Teodor Opęchowski, (ur. na Podolu, zm. 10 stycznia 1914 w Berlinie) – polski lekarz działający w Rosji, internista i fizjolog, profesor Uniwersytetu w Charkowie w randze rzeczywistego radcy stanu.
Życiorys Pochodził ze zubożałej polskiej rodziny szlacheckiej Opęchowskich, pieczętujących się herbem Topór. Był synem urzędnika Mieczysława Gaspara Opęchowskiego i Julii z domu Kunderewicz. Dokładne miejsce urodzenia nie jest znane (większość źródeł podaje PodoleBrennsohn I.: Die Aerzte Livlands von den ältesten Zeiten bis zur Gegenwart. Ein biographisches Lexikon nebst einer historischen Einleitung über das Medizinalwesen Livlands. Mitau, 1905 s. 306 Teresa Orłowska: „Opęchowski Teodor”. W: Polski Słownik Biograficzny T. XXIV. Wydawnictwo PAN, 1979, s. 119–120., pojedyncze – Lublin Харків і Польща: люди і події: Матеріали Міжнар. наук.-практ. конф., м. Харків, 12 листоп. 2005 р. Х., 2006. С. 93-102 lub WarszawęRudolf Kobert: Historische Studien aus dem Pharmakologischen Institute der Kaiserlichen Universität Dorpat, Band 3. Halle a. S: Tausch & Grosse, 1893 s. 92). Miał co najmniej dwóch braci, Wacława i Walerego. Bratankiem Teodora był Stanisław Francewicz (Станислав Францевич Опенховский)Виталий Бардадым: Александр Вертинский без грима. Сов. Кубань, 1996 s. 31Диаспора: новые материалы, IV. Атненаеум, 2002 s. 160Театры миниатюр Харькова: репертуар, жанры, исполнители. Ukończył III klasyczne gimnazjum w Warszawie w 1871, następnie studiował na Cesarskim Uniwersytecie Warszawskim i na Uniwersytecie św. Włodzimierza w Kijowie, gdzie uzyskał dyplom lekarza w 1876. Jako stypendysta rządowy musiał odbyć służbę lekarską w wojsku carskim, najpierw w Szpitalu Wojskowym nr 55, potem 73 i ostatecznie w Kijowskim Szpitalu Wojskowym. Tam został asystentem (młodszym ordynatorem) w klinice dermatologicznej, kierowanej przez Ludwika Góreckiego. Pod jego kierunkiem rozpoczął pracę naukową. Dzięki opublikowanym pracom i poparciu Góreckiego Opęchowski otrzymał delegację na dwuletnią podróż naukową po Europie. Dyplom doktora medycyny Teodora Opęchowskiego|mały Za granicą zwiedził instytut patologii Salomona Strickera w Wiedniu oraz kliniki Moritza Kaposiego, Leopolda von Schröttera, Hermanna von Zeissla, Heinricha von Bambergera; w Paryżu instytut fizjologiczny Étienne'a-Jules'a Mareya i kliniki Jeana-Martina Charcota, Pierre'a Potaina i Jeana Alfreda Fourniera; w Londynie klinikę Morella Mackenziego. Po powrocie do Kijowa opuścił klinikę i zwolnił się z wojska, po czym wyjechał do Berlina na dalsze studia.
W Berlinie pracował w Instytucie Fizjologii pod kierunkiem Emila DuBois-Reymonda. Uczył się też w klinice Hugona Kroneckera, Friedricha von Frerichsa i Schroedera. Potem wyjechał do Strasburga, gdzie był gościem w Instytucie Friedricha von Recklinghausena, klinice Adolfa Kussmaula i laboratoriach Oswalda Schmiedeberga oraz Friedricha Goltza.
Od 1883 w Dorpacie, na tamtejszym Uniwersytecie uzyskał veniam legendi na podstawie pozytywnie zaopiniowanej przez Ludwiga Stiedę pracy opublikowanej w 1883. Od czerwca 1884 do 1889 jako docent prywatny medycyny wewnętrznej prowadził wykłady i ćwiczenia z perkusji, auskultacji, laryngoskopii i rynoskopii. Jego uczniami w Dorpacie byli Dobbert, Frantzen, Hłasko, Knaut, Johansson, Rosen i Salmonowitz. Sam Opęchowski również prowadził badania naukowe, a jego praca o unerwieniu żołądka została uhonorowana nagrodą Hamburgera i uznana za najlepszą pracę dekady z dziedziny fizjologii. Od 15 stycznia do 15 sierpnia 1889 ponownie przebywał za granicą.
W 1889 został konsultantem chorób wewnętrznych w Instytucie Klinicznym im. wielkiej księżny Heleny Pawłowny w Sankt Petersburgu. W 1903 zastąpił Iwana Oboleńskiego na stanowisku wykładowcy w Żeńskim Instytucie Lekarskim w Charkowie. Miał też praktykę prywatną.
