Charles Fourier, właśc. François Marie Charles Fourier (ur. 7 kwietnia 1772 w Besançon, zm. 10 października 1837 w Paryżu) – francuski filozof, socjalista utopijny, twórca jego odmiany zwanej furieryzmem.

Uważany za twórcę terminu feminizm, którego użył po raz pierwszy w 1837 roku, a już na początku 1808 twierdził, iż rozszerzenie praw kobiet jest jedną z głównych zasad postępu społecznego. Fourier zainspirował utworzenie utopijnej wspólnoty nazywanej La Reunion, znajdującej się w okolicach dzisiejszego Dallas (Teksas), jak również kilku innych znajdujących się na terenie USA, takich jak North American Phalanx (NAP).

Życiorys Pochodził z kupieckiej rodziny francuskiej. W młodości przeprowadził się z rodzinnego Besançon do Lyonu. W czasie rewolucji francuskiej cudem uniknął gilotyny. Wkrótce potem zaczął tworzyć własną koncepcję budowy nowego, szczęśliwego świata, którą rozbudowywał do końca życia. W 1808 roku wydał dzieło pt. Teoria czterech mechanizmów i przeznaczeń ogólnych, prospekt i ogłoszenie odkrycia. Ogłaszał w gazetach, że ma receptę na zbawienie świata i czeka na chętnych do jej realizacji, lecz nikt się nie zgłaszał. Swoje projekty przesyłał Ludwikowi XVIII i Napoleonowi I. Dopiero pod koniec życia znalazł grupę uczniów (należał do niej przejściowo przyszły cesarz Ludwik Bonaparte – Napoleon III). U schyłku życia przeniósł się do Paryża, gdzie zmarł.

Fourieryzm Fourier twierdził, iż troska o drugiego człowieka i współpraca to droga do osiągnięcia społecznego sukcesu. Wierzył, iż społeczność kooperująca zyska w krótkim czasie ogromny wzrost produkcji. Pracownicy byliby nagradzani w ilości proporcjonalnej do ich wkładu.

Stworzył koncepcję idealnej organizacji społeczeństwa opartego na wspólnotach tzw. falansterach. Podział pracy w takich falansterach miał być zgodny z naturalnymi skłonnościami ludzi i w ten sposób praca miała zarazem przynosić radość (na przykład dzieci, lubiące bawić się w błocie przeznaczył do wywozu nieczystości i śmieci). Fourier twierdził, iż istnieje dwanaście "namiętności", które tworzą 810 typów charakteru. Na tej podstawie obliczył, iż idealny falanster ma składać się z 1620 osób. Planował, iż pewnego dnia na ziemi będzie 6 milionów takich wspólnot, rządzonych przez światową omniarchię lub (później) przez Światowy Kongres Falansterów.

Wierzył, że przez dobrą organizację wspólnego życia można zlikwidować sprzeczność między naturą ludzką a przymusem, wynikającym z życia w zbiorowości i wyzwolić to, co najlepsze w człowieku. Ta wspólnota między ludźmi, brak zła w ich wzajemnych stosunkach miały oddziaływać również na przyrodę, która w efekcie by się stała przyjazna człowiekowi, drapieżne zwierzęta zmieniłyby swą naturę.

Fourier był zdecydowanym przeciwnikiem instytucji małżeństwa; popierał ideę wolnej miłości jako jego zdaniem bardziej zgodnej z naturą. W napisanej w latach 1816–1818 pracy pt. „Nowy świat miłości” () przedstawił on tezę, że rewolucja społeczna nie jest możliwa bez jednoczesnej rewolucji seksualnej, której celem jest wolna miłość. Książkę tę wydano dopiero w 1967 r., ale sama idea wyprzedziła o cały wiek freudomarksizm. Legendarny, nieukończony rękopis został we Francji entuzjastycznie przyjęty na fali rewolucji obyczajowej i wydarzeń 1968 roku, opisuje bowiem porządek społeczny, którego integralną częścią jest swobodnie definiowane życie seksualne. Fourier uważa miłość za jedną z najsilniejszych pasji tworzących relacje społeczne, o zasadniczej roli politycznej.

Wpływ Myśl Fouriera oddziaływała na francuską politykę w czasie rewolucji 1848 roku i Komuny Paryskiej. Jej zwolennikiem i popularyzatorem był m.in. Victor Considerant.

Karol Marks również odnosił się do Fouriera w swoich pismach, pomimo że odrzucał dzieła Fouriera jako ideologię bez wypracowanych metod działania. Marks wskazywał, iż Fourier był w stanie odrzucić kapitalizm jako zło, jednak nie potrafił wytłumaczyć dlaczego.

W połowie XX wieku wpływy filozofii Fouriera zaczęły rosnąć pośród pisarzy socjalistycznych pozostających poza głównym nurtem marksizmu. Po zerwaniu przez surrealistów z Francuską Partią Komunistyczną André Breton powrócił do idei Fouriera, pisząc w 1947 roku Ode à Charles Fourier. W 1969 roku sytuacjoniści cytowali i zaadaptowali Avis aux civilisés relativement à la prochaine métamorphose sociale w ich Avis aux civilisés relativement à l'autogestion généralisée.

Prace Fouriera miały także znaczny wpływ na twórczość Gustava Wynekena, Guya Davenporta, Hakima Beya i Paula Goodmana, pod ich wrażeniem był także prawdopodobnie włoski przedsiębiorca Adriano Olivetti, gdy tworzył swoją firmę elektroniczną.

Przypisy

Linki zewnętrzne Jonathan Beecher, Charles Fourier: The Visionary and His World (1986)

Bibliografia w języku polskim Wybór pism [w:] F. Armand, R. Maublanc, Fourier, Warszawa 1949 Myśli [w:] Utopia walcząca, wyboru i opracowania dokonał: Rachmiel Brandwajn, Warszawa 1962 Wybór pism [w:] Adam Sikora, Fourier, Warszawa 1989, Analogia i kosmogonia [w:] Rita Baum nr 5, Wrocław 2002 Miłość w Cywilizacji [w:] ibid.

Literatura w języku polskim

Władysław Jan Grabski, Karol Fourier (1772 – 1837). Jego życie i doktryna, Warszawa 1928 B.P., Karol Fourier w setną rocznicę zgonu / Władysław Jan Grabski, Tragizm Fouriera, Warszawa 1937 Maria Orsetti, Karol Fourier, apostoł pracy radosnej; Warszawa 1927 F. Armand, R. Maublanc, Fourier, Warszawa 1949 Janina Majler, Doktryna etyczna Karola Fouriera, Warszawa 1965 Adam Sikora, Fourier, Warszawa 1989, Adam Sikora, Fourier czyli solidarność rzeczy [w:] Archiwum Historii Filozofii i Myśli Społecznej nr 34, Warszawa 1989 Roland Barthes, Sade, Fourier, Loyola, Warszawa 1996 Robert L. Heilbroner, Wielcy ekonomiści. Czasy, życie, idee, Państwowe Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 1993

Kategoria:Utopijni socjaliści Kategoria:Francuscy myśliciele polityczni Kategoria:Francuscy socjolodzy Kategoria:Francuscy socjaliści Kategoria:Filozofowie francuskojęzyczni Kategoria:Filozofowie nowożytni Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Montmartre w Paryżu Kategoria:Urodzeni w 1772 Kategoria:Zmarli w 1837 Kategoria:Ludzie urodzeni w Besançon Kategoria:Filozofowie i teoretycy społeczni