Trznadel złotawy, trznadel złocisty (Schoeniclus aureolus) – gatunek małego ptaka z rodziny trznadli (Emberizidae). Występuje od wschodniej i północno-wschodniej Europy po wschodnią i północno-wschodnią Azję. Wędrowny, zimuje w południowej i południowo-wschodniej Azji. Wyjątkowo zalatuje do Polski. Jest krytycznie zagrożony wyginięciem.
Zasięg występowania Trznadel złotawy zamieszkuje wschodnią i północno-wschodnią Europę (bardzo nielicznie europejska część Rosji, praktycznie wymarł w Finlandii, Białorusi i północnej Ukrainie) i północną Azję (Syberia wraz z Sachalinem i Kurylami, północny Kazachstan, północna i centralna Mongolia, północno-wschodnie Chiny, północna Korea Północna i północna Japonia). Wędrowny, zimuje w południowo-wschodniej Azji, Indiach, Nepalu, Bangladeszu i południowych Chinach.
Bardzo rzadko zalatuje do środkowej i zachodniej Europy; do Polski zalatuje wyjątkowo (do 2020 stwierdzony 5 razy, po raz ostatni w czerwcu 2020 w Helu, po 50 latach przerwy).
Systematyka Część systematyków zalicza trznadla złotawego do rodzaju Emberiza.
Wyróżniono dwa podgatunki Schoeniclus aureolus: S. aureolus aureolus (Pallas, 1773) – wschodnia Europa do wschodniej Syberii i na południe do północnego Kazachstanu i centralnej Mongolii. S. aureolus ornatus (Shulpin, 1928) – południowa-środkowa Syberia i północno-wschodnia Mongolia do południowo-wschodniej Syberii, północna Japonia i północno-wschodnie Chiny.
Morfologia Wygląd Samiec w upierzeniu godowym ma głowę czarną z wyjątkiem ciemnobrązowego wierzchu, żółty spód ciała i podgardle. Grzbiet kasztanowy, w tym samym kolorze przepaska na piersiach. Szeroka, biała pręga na skrzydłach, białe pokrywy podogonowe. Samica z jasnożółtym brzuchem, wierzch ciała jasnobrązowy. Kontrastowy rysunek na głowie z wyraźną jasną pręgą nad okiem. Samiec w szacie spoczynkowej ubarwiony podobnie jak samica. Wymiary średnie długość ciała ok. 14–15,5 cmmasa ciała 14–33 g
Ekologia i zachowanie thumb|left|200px|Jaja z kolekcji muzealnej Biotop Preferuje nizinne, podmokłe łąki z wysoką roślinnością i porozrzucanymi wierzbami lub brzozami. Bywa spotykany także w zakrzewieniach rosnących wzdłuż rzek, wtórnych zaroślach krzewów, młodnikach, skrajach brzozowych lasów i, lokalnie, torfowiskach wysokich. Na zimowiskach odwiedza również pola ryżowe, trzcinowiska, uprawy. Głos Śpiew dzwoniący, podobny do śpiewu ortolana. Często śpiewa na wyeksponowanych miejscach. Lęgi Przeważnie rozpoczyna lęgi przynajmniej w drugiej połowie czerwca i zazwyczaj wyprowadza jeden lęg. Gniazdo znajduje się na ziemi, także w kępie traw, zagłębieniu, między korzeniami lub nieco nad ziemią w gałęziach wierzby. Składa 3–5 jaj. Inkubacja trwa 13–14 dni, wysiadują oba ptaki z pary. Młode po 11–15 dniach od wyklucia są w pełni opierzone. Pożywienie Nasiona roślin, w okresie lęgowym bezkręgowce, m.in. chrząszcze, gąsienice, ważki i pajęczaki.
Status zagrożenia i ochrona Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) w październiku 2017 uznała trznadla złotawego za gatunek krytycznie zagrożony wyginięciem (CR, Critically Endangered). Wcześniej – w 2017, 2016 i 2013 otrzymał rangę zagrożonego (EN, Endangered), w 2012 i 2008 narażonego (VU, Vulnerable), w 2004 bliskiego zagrożenia (NT, Near Threatened), zaś jeszcze wcześniej uchodził za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern). Dawniej był to jeden z najliczniejszych ptaków wróblowych odbywających lęgi na Syberii. W latach 90. XX wieku badacze dostrzegli spadek liczebności na Hokkaido, wysnuli przypuszczenie, że trznadlom złotawym – wówczas niezwykle pospolitym – może zagrażać ogólny spadek liczebności. Według BirdLife International, w 2017 roku spadek globalnej liczebności populacji mógł osiągnąć już 95%. Gatunek wędruje i nocuje w wielkich stadach, co czyni te ptaki łatwymi ofiarami. W Chinach ptaki te są odławiane i sprzedawane w celach spożywczych; choć ta praktyka jest nielegalna od 1997, ptaki te sprzedawane są na czarnym rynku. W 2017 w Chinach nastąpiły zmiany prawne i zakazano także i konsumpcji przedstawicieli gatunków chronionych. Opracowywany jest plan ochrony tego gatunku na skalę globalną.
Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkowąRozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt ()..
Zobacz też ptaki Polski
Przypisy Systematyka i nazewnictwo polskie:
Linki zewnętrzne
Kategoria:Trznadle Kategoria:Ptaki Europy Kategoria:Ptaki Azji Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1773 roku Kategoria:Taksony opisane przez Petera Simona Pallasa