thumb|250px|Osiedle dawnej huty miedzi przy ul. Rudnicze/Ceglanej (1993)
Rudnicze – część Poznania a zarazem jednostka obszarowa Systemu Informacji Miejskiej (SIM) zlokalizowana na zachód od Górczyna, w przybliżeniu pomiędzy ulicą Wołczyńską, linią kolejową E20, Stawem Baczkowskim, ulicą Głogowską oraz stawami Głęboki Dół i Karpętaj. Graniczy z Kopaniną i Górczynem (na wschodzie i południowym wschodzie), Fabianowem (na południu) i Junikowem na północy. Przez Rudnicze przepływają cieki wodne, m.in. Ceglanka, Plewianka, Skórzyna i Strumień Junikowski.
Nazwa Obecna część miasta Poznań o nazwie Rudnicze była kiedyś osobną wsią, położoną 7 km na południowy wschód od Starego Rynku w Poznaniu. Pierwotnie była związana z Wielkopolską. Istnieje co najmniej od drugiej połowy XIII wieku i ma średniowieczną metrykę. Pierwszy zachowany zapis pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1282 (według zachowanej kopii z XVII wieku) „Rudnice”, z rękopisu z XV wieku „Rudnycza”, 1296 (wg zachowanej kopii z 1304) „Rudniche”, 1365 (według zachowanej kopii z XVII wieku) „w Rudniczu”, 1408 „Rudnicze, 1474 „Rudnycze”, 1510 „Rudhynicze capituli deserta”, 1755 „bonorum Rudnicza”, 1783-1784 „Rudnicze”, 1888 „Rudnice, Rudnicze, Rudnica”.
Nazwa miejscowa pochodzi od dawnej nazwy rzeki Rudnik, która obecnie nazywa się Bogdanka i która uchodzi do Warty w Poznaniu. Średniowieczna nazwa rzeki Rudnik pochodzi z kolei od apelatywu rudnik oznaczającego „rudy kolor wody” tej rzeki.
Nazwy ulic zlokalizowanych na terenie Rudniczego dzielą się na dwie grupy toponimiczne: od nazw związanych z produkcją cegielni – np. Ceglana, Gliniana, Wykopy, od nazw miejscowości Dolnego, Górnego i Opawskiego Śląska – np. Wołowska, Oleśnicka, Rybnicka, Opawska.
Wyjątek stanowi ul. Rudnicze, która nazwę czerpie bezpośrednio od nazwy dzielnicy.
Historia Miejscowość była wsią książęcą należącą książąt wielkopolskich, a później w wyniku darowizny kościelną własnością dominikanek (katarzynek) poznańskich. Od 1320 wieś leżała w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Koronie Królestwa Polskiego. W 1475 odnotowana w powiecie poznańskim. W 1508 należała do parafii Komorniki.
Pierwszy zachowany zapis związany ze wsią pochodzi z dokumentu z 1282 wystawionego w kancelarii księcia wielkopolskiego Przemysła II, który uposażył klasztor dominikanek poznańskich nadając im m.in. dziedziny Piątkowo, Rudnicze, Zaparcin oraz immunitety ekonomiczne i sądowe. W 1296 już jako król polski Przemysł II nadał dominikankom poznańskim Piątkowo i Rudnicze, wyliczając egzempcje ekonomiczne i sądowe oraz zezwolił na lokację wsi na prawie niemieckim lub innym.
W 1365 król polski Kazimierz III Wielki zwalnił mieszkańców wsi należących do dominikanek poznańskich, a w tym m.in. Rudnicze, od wszelkich podatków wynikających z prawa polskiego: suchedni, poradlnego, od wołu, wieprza i owiec na 12 lat. W 1408 poniżej wsi Rudnicze odnotowane zostały łany sołtysa z Junikowa .
W 1474 biskup sufragan poznański Wincenty Wierzbięta z Poznania toczył proces z dominikankami poznańskimi w związku z wydzierżawieniem od nich folwarku w Rudniczach. W 1474 odnotowany został jako świadek Jan Rudnicki, noszący od nazwy wsi odmiejscowe nazwisko, który początkowo był sołtysem, a później stał się włodarzem w Rudniczach.
