzycznego Bydgoszczy, budowniczy filharmonii, opery, galerii sztuki, inicjator powstania dzielnicy muzycznej w Bydgoszczy; Heinrich Böll – pisarz noblista, mieszkał przy ul. Dworcowej w 1940; por. Alojzy Błażyński – pilot i instruktor lotniczy, który wsławił się brawurową ucieczką z armii niemieckiej w 1919.
Charakterystyka Ulica Dworcowa w Bydgoszczy ma długość 1242 m i niemal w całości jest zabudowana stylowymi kamienicami. Uznawana jest za jedną z ważniejszych pod względem historycznym i funkcjonalnym ulicę Śródmieścia Bydgoszczy.
Pierzeje ulicy Dworcowej stanowią w większości kamienice czynszowe wzniesione w latach 1860-1914 w stylach: eklektyzmu, neorenesansu, klasycyzującego baroku, secesji i modernizmu klasycyzującegoBręczewska-Kulesza, Daria: Przegląd stylów występujących w bydgoskiej architekturze drugiej połowy XIX i początku XX stulecia.
Krajobraz architektoniczny ulicy jest dość zróżnicowany. Sąsiadują tutaj ze sobą domy mieszkalne o różnej skali i stylistyce. Najstarsze budynki wzniesiono w stylu klasycznym – zazwyczaj o prostych, symetrycznych fasadach i skromnej dekoracji. W ostatniej ćwierci XIX w. zaczęto stawiać domy w tonacjach neorenesansowych, manierystycznych i neobarokowych. Najokazalsze kamienice powstały w pierwszym piętnastoleciu XX w. Wznoszono je w stylach zrywających z historyzmem – secesji i wczesnego modernizmu. W latach 1886–1889 wzniesiono budynek Dyrekcji Kolei Wschodniej, który był najokazalszym obiektem użyteczności publicznej nie tylko przy ulicy Dworcowej, ale również w całym mieście.
Przy ulicy swoje dzieła zostawiło wielu bydgoskich i berlińskich architektów. Jednak w odróżnieniu do ulicy Gdańskiej, gdzie aż 29 realizacji jest autorstwa dwóch architektów (Święcickiego i Weidnera), przy Dworcowej zostawili oni zaledwie cztery swoje dzieła.
Najokazalsze kamienice czynszowe w typie wielkomiejskim znajdują się w południowej pierzei ulicy, w środkowej i tylnej jej części. W rejestrze zabytków znajdują się dwa obiekty położone przy ulicy Dworcowej.
Do ważniejszych budynków użyteczności publicznej położonych przy ul. Dworcowej należą: Budynek Dyrekcji Kolei w Bydgoszczy, Archiwum Państwowe, Izba Skarbowa, hoteleBręczewska-Kulesza Daria: Rozwój budownictwa hotelowego w Bydgoszczy w 2. połowie XIX i na początku XX wieku, [w:] Materiały do dziejów kultury i sztuki Bydgoszczy i regionu. Zeszyt 7, Bydgoszcz 2002: Asystenta (ul. Dworcowa 79, powstały w 1889 dawny „Schliep’s Hotel”, „Metropol” w kamienicy z 1870), Centralny (ul. Dworcowa 85, powstały w 1901, dawny Hotel „Viktoria” w kamienicy z 1876), Hotel Brda (powstały w latach 1968–1972).
Rewitalizacja Ulica Dworcowa stanowi jedną z najważniejszych ulic Śródmieścia Bydgoszczy, którą w większym stopniu, niż inne arterie dotknęły problemy restrukturyzacyjne. Niekorzystnie dla wizerunku ulicy przyczyniły się zwłaszcza: likwidacja linii tramwajowej, spadek znaczenia kolei oraz przeprowadzka ekskluzywnych sklepów do centrów handlowych.
W 2009 w Lokalnym Planie Rewitalizacji Miasta Bydgoszczy zapisano projekt pod nazwą „Rewitalizacja ulicy Dworcowej”. Jego koszt opiewa na 6,4 mln zł. Uzyskał on dofinansowanie unijne w wysokości 4,2 mln zł w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Kujawsko-Pomorskiego na lata 2007–2013Lokalny Program Rewitalizacji dla miasta Bydgoszczy na lata 2007-2015, załącznik 4, strona 19-20. Projekt obejmował modernizację ul. Dworcowej na ciąg pieszo-jezdny oraz wprowadzenie zieleni i małej architektury na odcinku od ul. Gdańskiej do ul. Matejki. Dodatkowo na odcinku od ul. Matejki do dworca kolejowego, w ramach oddzielnego projektu odtworzona została komunikacja tramwajowa, zaś przy ul. Marcinkowskiego, w bezpośrednim otoczeniu ul. Dworcowej przebudowano siedzibę Miejskiego Ośrodka Kultury, w zabytkowym budynku autorstwa Fritza Weidnera.
W II dekadzie XXI wieku prezydent Bydgoszczy wydał nakaz wykonania remontów budynków, oznaczonych numerami 10, 12, 17, 33, 49, 60 i 89. W 2018 przeprowadzono na tej podstawie remont budynków nr 39, 41 i 48Kolejna kamienica w Śródmieściu wypięknieje. Stoi już rusztowanie przy Dworcowej (z końca XIX w.)Narożna kamienica wypiękniała. Pokazujemy jej detale.
W 2019 pracami remontowymi objęto kamienice nr 23Dworcowa – następna kamienica w remoncie (z końca XIX w.), 57Kamienica w dobrym sąsiedztwie, 62 i 96Dworcowa z kolejną elegancką elewacją.
Komunikacja Od 2012 na ul. Dworcowej kursują tramwaje na odcinku od ul. Matejki do ul. Zygmunta Augusta, skręcające następnie do nowej pętli przy ul. Rycerskiej. Aktualnie kursują tutaj linie nr 5, 8 i 9. Ponadto na odcinku między Dworcem Głównym a ul. Królowej Jadwigi kursują linie autobusowe (54, 57, 67, 71, 77, 79, 80, 31N, 33N).
Ważniejsze obiekty