Od 1891 profesor nadzwyczajny w Klinice Terapeutycznej Uniwersytetu Charkowskiego. Od 1893 profesor zwyczajny. W 1903 został kierownikiem Kliniki. W Charkowie większość wysiłków Opęchowskiego skierowana była na działania administracyjne, wykłady, administracja kliniką i praktyka prywatna ograniczyły jego działalność naukową. Jego uczniami w Charkowie byli Achundow, Erlich, Korchow, Iwanow, Witwicki, Tedosow i Szatiłow.
Członek czynny Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego (od 7 stycznia 1890). Miał rangę rzeczywistego radcy stanu. Uczestniczył w międzynarodowych kongresach lekarskich w Kopenhadze (1884), Wiesbaden (1889) i Moskwie (1897).
Zmarł w Berlinie, na drugi dzień po operacji nowotworu żołądka przeprowadzonej w klinice Hansa Kehra. Przyczyną śmierci był zator tętnicy płucnej. Pochowany 20 stycznia na cmentarzu w Fajsławicach, w majątku zaprzyjaźnionej rodziny Florkowskich. Wspomnienie o nim napisał Alfred Sokołowski. Nekrolog ukazał się także w Charkowskim Medicinskim ŻurnaleПротокол публичнаго заседания Харьковского Медицинского Общества 18-го января 1914 г. Некролог. Ф. М.Опенховский. Харьковский Медицинский Журнал 17 (№ 4), 1914.
Żonaty ze Stefanią Wolff, z małżeństwa urodziło się dwóch synów: Jerzy (1882–) i Wiktor (1891–1968). Po śmierci ojca synowie wraz z rodzinami wyjechali w 1917 roku do Polski.
Wspominany był jako wybitny lekarz i naukowiec, wytworny w manierach, dbający o elegancję. W swoim charkowskim mieszkaniu gromadził obrazy i inne wartościowe przedmioty. Lubił muzykę, grał na wiolonczeli, brał lekcje śpiewu i tańca. Jeden ze studentów zapisał w swoich pamiętnikach: „demonstrując chorych, miał zwyczaj szerokiego i nieco filozoficznego ujmowania przypadków chorobowych, czym imponował swoim słuchaczom; ujmował ich również wielkopańskimi manierami i europejskim obejściem się z chorymi; wysławiał się językiem potoczystym, gładkim, tak że wykład jego był zawsze zajmujący i gromadził dużą liczbę studentów; studenci bardzo lubili prof. Opęchowskiego i mieli dla niego duży respekt i sentyment”.
Po polsku nie publikował. Według niektórych źródeł aktywnie udzielał się w życiu kolonii polskiej w Charkowie (był prezesem tamtejszego Rzymskokatolickiego Towarzystwa Dobroczynności). Nieprzychylny mu Julian Talko-Hryncewicz twierdził, że „od Polaków stronił, prac naukowych ogłosił mało” i „był karierowiczem w całem tego słowa znaczeniu”. Władysław Szumowski z kolei uważał Opęchowskiego za „utalentowanego diagnostę” i „najwybitniejszego w swoim czasie lekarza w całej południowej Rosji”.
Dorobek naukowy mały|Unerwienie żołądka – schemat z pracy Opęchowskiego (1889)|lewo Łącznie opublikowało koło 30 prac. Pierwsze prace Opęchowskiego dotyczyły etiologii łuszczycy. Wniosek, że w patogenezie choroby może mieć udział czynnik neurogenny, doprowadził go do badań nad unerwieniem gruczołów wydzielania wewnętrznego. Zajmował się zagadnieniem ciśnień w krążeniu małym i dużym i działaniem naparstnicy na krążenie małe i duże. Przeprowadzał doświadczenia na psach, w których obserwował napady padaczkowe wywołane działanie zimna na odsłoniętą powierzchnię kory mózgowej, opracowując przypuszczalnie pierwszy doświadczalny model padaczki. Razem z Kroneckerem, badał mechanizm połykania i unerwienie wpustu żołądka. W 1910 roku w języku rosyjskim i w 1919 w niemieckim opisał punkty uciskowe na kręgosłupie (punkty Opęchowskiego), mające znaczenie w diagnostyce lokalizacji wrzodu w chorobie wrzodowej żołądka.
Zredagował tłumaczenie na rosyjski podręcznika diagnostyki chorób wewnętrznych Vierordta.
