Jerzy Grzegorzewski (ur. 29 czerwca 1939 w Łodzi, zm. 9 kwietnia 2005 w Warszawie) – polski reżyser i scenograf teatralny.
thumb|Grób Jerzego Grzegorzewskiego na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie, autorstwa rzeźbiarki Barbary Falender; 23 lipca 2008
Życiorys Studiował w PWSSP w Łodzi (bez dyplomu). W roku 1966 ukończył studia na Wydziale Reżyserskim Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Warszawie (dyplom w roku 1968). Jako reżyser zadebiutował w roku 1966.
Po studiach współpracował z Teatrem im. Stefana Jaracza Olsztyn-Elbląg. W latach 1970–1976 był etatowym reżyserem Teatru im. Stefana Jaracza Łodzi, a w latach 1976–1982 był reżyserem Starego Teatru w Krakowie.
W latach 1978–1981 był dyrektorem artystycznym Teatru Polskiego we Wrocławiu. W latach 1982–1997 był dyrektorem Centrum Sztuki Studio im. S.I. Witkiewicza w Warszawie. W latach 1990–1997 był także dyrektorem naczelnym tego teatru (wcześniej tę funkcję pełnił Waldemar Dąbrowski). W latach 1997–2003 był dyrektorem artystycznym Teatru Narodowego. Był pierwszym dyrektorem Narodowego po trwającej 12 lat odbudowie (teatr spłonął w 1985 roku).
W swoich inscenizacjach Grzegorzewski nie korzystał z tradycyjnych elementów scenografii teatralnej. Scenografię tworzył sam, wykorzystując gotowe przedmioty z życia codziennego, jak skrzydła samolotów, części instrumentów muzycznych. Przenosił akcję sztuki np. do szatni czy foyer, zamieniał scenę z widownią. Tradycję łączył z awangardą.
Laureat wielu nagród, m.in. dwukrotnie nagrody im. Konrada Swinarskiego – przyznawanej przez redakcję miesięcznika „Teatr” (za sezon 1990/1991 za inscenizację „Śmierci Iwana Iljicza” według Lwa Tołstoja w Centrum Sztuki Studio im. Witkiewicza w Warszawie i Starym Teatrze im. Heleny Modrzejewskiej w Krakowie; za sezon 2002/2003 za reżyserię spektaklu „Morze i zwierciadło” W.H. Audena w Teatrze Narodowym w Warszawie).
Wystąpił w roli Jana Matejki w pierwszym odcinku serialu Z biegiem lat, z biegiem dni....
Kawaler Krzyża Oficerskiego Orderu Odrodzenia Polski. Doktor honoris causa Akademii Sztuk Pięknych w Łodzi.
Pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kwatera A30-tuje-17).
Po śmierci Grzegorzewskiego, Piotr Gruszczyński napisał w „Tygodniku Powszechnym”: „To była wyspa w archipelagu polskiego teatru zupełnie odrębna, oblana wielkim morzem, które dzieliło ją od innych lądów. Panował na niej Król-Duch, poeta, niebywale arystokratyczny, oderwany od szybkiego rytmu zdarzeń, wsłuchany w tym rzeczy istotnych i własne wizje, tworzący stale nowy świat z przedmiotów przeniesionych, wyjętych z ich codziennego kontekstu, czasem bardzo wzniosłego, które w teatrze jego wyobraźni nabierały nowej mocy, zaskakiwały siłą rażenia. Wyspy już nie ma. Odys powrócił do Itaki jedyną możliwą drogą, przez śmierć. Bardzo ubyło teatru w Polsce.”
Ważniejsze realizacje
Tak zwana ludzkość w obłędzie na podstawie Witkacego Król umiera Eugène Ionesco Sen nocy letniej Szekspira Śmierć w starych dekoracjach Różewicza Ameryka według Kafki Szewcy Witkacego Powolne ciemnienie malowideł według Lowry’ego La Bohème według Wesela i Wyzwolenia Wyspiańskiego Wesele i Noc listopadowa Wyspiańskiego Nie-Boska komedia Krasińskiego Operetka i Ślub Gombrowicza Nowe Bloomusalem według Joyce’a Morze i zwierciadło według W.H. Audena Hamlet Stanisława Wyspiańskiego Duszyczka według Tadeusza Różewicza On. Drugi powrót Odysa według Wyspiańskiego i Antoniny Grzegorzewskiej (ostatni spektakl Grzegorzewskiego)
Nagrody 2002: Nagroda im. Konrada Swinarskiego – za reżyserię spektaklu „Morze i zwierciadło” Wystana H. Audena w Teatrze Narodowym w Warszawie
Przypisy
Bibliografia
Jerzy Grzegorzewski 1939–2005, na witrynie Archiwum Jerzego Grzegorzewskiego
Zbigniew Taranienko, Jerzy Grzegorzewski w Teatrze Studio, Warszawa 2006. Elżbieta Morawiec, Jerzy Grzegorzewski: mistrz światła i wizji, Kraków 2006. Małgorzata Sugiera, Między tradycją a awangardą. Teatr Jerzego Grzegorzewskiego, Kraków 1993. Danuta Kuźnicka, Obszary zwątpień i nadziei. Inscenizacje Jerzego Grzegorzewskiego 1966–2005, Warszawa 2006. Kubły, kubły, miliony kubłów w zupie!, red. Paweł Płoski, Mateusz Żurawski, Warszawa 2008. Maryla Zielińska, To. Biografia Jerzego Grzegorzewskiego. T. 1-2, Warszawa 2023.
Linki zewnętrzne Gdy wreszcie pozwolono mi pójść do teatru... – artykuł Jerzego Grzegorzewskiego
Kategoria:Absolwenci Akademii Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza Kategoria:Biografie kanonu polskiej Wikipedii Kategoria:Dyrektorzy Teatru Narodowego w Warszawie Kategoria:Dyrektorzy Teatru Polskiego we Wrocławiu Kategoria:Laureaci nagrody im. Konrada Swinarskiego Kategoria:Ludzie urodzeni w Łodzi Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski Kategoria:Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie Kategoria:Polscy reżyserzy teatralni Kategoria:Polscy scenografowie teatralni Kategoria:Reżyserzy teatralni związani z Łodzią Kategoria:Urodzeni w 1939 Kategoria:Zmarli w 2005 Kategoria:Laureaci Nagrody im. Tadeusza Boya-Żeleńskiego