W 1531 Rudnicze graniczyły z dwiema sąsiednimi wsiami: Pabianowem (obecnie to wieś Fabianowo) oraz Junikowem, które zostały wchłonięte w wyniku procesów urbanizacyjnych i obecnie są również częściami miasta Poznań. W latach 1558-1565 (według zachowanych kopii z XVII wieku) miały miejsce spory graniczne pomiędzy Rudniczami dominikanek poznańskich a wsiami Junikowo i Pabianowo. W 1558 wzmiankowano o zagarnięciu przez kapitułę poznańską (jako właściciela wsi Junikowa i Pabianowa) znacznej części wsi Rudnicze. Nastąpiło to w zaroślach czyli na ostrowie oraz wypasianiu bydła na łąkach we wsi. W 1561 spór sądowy toczył się o „sztukę lasu” na granicy Rudnicz, Junikowa i Pabianowa. W 1565 wzmiankowano o kopcach narożnych Junikowa, Rudnicz i Plewisk oraz o starym kopcu narożnym we wsi Rudnicze, Junikowo i Górczyna. Wszystkie te wsie są obecnie częścią miasta Poznań.
Zachowały się także zapisy w historycznych księgach podatkowych. W 1475 Rudnicze znalazły się w wykazie zaległości podatkowych. W 1508 wieś odnotowano jako opustoszałą. W 1510 Rudnicze uznawana za wieś kapitulną. Była wówczas opuszczona. Było w niej 3 łany opuszczone, które uprawiali kmiecie z Pabianowa. W 1516 kmiecie pabianowscy wydzierżawili za 6 grzywien wszystkie role we wsi opuszczonej Rudnicze. W 1531 kmiecie z Pabianowa poporosili kapitułę katedry poznańskiej aby kupiła wioseczkę (łac. „villula”) opustoszałą Rudnicze od dominikanek poznańskich albo zamieniła ją na in. wsie, ponieważ Rudnicze jest kmieciom z Pabianowa niezbędna. Prośba nie została spełniona ponieważ pod koniec XVI wieku Rudnicze nadal należały do dominikanek poznańskich, wieś zbiedniała i została spustoszona przez arendy czyli przez dzierżawców. W 1474 odnotowano jako świadka rataja Michał z Rudnicz oraz Macieja zagrodnika.
Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim. W XIX wieku było wsią folwarczną, w której stało 15 domów zamieszkałych przez 148 mieszkańców. Około 1850 folwark zakupił ksiądz Ignacy Cwojdziński z Litwy lub Żmudzi. Po jego zabójstwie teren przejął Żyd – Edward Ephraim, który w 1919 optował za Niemcami i opuścił Polskę. Posiadłość przeszła w ręce filozofa – dra Zygmunta Szymańskiego oraz (w małej części) spółki Wielkopolska Huta Miedzi.
Podczas II wojny światowej w obrębie Rudniczego zlokalizowano duże magazyny Organizacji TodtWiktoria Hetmańska, W partyjnej kuźni przy ulicy Matejki, w: red. Tadeusz Świtała, Trud pierwszych dni. Poznań 1945. Wspomnienia Poznaniaków, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań, 1970, s. 75, .. 24 stycznia 1945 radzieckie pułki (74. i 83.) napotkały na Rudniczem oraz na Fabianowie silny opór niemiecki (Niemcy wykorzystali wyrobiska cegielniane). Przełamać ten opór udało się dopiero w godzinach popołudniowych, z wykorzystaniem ognia artyleryjskiego 11. brygady pancernej. 83. pułk zdobył wtedy Rudnicze, co zaowocowało możliwością zajęcia obszaru między fortami VIII i IX oraz otworzyło drogę w stronę Łazarza.
tradycje cegielniane thumb|250px|Stempel cegielni Edward Ephraim thumb|250px|Krajobraz cegielniany w Rudniczem w 1993 – obecnie już nieistniejący
Rudnicze jest dzielnicą przemysłowo-mieszkaniową z bardzo silnymi tradycjami cegielnianymi. Znajdują się tutaj osiedla domów jedno- i wielorodzinnych z różnych okresów XX w. (interesujący architektonicznie jest np. kompleks domów wielorodzinnych dla pracowników dawnej huty miedzi z początku XX w. przy ul. Rudnicze).
W początkach czerwca 1927 w cegielniach Rudniczego i Fabianowa wybuchły strajki robotnicze, w których uczestniczyło około 120 pracowników, żądających 20-procentowej podwyżki płac. Strajki zakończyły się porozumieniemTadeusz Świtała, Poznań w 1927 r. (część pierwsza), w: Kronika Miasta Poznania, nr 4/1988, s. 107, ISSN 0137-3552..
