Nina Nikołajewna Bierbierowa, ros. Нина Николаевна Берберова (ur. w Petersburgu, zm. 26 września 1993 w Filadelfii) – rosyjska pisarka, historyk rosyjskiej masonerii, autorka zbeletryzowanych kronik rosyjskiej emigracji. Występowała przeciwko prostalinowskiej postawie zachodnich intelektualistów.
Życiorys Dzieciństwo i nauka Była jedyną córką Nikołaja Iwanowicza Bierbierowa, Ormianina, urzędnika w Ministerstwie Finansów oraz Natalii Iwanowny Bierbierowej, z domu Karaułowej. Ukończyła gimnazjum w Petersburgu. W 1919 rodzina przeniosła się do Rostowa nad Donem, gdzie Bierbierowa kontynuowała naukę na wydziale historyczno-filologicznym Uniwersytetu Dońskiego. W 1920 powróciła do Petersburga i dzięki swoim pierwszym wierszom w 1921 wkroczyła w tamtejsze środowisko poetyckie, skupione wokół Nikołaja Gumilowa. Wstąpiła do piotrogrodzkiego oddziału Wszechrosyjskiego Związku Poetów.
Emigracja do Europy Zachodniej thumb|240px|Nina Bierbierowa z Władysławem Chodasiewiczem (Sorrento, 1925)
W czerwcu 1922, razem z partnerem, Władysławem Chodasiewiczem, wyjechała z Rosji. Przez następne trzy lata Bierbierowa i Chodasiewicz mieszkali w czterdziestu dwóch mieszkaniach, w różnych miastach Europy, wliczając w to jedno lato w Belfaście, przed zamieszkaniem w Paryżu w 1925. W okresie tułaczki znacznej pomocy udzielił im Maksim Gorki, mieszkający w tym czasie w Sorrento i wspomagający rosyjskich pisarzy emigrantówZbeletryzowana wersja tej historii zawarta jest w książce , bogato udokumentowanej źródłami..
W 1932 rozstała się z Chodasiewiczem, którego nigdy nie poślubiła, ale aż do jego śmierci w 1939 zostali przyjaciółmi. W 1937 wyszła za mąż za Nikołaja Makiejewa i przeniosła się z nim do podparyskiej wsi Longchêne. W czasie wojny żyła w okupowanej przez Niemców części Francji, w 1947 rozeszła się z mężem.
W okresie życia we Francji Bierbierowa opublikowała trzy powieści i dwie biografie. Jej biografia Piotra Czajkowskiego przetłumaczona została na język francuski i wzbudziła sensację z powodu swojego otwartego opisania homoseksualizmu kompozytora.
Życie w Stanach Zjednoczonych W 1950 wyemigrowała do Stanów Zjednoczonych, gdzie w 1959 uzyskała obywatelstwo amerykańskie. Trudności w uzyskaniu stałej wizy skłoniły ją do poślubienia muzyka George'a Kochevitsky'ego w 1954, para oficjalnie rozwiodła się w 1983. Od 1958 uczyła języka rosyjskiego na Uniwersytecie Yale, a od 1963 do emerytury (w 1971) na Uniwersytecie w Princeton, gdzie wykładała literaturę rosyjską. W latach 1958–1968 była członkiem redakcji almanachu „Mosty” wydawanego w Monachium. Na emeryturze pracowała dalej, prowadząc wykłady z literatury rosyjskiej na uniwersytetach Cornella, Columbia, Kolegium w Bryn Mawr i Uniwersytecie Pensylwanii, ucząc w okresie wakacji w rosyjskiej szkole przy Middlebury College i pisząc. Podczas tych lat nagrodzono ją doktoratami honoris causa z Glasboro State College (1980), Middlebury College (1983) i Uniwersytetu Yale (1992). Przyjaciele i koledzy z tej ostatniej uczelni w 1991 uczcili jej 90. urodziny obiadem w Bibliotece Rzadkich Ksiąg i Rękopisów im. Beinecke’ów.
Bierbierowa pozostała stosunkowo nieznana jako pisarka na zachodzie, do czasu, gdy w 1985 Hubert Nyssen, dyrektor francuskiego wydawnictwa Actes Sud, nabył międzynarodowe prawa do jej twórczości. Jej prace zostały wydane po francusku i stały się bestsellerami. W efekcie Actes Sud doprowadziło do wydania książek Bierbierowej w co najmniej dwudziestu dwóch językach. Po polsku ukazała się jej autobiografia zatytułowana Podkreślenia moje. Jednym ze skutków tej popularności, połączonej z początkami pieriestrojki, było zaproszenie Bierbierowej przez rosyjski Związek Pisarzy w 1989 do odwiedzenia ojczyzny, po sześćdziesięciu siedmiu latach nieobecności w niej. Wizyta zakończyła się ogromnym sukcesem. W tym samym roku została kawalerem francuskiego Orderu Sztuki i Literatury. Również film zrealizowany na podstawie jej krótkiej powieści Akompaniatorka na rok przed śmiercią autorki, przyczynił się do dalszej popularyzacji jej twórczości.
Archiwum Bierbierowy znajduje się na Uniwersytecie Yale. Znajdują się w nim między innymi listy od Gieorgija Adamowicza, Vladimira Nabokova, Mariny Cwietajewej, ponad sześćdziesiąt listów od Chodasiewicza, obszerna korespondencja z literaturoznawcami literatury rosyjskiej.
Przypisy
Literatura
Linki zewnętrzne
Archiwum Bierbierowej na Uniwersytecie Yale
Kategoria:Rosyjscy pisarze Kategoria:Zmarli w 1993 Kategoria:Urodzeni w 1901 Kategoria:Ludzie urodzeni w Petersburgu Kategoria:Rosjanie pochodzenia ormiańskiego