thumb|Pokrój thumb|Kwiaty thumb|Owoce Cestrum diurnum L. – gatunek krzewów z rodzaju Cestrum w rodzinie psiankowatych, pochodzący z Karaibów: Kuby, Haiti, Jamajki i Portoryko. Naturalizowany w południowo-wschodnich Stanach Zjednoczonych, na Hawajach i w Azji tropikalnej. Uprawiany w tropikach na całym świecie.

Morfologia Pokrój Krzew lub drzewo o stożkowatej koronie i wzniesionym pniu, osiągające wysokość od 2 do 6 metrów. Kora szara, gładka. Gałęzie smukłe, zielonkawo-szare.

Liście Blaszki jajowate lub eliptyczne, o wymiarach 4,5–7,5×1,5–4,5 cm, o wierzchołku i nasadzie zaokrąglonej lub ostrej, lekko niesymetryczne, zwężające się, błoniaste lub skórzaste, lśniące i jasnozielone, lekko niebieskawe, gładkie. Ogonki liściowe cylindryczne, zwężające się, o długości od 5 do 10 mm.

Kwiaty Pachwinowo i wierzchołkowo wyrastają na zielonych lub brązowawych pędach kwiatostanowych, osiągających długość 9 cm, wierzchotkowate, groniaste lub baldachowate kwiatostany. Przylistki drobne (3×1,5 mm), omszone. Kwiaty obupłciowe, 6-krotne, o długości 1,2–1,7 cm, są otwarte i emitują zapach przez całą dobę. Kielich jasnozielony, zrosłodziałkowy, dzbankowaty, o wymiarach 2,5–3,5×1,5–2 mm, rurka kielicha o długości 2–3 mm, omszona. Korona kwiatu lejkowata, odwrotnie stożkowata, biała, o długości 1,1–1,6 cm, gardziel korony, o szerokości 3–3,5 mm, rozdziela się na 5–7 zaokrąglonych, odwiniętych płatków o długości 1,5 mm. Pręciki o długości 8–11 mm, o nitkach zrośniętych na niemal całej długości, owłosionych u nasady na długości 2,5–3 mm. Główki pręcików sercowate, o długości 0,5–0,8 mm. Zalążnia podłużna, długości 1 mm. Szyjka słupka biała, długości 8,5–10 mm, owłosione na długości 2 mm poniżej znamienia. Znamię ciemnozielone, główkowate.

Owoce Purpurowo-czarne, niemal kuliste jagody o wymiarach 11–12×8 mm, zawierające 13–14 ciemnobrązowych nasion o długości 2,5–3,5 mm.

Biologia i ekologia Rozwój Rośliny z tego gatunku kwitną od 3 do 5 razy na rok, w nieregularnych odstępach czasu. Owoce są słodkie, lekko cierpkie. Nasiona są roznoszone przez ptaki. Przeważnie kiełkują po 7–30 dniach od wysiania. Początkowy wzrost rośliny jest stosunkowo szybki, a długość życia relatywnie krótka (od 5 do 20 lat).

Siedlisko Cestrum diurnum zasiedla pobocza dróg, miedze i pastwiska. W literaturze brak jest wzmianek o siedliskach tego gatunku w naturalnym zasięgu występowania. Przyjmuje się, że z uwagi na niską tolerancję zacienienia Cestrum diurnum jest gatunkiem krótkowiecznym, oportunistycznym, którego cykl życiowy kończy się przed wkroczeniem lasu na zajęty przez niego teren. Roślina ta zasiedla tereny o średniorocznych opadach od 800 do 3000 mm, jednak najbardziej agresywnie kolonizuje tereny o opadach na poziomie od 1400 do 2400 mm. Toleruje wszystkie gleby, z wyjątkiem podmokłych, ale najczęściej występuje na glebach wapiennych.