Przemysłowa historia Rudniczego wiąże się przede wszystkim z przemysłem cegielnianym. Na terenie tej części miasta istniała grupa kilkunastu cegielni, powiązanych między sobą i między gliniankami siecią kolei cegielnianych, a także bocznicami normalnotorowymi z obecną linią E20. Pozostałością po tym okresie są liczne stawy, dawne glinianki, które stanowią o klimacie lokalnym. Najważniejsze z nich to, od zachodu: Stara Baba, Staw Baczkowski, Staw Kachlarski, Karpętaj i Głęboki Dół. Stawy te ciągną się dalej na wschód, już na terenie Górczyna, Świerczewa i Fabianowa-Kotowa – np. Staw Rozlany. Zbiorowa, potoczna nazwa tych akwenów, używana przez Poznaniaków, to Szachty. Łącznie powstało około 40 akwenów o zróżnicowanej powierzchni – od 0,2 do 12 ha. W latach 70. XX w. uznano te tereny za jedne z najcenniejszych przyrodniczo na terenie Poznania i objęto ochroną w ramach użytków ekologicznych.
Wszystkie cegielnie powstały w czasie wielkiego boomu budowlanego, jaki miał miejsce w Poznaniu na przełomie XIX i XX w., a związany był ze zlikwidowaniem niektórych obwarowań Twierdzy Poznań. Potem produkowały materiały budowlane na potrzeby miasta do lat 90. XX w., kiedy to zlikwidowano ostatnie z zakładów.
Oprócz przemysłu cegielnianego, na Rudniczem funkcjonowało wiele innych zakładów przemysłowych, związanych z różnymi sektorami gospodarki, przede wszystkim budowlanym. Obecnie jest tu kilkadziesiąt różnych firm, z których największe to Mostostal, Budimex i JMD.
Zabójstwo księdza Cwojdzińskiego Folwark Rudnicze zakupił około 1850 ksiądz Ignacy Cwojdziński (ur. ok. 1800). Był on prawdopodobnie emerytowanym kapłanem. Od około 1855 Cwojdziński popadł w konflikty z niektórymi mieszkańcami osady, z uwagi na stałe meldunki na policję dotyczące zakłócania porządku publicznego. Domagał się zwiększenia nadzoru nad tym terenem. Do tragedii doszło w nocy z 30 na 31 października 1869, kiedy to ksiądz obudzony przez psy patrolował swoje gospodarstwo. Usłyszawszy głosy na skraju lasu strzelił na postrach. W odpowiedzi został postrzelony przez napastnika, a potem zmasakrowany kijami przez kilku sprawców. Zdążył doczołgać się do domu, gdzie zmarł. O zabójstwo oskarżono trzech braci Łakomych – Kazimierza z Rudniczego, Marcina z Ławicy i nieznanego z imienia z Fabianowa, ale z braku dowodów (nie było świadków i śladów) skazano ich tylko na pięć lat więzienia za różne kradzieże, np. owczych skór. Na miejscu tragedii postawiono krzyż z drewna, zniszczony przez niemieckich nazistów, odbudowany po wojnie dzięki staraniom dra Zygmunta Szymańskiego, poświęcony 17 sierpnia 1947.
Komunikacja Rudnicze obsługiwane jest przez linię autobusową 180 MPK Poznań z dworca autobusowego na Górczynie. Do czasu remontu linii kolejowej E20, na północy dzielnicy znajdował się przystanek kolejowy Poznań Junikowo, który jednak w 2007 został przeniesiony na Osiedle Kwiatowe (ul. Grunwaldzka).
Zobacz też Osiedle Cegielnia – osiedle w Zielonej Górze na bazie zrewitalizowanej cegielni Podział administracyjny Poznania
Przypisy
Bibliografia
Andrzej Bereszyński, Ewa Homan, Występowanie bobra europejskiego (Castor fiber Linnaeus, 1758) w Poznaniu, w: Nauka Przyroda Technologie – dział Zootechnika, Tom 1, zeszyt 2, 2007, Wydawnictwo Akademii Rolniczej w Poznaniu, ISSN 1897-7820 – źródło danych przyrodniczych Poznań – plan miasta i okolic 1:20.000, Wydawnictwo Pietruska & Mierkiewicz, Poznań, 2004, . Maciej Zeidler, Fotoreportaż: Szachciańskie legendy, w: Gazeta Junikowska, nr 19/2008/2009, wyd. Urząd Miasta Poznania, s. 6 Edmund Callier, Powiat Poznański pod względem dziejowym z zastosowaniem do topografii współczesnej, 1887, Wydawca Dziennik Poznański, Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa, s. 81
Linki zewnętrzne
Rudnicze na mapie z 1877 roku