thumb|Karol Wielki z insygniami Rzeszy, pędzla Albrechta Dürera thumb|Korona Rzeszy(Reichskrone) thumb|Jabłko cesarskie (Reichsapfel) thumb|Ewangeliarz koronacyjny (Krönungsevangeliar) thumb|Rękawice z Palermo (przed 1220) Regalia cesarskie (niem. Reichskleinodien, Reichsinsignien lub Reichsschatz) – insygnia koronacyjne królów i cesarzy Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Insygnia te wraz z wieloma relikwiami świętych nazywane były Rzeszą. Określały one szczególne prawa polityczne w chrześcijańskiej Europie łacińskiej, oraz tożsamość państwową odnowionego przez Karola Wielkiego cesarstwa rzymskiego. W skład zespołu regaliów cesarskich wchodzą m.in. Korona Rzeszy, Włócznia Świętego Maurycego, Krzyż Rzeszy, miecz Rzeszy, obecnie znajdujące się w Skarbcu (Schatzkammer) w wiedeńskim Hofburgu.
Lista insygniów cesarskich Zespół insygniów i klejnotów cesarskich dzieli się na dwie części. Najważniejszą grupę tworzą Klejnoty norymberskie (Nürnberger Kleinodien). Nazwa wywodzi się od miejsca pochówku i wystawiania insygniów, miasta Norymbergi, gdzie regalia przechowywano w latach 1424-1796. Zespół ten tworzy Korona Rzeszy, stroje koronacyjne, Jabłko Rzeszy (globus cruciger), Berło Rzeszy, Miecz Rzeszy, miecz ceremonialny, Krzyż Rzeszy, Włócznia Świętego Maurycego oraz zespół relikwiarzy (z wyjątkiem tzw. Puzdra Św. Szczepana).
Puzdro Świętego Szczepana, Ewangeliarz koronacyjny oraz tzw. Saber Karola Wielkiego były przechowywane w Akwizgranie do roku 1794. Insygnia te tworzą zespół Klejnotów akwizgrańskich (Aachener Klenodien). W tym karolińskim mieście miały miejsce koronacje królów niemieckich.
+ Obecny zbiór insygniów cesarskich w Wiedniu Regalia akwizgrańskie (Aachener Kleinodien) Przypuszczalne miejsce i data wykonania dzieła Ewangeliarz koronacyjny (Reichsevangeliar or Krönungsevangeliar) Akwizgran, schyłek VIII w. Puzdro Świętego Szczepana (Stephansbursa) Państwo karolińskie, 1 tercja IX w. Tzw. Saber Karola Wielkiego (Säbel Karl des Großen) Wschodnia Europa, 2.poł. IX w.Regalia norymberskie (Nürnberger Kleinodien)Przypuszczalne miejsce i data wykonania dzieła Korona Rzeszy (Reichskrone) Nadrenia, 2 poł. X w. Krzyż Rzeszy (Reichskreuz) Nadrenia lub Lotaryngia, ok. 1024/1025 Święta Włócznia (Heilige Lanze) Tereny Longobardów, VIII/IV w. Partykuła Krzyża Świętego (Kreuzpartikel) Miecz cesarski (Reichsschwert) Niemcy, 2 tercja XI w. Jabłko cesarskie (Reichsapfel) Zachodnie Niemcy, schyłek XII w. Płaszcz koronacyjny (Krönungsmantel) (Pluviale) Palermo, 1133/24 Alba Palermo, 1181 Dalmatyka Palermo, ok. 1140 Pończochy Palermo, ok. 1170 Obuwie Palermo, ok. 1130 lub ok. 1220 Rękawice Palermo, 1220 Miecz ceremonialny (Zeremonienschwert) Palermo, 1220 Stuła (Stola) Włochy, przed 1338 Tzw. Orla Dalmatyka (Adlerdalmatica) Górne Niemcy, przed 1350 Berło cesarskie (Zepter) Niemcy, 1 połowa XIV wieku Kropidło Niemcy, 1 połowa XIV w. Relikwiarz z ogniwami łańcucha Rzym lub Praga, ok. 1368 Relikwiarz z fragmentami szat Św. Jana Rzym lub Praga ok. 1368 Relikwiarz z fragmentami drewna z szopy Dzieciątka Jezus Rzym lub Praga ok. 1368 Relikwiarz ramienia Świętej Anny Praga, po 1350 Relikwiarz zęba Jana Chrzciciela Czechy, po 1350 Case (Futteral) of the Imperial Crown Praga, po 1350 Relikwiarz z pamiątkami po Ostatniej Wieczerzy
Zobacz też władcy Niemiec Korona Ottona III Krzyż Lotara
Bibliografia Weltliche und Geistliche Schatzkammer. Bildführer. Kunsthistorischen Museum, Wien. 1987. Fillitz, Hermann. Die Schatzkammer in Wien: Symbole abendländischen Kaisertums. Wien, 1986. Fillitz, Hermann. Die Insignien und Kleinodien des Heiligen Römischen Reiches, Wien 1954.
Linki zewnętrzne