Wyjec płaszczowy (Alouatta palliata) – gatunek ssaka naczelnego z podrodziny wyjców (Alouattinae) w obrębie rodziny czepiakowatych (Atelidae). Występuje w lasach deszczowych od południowego Meksyku po północną część Ameryki Południowej.
Taksonomia Gatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1849 roku brytyjski zoolog John Edward Gray, nadając mu nazwę Mycetes palliata. Miejsce typowe według oryginalnego opisu to „Caracas” (), ograniczone w 1910 roku przez Joela Asapha Allena do jeziora Nikaragua w Nikaragui. Okazy typowe to seria syntypów ze zbiorów Muzeum Historii Naturalnej w Londynie zebranych przez Auguste’a Sallégo: skóra i czaszka dorosłej samicy (sygnatura BMNH Mammals 1848.10.26.1); skóra (sygnatura BMNH Mammals 1848.10.26.2) i czaszka (sygnatura BMNH Mammals 1848.11.10.1) dorosłego samca.
Autorzy Illustrated Checklist of the Mammals of the World rozpoznają pięć podgatunków. Podstawowe dane taksonomiczne podgatunków (oprócz nominatywnego) przedstawia poniższa tabelka:
Podgatunek Oryginalna nazwa Autor i rok opisu Miejsce typowe HolotypA. p. aequatorialisAlouata aequatorialisFesta, 1903Vinces, prowincja Guayas, Ekwador.Cztery syntypy: dwa dorosłe samce, dorosła samica i jeden osobnik młodociany; skóry (sygnatury MZACUT 101, 102, 103 i 104) i czaszki (sygnatury MZACUT 4688, 4886, 4692 i 4693) ze zbiorów Zoologia del Museo Regionale di Scienze Naturali di Torino; okazy zebrane we wrześniu, gdzieś pomiędzy 1895 a 1898 rokiem, przez autora opisu.A. p. coibensisAlouatta palliata coibensisO. Thomas, 1902Wyspa Coiba, u wybrzeży Oceanu Spokojnego w Panamie.Dorosły samiec (sygnatura BMNH Mammals 1902.3.5.9) ze zbiorów Muzeum Historii Naturalnej w Londynie; okaz zabity i zebrany 18 maja 1901 roku przez Josepha Batty’ego.A. p. mexicanaAlouatta palliata mexicanaMerriam, 1902Minatitlan, na wysokości , Veracruz, Meksyk.Skóra i czaszka dorosłego samca (sygnatura USNM:MAMM:79398) ze zbiorów Narodowego Muzeum Historii Naturalnej w Waszyngtonie; okaz zebrany 23 kwietnia 1896 roku Edwarda Alphonso Goldmana i Edwarda Williama Nelsona.A. p. trabeataAlouatta palliata trabeataB. Lawrence, 1933Capina, Herrera, Panama.Skóra i czaszka dorosłego samca (sygnatura MCZ:Mamm:29545) ze zbiorów Muzeum Zoologii Porównawczej w Cambridge; okaz zebrany w marcu 1933 roku przez Thomasa Barboura.
Etymologia Alouatta: lokalna, karaibska nazwa arawata dla wyjców. palliata: „okryty, przyodziany”, od pallium „płaszcz”. aequatorialis: późnołac. aequatorialis „równikowy”, od aequator „równik”, od łac. aequare „zrównać się”, od aequus „równy”. coibensis: wyspa Coiba, Veraguas, zachodnia Panama. mexicana: Meksyk. trabeata: łac. trabeatus „ubrany w szatę państwową”, od trabea „toga obszyta fioletowymi paskami”.
Zasięg występowania Wyjec płaszczowy występuje w zależności od podgatunku: A. palliata palliata – wyjec płaszczowy – północno-wschodnia Gwatemala na wschód do wschodniej Kostaryki lub zachodniej Panamy; nie występuje w Salwadorze, ale mógł tam kiedyś występować. A. palliata aequatorialis – wyjec równikowy – od wschodniej Kostaryki lub zachodniej Panamy do zachodniej Kolumbii, zachodni Ekwador i północno-zachodnie Peru (skrajnie północny region Tumbes). A. palliata coibensis – wyjec wyspowy – południowo-zachodnia Panama (wyspy Coiba i Jicarón). A. palliata mexicana – wyjec meksykański – południowy i południowo-wschodni Meksyk (stany: Veracruz, Tabasco, Campeche, Oaxaca i północne Chiapas) oraz Gwatemala, na obszarze przylegającym do południowej granicy zasięgu A. pigra. A. palliata trabeata – wyjec złoty – południowo-zachodnia Panama (półwysep Azuero).
Morfologia Długość ciała samic 46–60 cm, samców 47–63 cm, długość ogona samic 55–66 cm, samców 60–70 cm; masa ciała samic 3,1–7,6 kg, samców 4,5–9 kg. Średniej wielkości małpa o czarnym futrze. Po bokach ciała sierść jest dłuższa, brązowa lub żółtawa. Twarz i dolna część ogona nagie.
Tryb życia Wyjce płaszczowe żyją w koronach drzew, w stadach liczących 10–20 osobników. Grupy nie są stałe, poszczególne osobniki często przenoszą się z jednego stada do drugiego. Podobnie jak inne wyjce, samce używają głośnych dźwięków do porozumiewania się między sobą.
Wyjce płaszczowe są roślinożerne, żywią się liśćmi, owocami i kwiatami.
Wyjce płaszczowe są poligamiczne. Sezon godowy trwa cały rok, samice osiągają dojrzałość płciową w wieku ok. 3 lat. Średnio co dwa lata zachodzą w ciążę, która trwa ok. 6 miesięcy, i rodzą jedno młode. Samce są płodne po 3,5 roku życia, ale zazwyczaj rozmnażają się dopiero w wieku sześciu lat, kiedy osiągną odpowiednią rangę w stadzie. Samce średnio żyją ok. 7 lat, samice 11–12.
Zagrożenie Liczba osobników wyjca płaszczowego jest dość stabilna, największym zagrożeniem jest dla niego niszczenie jego środowiska naturalnego. W południowym Meksyku w wyniku wycinki lasów wiele wyjców przeniosło się na plantacje kakao i kawy. Status zagrożenia dla poszczególnych podgatunków przedstawia poniższa tabelka:
Nazwa łacińska Status IUCN A. p. palliata EN ( ‘zagrożony’) A. p. aequatorialis VU ( ‘narażony’) A. p. coibensis EN A. p. mexicana EN A. p. trabeata EN
Uwagi
Przypisy Nazwy polskie za:
\
Bibliografia
Kategoria:Czepiakowate Kategoria:Ssaki Ameryki Południowej Kategoria:Ssaki Ameryki Północnej Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1849 roku Kategoria:Taksony opisane przez Johna Edwarda Graya