Funkcja kwasowości Hammetta (H0) – miara kwasowości używana w odniesieniu do bardzo stężonych kwasów, zasad, bądź tzw. superkwasów i superzasad. W przypadku takich substancji tracą sens zależności przybliżone, takie jak równanie Hendersona-Hasselbalcha, nie da się również wyrazić odczynu takich substancji za pomocą skali pH, czy też pOH, gdyż tracą one sens fizyczny. Toteż funkcja kwasowości Hammetta stanowi uogólnienie tychże skal. Dzięki niej można też porównywać kwasowość roztworów w rozpuszczalnikach protycznych innych niż woda.
Wyznaczanie Inaczej niż w przypadku pH, wartości funkcji Hammetta wyznaczane są nie poprzez pomiar siły elektromotorycznej (tak działa większość pH-metrów), lecz przy użyciu wskaźnika barwnego. Jeżeli dysocjuje on zgodnie z równaniem:
to funkcja kwasowości Hammetta opisana jest wyrażeniem analogicznym do równania Hendersona-Hasselbacha:
gdzie: – funkcja kwasowości Hammetta – ujemny logarytm ze stałej dysocjacji wskaźnika oraz – aktywność odpowiednio formy niezdysocjowanej i zdysocjowanej wskaźnika
Iloraz wyznacza się metodą spektrofotometryczną. Jeżeli wskaźnik ma silnie ujemną wartość możliwe jest wyznaczenie dla kwasów o znacznym stężeniu, co w praktyce oznacza rozszerzenie skali pH do ujemnych wartości.
Funkcję kwasowości Hammetta można wyrazić też wzorem:
gdzie: – funkcja kwasowości Hammetta – aktywność stężeniowa – współczynnik aktywności zasady B – współczynnik aktywności kwasu sprzężonego z zasadą B
może przybierać wartości ujemne, np. dla 100% (ok. 18,4 M) = −12.
Istnieją również inne funkcje kwasowości: Arnetta, Coxa, Katrizky’ego, Yatesa i Stevensa.
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Chemia analityczna Kategoria:Chemia kwasów i zasad