Lista prac Bibliografia prac podana za Podoleckim, z uzupełnieniami. Dejstwie chrizofanowoj kisłoty pri psoriasis. W protokole Kijewskiego Obszczestwa Wraczej (1880) Słuczaj Frambosiae s. Myrmekiae Syphiliticae. W protokole Kiewskiego Obszczestwa Wraczej (1880) Słuczaj sapa prinjatyj za pustula maligna. W protokole Kiewskiego Obszczestwa Wraczej (1880)
Ueber die Druckverhältnisse im kleinen Kreislaufe. Sitzungsberichte der Kaiserlichen Akademie der Wissenschaften. Mathematisch-Naturwissenschaftliche Klasse 34 (1881)
Ueber die Innervation der Kardia durch die Nervi pneumogastrici. Centralblatt für die Medicinischen Wissenschaften 21 (31), 545 (1883) Sur l’action localisee du froid, applique a surface de la region corticale du cerveau. Compte-rendu des seances de la societe de biologie 4, 2, 38 (1883) (Openchowski) demonstriert eine Versuchsreihe an einem curarisirten Kaninchen. Archiv für Physiologie ss. 455-456 (1883) Ein Beitrag zur Lehre von den Herznervenendigungen. Dorpat: Mattiesen, 1884 Automatie, Reflex- und Hemmungsvorgaenge an der Cardia. W: Compte-rendu Publie au nom du Bureau par C. Lange, Secret. General T. I. Copenhague 1886 Sect. de physiol., ss. 103-107
Chondrosarcoma peredniago sredostenia. Wracz, 50, 1000, 1888 Легочный нарыв. Омертвение. Пнеймотомия. Выздоровление: из Дерптской госпитальной клиники. Врач 38, 743 (1888) Das Verhalten des kleinen Kreislaufes gegenueber einigen pharmak. Agentien besonders gegen d. Digitalis-Gruppe. Zeitschrift für klinische Medizin 16, 201, 1889 Ueber die nervösen Vorrichtungen des Magens. Experimentelle Studien. Centralblatt für Physiologie 3 (1), 1-10, 1889 Ueber die gesamte Innervation des Magens. Deutsche Medizinische Wochenschrift 35, 717-719, 1889
Über Zentren und Leitungsbahnen für die Musculatur des Magens. Archiv für Anatomie und Physiologie ss. 549-555, 1889 Über die Motschutkowski'sche Suspensionsmethode. Berliner klinische Wochenschrift 36, ss. 570-573, 1889
(Redakcja) О. Фирордт: Диагностика внутренних болезней согласно новейшим методам исследования: Руководство для врачей и студентов. Дерпт: Г. Лакман, 1889 Słuczaj porażenija czetwerochołmija. Dokład w Petersburgskom Medicinskom Obszczestwe (1890) O leczenii chorea strichninom. Dokład w Petersburgskom Medicinskom Obszczestwe (1891) О предсказаниях при болезнях сердца: Вступ. лекция при открытии курса госпитальной клиники внутр. болезней во втором семестре 1892 г. Харьков: Тип. А. Дарре, 1893
Über einen seltenen Fall von Erkrankung mit bulbaeren Erscheinungen, der in Genesung endigte. Berliner klinische Wochenschrift 32, s. 693 (1895)
K woprosu o wtoricznych pererożdenijach wsledstwie izmenenija pitanija bulbi. Wracz 32, s. 898 (1895) Ueber einen seltenen Fall von Aneurysma Sinus Valsalvae mit nachfolgender funkt. Stoerung der Herzklappen. Berliner klinische Wochenschrift 32 (7), 140-142, 1895
Zur Haematologie der Pneumonie u. d. Abdominaltyphus. Klinisch-therapeutische Wochenschrift (1898)
Zur Frage über verschiedene Formen Dissoziationen des Herzens u. ein Versuch der Klassifikation derselben. Compte-rendu du XII Congress International Moskou 1897 Sclerose und Erweiterung der Coronararterie des rechten Herzens durch Digitalis ermittelt. Berliner klinische Wochenschrift 30, 1045–1047, 1904 K raspoznawaniju mestopołożenija jazwy żełudka. Trudy I Sjezda Rossijskich Terapeutow s. 101 (1910)
Zur Diagnostik der Lokalisation des Magengeschwüres. Münchener Medizinische Wochenschrift 60 (47), 2606–2608, 1919
Przypisy
Linki zewnętrzne Teodor Opęchowski, Internetowy Polski Słownik Biograficzny [dostęp 2022-01-25].
Kategoria:Absolwenci i studenci Cesarskiego Uniwersytetu Kijowskiego Świętego Włodzimierza Kategoria:Absolwenci i studenci Cesarskiego Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Polscy fizjolodzy Kategoria:Polscy lekarze Kategoria:Nauczyciele akademiccy Cesarskiego Uniwersytetu Dorpackiego Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Charkowskiego Kategoria:Urodzeni w 1853 Kategoria:Zmarli w 1914