Kozacy rejestrowi – Kozacy zaporoscy, wpisani do tak zwanego imiennego wykazu żołnierzy i tym samym wzięci na żołd Rzeczypospolitej, później również Rosji. Pierwszy rejestr kozacki został sporządzony w 1572.
Historia Początkowo rejestr liczył około 400 osób, jego liczebność zmieniała się wraz z niepokojami i buntami na Naddnieprzu, w 1590 było już około tysiąca Kozaków rejestrowych. W 1637 Kozacy wywalczyli sobie rejestr w liczbie 8 tys. osób i znaczne przywileje. W 1638, po klęsce powstania Pawluka, zmniejszono go do 6 tys. i ograniczono autonomię KozakówOrdynacja wojska zaporoskiego regestrowego w służbie Rzeczypospolitej będącego (Polityczne przyczyny Powstania Chmielnickiego, s. 2–3.).
Zbyt mała liczba Kozaków rejestrowych była jedną z przyczyn wybuchu w 1648 powstania Chmielnickiego. Zgodnie z ugodą zborowską z sierpnia 1649, król Jan II Kazimierz Waza uznał tytuł hetmański Chmielnickiego i rozszerzył rejestr Kozaków do 40 tysięcy, natomiast po bitwie pod Beresteczkiem w 1651, w wyniku ugody w Białej Cerkwi zmniejszono liczbę Kozaków rejestrowych do 20 tys. Unia hadziacka w 1658 ustalała 30 tysięcy albo jako Wielmożny Hetman Zaporoski na Regestrze poda.
Siedziby pułków i liczba Kozaków rejestrowych po zawarciu ugody zborowskiej w 1649. {| class="wikitable sortable" ! # !!Siedziba pułku Kozaków rejestrowych !! Liczba Kozaków rejestrowych |- | 1 || Biała Cerkiew || 2990 |- | 2 || Bracław || 2662 |- | 3 || Czerkasy || 2990 |- | 4 || Czernihów || 998 |- | 5 || Czehryń || 3220 |- | 6 || Humań || 2977 |- | 7 || Kalnik || 2050 |- | 8 || Kaniów || 3167 |- | 9 || Kijów || 2002 |- | 10 || Korsuń || 3470 |- | 11 || Kropiwna || 1993 |- | 12 || Myrhorod || 3009 |- | 13 || Nieżyn || 991 |- | 14 || Perejasław || 2986 |- | 15 || Połtawa || 2970 |- | 16 || Pryłuki || 1996
Zobacz też
Ordynacja kurukowska
Przypisy
! Kategoria:Polscy najemnicy