Interakcje międzygatunkowe Owoce tej rośliny stanowią składnik diety zagrożonego gołębia z gatunku Columba inornata. Trujące liście tej rośliny są okazjonalnie spożywane przez pasące się bydło.

Cechy fitochemiczne Liście Cestrum diurnum zawierają kwas palmitynowy, kwas stearynowy i kwas oleinowy, a także furostanolowe saponiny sterydowe. W liściach występują również silnie toksyczne glikozydy 1α,25-dihydroksywitaminy D (1,25-dihydroksycholekalcyferol), które po spożyciu powodują toksyczność witaminy D, prowadzącą do kalcynozy.

Genetyka Liczba chromosomów 2n = 16.

Systematyka i zmienność Typ nomenklatoryczny Lektotyp HERB. LINN. 258.4, wskazany w 1989 roku przez R. A. Howarda.

Podział gatunku Cestrum diurnum var. fasciatiflorum Dunal Cestrum diurnum var. portoricense O.E. Schulz Cestrum diurnum var. venenatum (Mill.) O.E. Schulz Cestrum diurnum var. odontospermum (Jacq.) O.E. Schulz Cestrum diurnum var. marcianum Proctor Cestrum diurnum var. fastigiatum (Jacq.) Stehlé Cestrum diurnum var. tinctorium (Jacq.) Maza

Nazewnictwo Toponimia nazwy naukowej Nazwa naukowa rodzaju pochodzi bądź od greckiego słowa (kestrum – narzędzie grawera), odnosząc się do kształtu główek pręcików, bądź od nazwy kestron użytej przez Dioskurydesa do opisu rośliny o podobnym wyglądzie. Nazwa gatunkowa diurnum w języku łacińskim oznacza dzienny.

Nazwy zwyczajowe Gatunek nie posiada nazwy zwyczajowej w języku polskim. W języku angielskim znany jest pod nazwą day-jasmine, rzadziej wild jasmine, inkbush lub Chinese inkberry. W języku hiszpańskim roślinę tę określa się jako dama de día, rufiana, galán de día lub saúco tintóreo.

Synonimy Cestrum album Ferrero ex Dun. Cestrum diurnum var. fasciatiflorum Dunal Cestrum diurnum var. fastigiatum (Jacq.) Stehlé Cestrum diurnum var. marcianum Proctor Cestrum diurnum var. odontospermum (Jacq.) O.E.Schulz Cestrum diurnum var. portoricense O.E.Schulz Cestrum diurnum var. tinctorium (Jacq.) M.Gómez Cestrum diurnum var. venenatum (Mill.) O.E.Schulz Cestrum elongatum Steud. Cestrum fastigiatum Jacq. Cestrum fastigiatum Jan Cestrum laurifolium Fawc. Cestrum nocturnum Griseb. Cestrum odontospermum Jacq. Cestrum pallidum Lam. Cestrum tinctorium Jacq. Cestrum tinctorium Griseb. Cestrum venenatum Mill. Cestrum vespertinum Lunan

Homonimy taksonomiczne Cestrum diurnum Griseb., Flora 144 (1864) Cestrum diurnum West St., Croix 276 (1793) Cestrum diurnum Dunal, Prodromus Systematis Naturalis Regni Vegetabilis 13(1): 667 (1852) Cestrum diurnum Sessé & Moc., Flora Mexicana. 50 (1894) Cestrum diurnum Kunth, Nova Genera et Species Plantarum (quarto ed.) 3: 61 (1818)

Zastosowanie Rośliny lecznicze Ekstrakt z liści tej rośliny wykazuje silne działanie bakteriobójcze przeciwko pałeczce ropy błękitnej i gronkowcowi złocistemu.

Rośliny ozdobne Rośliny z gatunku Cestrum diurnum są uprawiane na całym świecie, na obszarze klimatu tropikalnego, przede wszystkim z uwagi na atrakcyjne kwiatostany.

Przypisy

Kategoria:Psiankowate Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza