Acipenser – rodzaj ryb z rodziny jesiotrowatych (Acipenseridae), w języku polskim zwyczajowo określany nazwą jesiotry. Rodzaj obejmuje największe gatunki z rzędu jesiotrokształtnych, osiągające do kilku metrów długości i kilkuset kilogramów masy ciała. Występują tylko na półkuli północnej. Niektóre mają duże znaczenie gospodarcze. Większość z nich jest zagrożona wyginięciem, w tym A. dabryanus i A. sturio krytycznie.
Cechy charakterystyczne Nieduży pysk z rostrum zwykle zaokrąglonym w przekroju. Wąsik nie jest spłaszczony. Dobrze rozwinięta tryskawka. Przesłonki skrzelowe przyczepione do powierzchni międzyskrzelowej.
Systematyka Rodzaj zdefiniował w 1758 roku szwedzki przyrodnik Karol Linneusz w dziesiątym wydaniu Systema Naturae publikacji własnego autorstwa poświęconej systematyce zwierząt. Gatunkiem typowym jest (Linneuszowska tautonimia) jesiotr zachodni (A. sturio). Według analiz molekularnych i tradycyjnie ujmowany rodzaj Acipenser jest parafiletyczny i należy z niego przenieść kilkanaście gatunków do innych rodzajów, głównie Huso.
Etytmologia Acipenser (Acipenses): ‘jesiotr’. Sturio: nowołac. sturio, sturionis ‘jesiotr’. Typ nomenklatoryczny: Sturio vulgaris (= Acipenser sturio ). Dinoctus (Dinectur, Dinectus): gr. δι- di- ‘podwójny’, od δις dis ‘dwukrotny’, od δυο duo ‘dwa’; νηκτης nēktēs „pływak”, od νηχω nēkhō ‘pływać’. Typ nomenklatoryczny: Dinoctus truncatus (= Acipenser brevirostrum ). Sterletus: sterljad ‘sterlet’, od ‘jesiotr’. Typ nomenklatoryczny: Acipenser ruthenus . Helops: ἡλος hēlos ‘guz, ćwiek’; ωψ ōps, ωπος ōpos ‘wygląd, oblicze’. Typ nomenklatoryczny: Acipenser stellatus . Lioniscus: gr. λειος leios ‘gładki’; łac. przyrostek zdrabniający -iscus, od gr. -ισκος -iskos. Typ nomenklatoryczny: Acipenser glaber (= Acipenser nudiventris ). Antaceus: etymologia nieznana, autorzy nie podali znaczenia nazwy rodzajowej. Typ nomenklatoryczny: Acipenser schypa (= Acipenser nudiventris ). Ellops: gr. ελλοψ ellops, ελλοπος ellopos ‘gatunek jakiejś ryby’. Shipa: szyp ‘jesiotr’. Typ nomenklatoryczny: Acipenser nudiventris . Sinosturio: nowałac. Sinae ‘chiński’, od gr. Σιναι Sinai ‘chiński’; rodzaj Sturio . Typ nomenklatoryczny: Acipenser dabryanus . Gladostomus: łac. gladius ‘miecz’; στομα stoma, στοματος stomatos ‘usta’. Typ nomenklatoryczny: Acipenser stellatus .
Klasyfikacja Gatunki zaliczane do tego rodzaju:
Acipenser baerii – jesiotr syberyjski (Huso baerii) Acipenser brevirostrum – jesiotr krótkonosy (Huso brevirostrum) Acipenser colchicus – jesiotr kolchidzki, jesiotr pontyjski (Huso colchicus) Acipenser dabryanus (Sinosturio dabryanus) Acipenser desotoi Acipenser fulvescens – jesiotr jeziorny (Huso fulvescens) Acipenser gueldenstaedtii – jesiotr rosyjski, jesiotr wschodni (Huso gueldenstaedtii) Acipenser medirostris – jesiotr zielony (Sinosturio medirostris) Acipenser mikadoi – jesiotr sachaliński (Sinosturio mikadoi) Acipenser naccarii – jesiotr adriatycki (Huso naccarii) Acipenser nudiventris – szyp (Huso nudiventris) Acipenser oxyrinchus – jesiotr ostronosy Acipenser persicus – jesiotr kaspijski, jesiotr perski, jesiotr południowokaspijski (Huso persicus) Acipenser ruthenus – sterlet, czeczuga (Huso ruthenus) Acipenser schrenckii – jesiotr amurski (Sinosturio schrenckii) Acipenser sinensis – jesiotr chiński (Sinosturio sinensis) Acipenser stellatus – siewruga (Huso stellatus) Acipenser sturio – jesiotr zachodni, jesiotr właściwy Acipenser transmontanus – jesiotr amerykański, jesiotr biały (Sinosturio transmontanus) Podgatunki
Acipenser baerii baicalensis – jesiotr bajkalski Acipenser baerii stenorrhynchus – jesiotr z Leny Acipenser gueldenstaedtii gueldenstaedtii – jesiotr północnokaspijski Acipenser oxyrinchus oxyrinchus – populacja atlantycka oraz bałtycka (jesiotr bałtycki) Acipenser oxyrinchus desotoi – jesiotr zatokowy
Mieszańce
alonka (Acipenser gueldenstaedtii x Acipenser baerii) bester (Huso huso x Acipenser ruthenus)
Gatunki wymarłeThe Paleobiology Database (en) †Acipenser albertensis †Acipenser ornatus †Acipenser toliapicus
Uwagi
Przypisy Krystyna Kowalska, Jan Maciej Rembiszewski, Halina Rolik Mały słownik zoologiczny, Ryby, Wiedza Powszechna, Warszawa 1973
Bibliografia
Kategoria:Jesiotrowate Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza