Andrzej Poczobut (biał. ; ur. 16 kwietnia 1973 w Brzostowicy Wielkiej) – białoruski dziennikarz, publicysta i działacz opozycyjny polskiej mniejszości, więzień polityczny. Kawaler Orderu Orła Białego.
Życiorys thumb|Andrzej Poczobut (2005) thumb|Andrzej Poczobut i Maria Przełomiec podczas prezentacji książki „System Białoruś” w Warszawie (2013) thumb|Andrzej Poczobut i Dzmitryj Hurniewicz na koncercie „Solidarni z Białorusią” w Warszawie (2014) thumb|Akcja solidarności z Białorusią (Warszawa, 12 grudnia 2021) thumb|Andrzej Poczobut z prof. Januszem Rachoniem - wykładowcą i byłym rektorem Politechniki Gdańskiej (2026) W 1998 ukończył studia na Wydziale Prawa Grodzieńskiego Uniwersytetu Państwowego im. Janki Kupały. W latach 1999–2001 był wykładowcą prawa w Grodzieńskim Państwowym Koledżu Politechnicznym oraz w technikum prawa i biznesu. Następnie zajął się działalnością dziennikarską. Pracował m.in. w grodzieńskich gazetach „Pahonia”, „Dień”, „Miestnoje Wriemia”, „Głos znad Niemna” oraz ogólnokrajowym dzienniku niezależnym „Narodnaja Wola”. Pełnił funkcję Redaktora naczelnego „Magazynu Polskiego na uchodźstwie” – czasopisma Związku Polaków na Białorusi pod kierownictwem Anżeliki Orechwo (wcześniej Andżeliki Borys). Od 2006 korespondent „Gazety Wyborczej” w Grodnie.
Aktywny działacz Związku Polaków na Białorusi od lat 90. XX w. Zawsze twardo opowiadał się za zachowaniem pełnej niezależności organizacji od władz w Mińsku, ale w ramach ustawodawstwa Białorusi. Pełnił obowiązki przewodniczącego Rady Naczelnej ZPB nieuznawanej przez władze w Mińsku.
Należy do przeciwników prezydenta Białorusi Aleksandra Łukaszenki, którego reżim niejednokrotnie krytykował w swoich artykułach. Za działalność społeczną i dziennikarską wielokrotnie zatrzymywany i aresztowany .
Jest ekspertem od spraw związanych z historią służb specjalnych ZSRR na terenie Zachodniej Białorusi oraz działalnością Armii Krajowej na tych terenach.
W 2026 powołany w skład Rady do spraw Polonii i Polaków za Granicą przy Prezydencie RP.
Aresztowanie i proces w 2011 18 marca 2011 prokuratura obwodu grodzieńskiego postawiła mu zarzut o znieważenie Aleksandra Łukaszenki w szeregu artykułów w „Gazecie Wyborczej”, na portalu „Biełorusskij Partizan” oraz w swoim prywatnym blogu. 6 kwietnia 2011 został zatrzymany na 72 godziny, gdy próbował wjechać do Mińska, by wziąć udział w połączeniu (przez telełącze) z przedstawicielstwa Komisji Europejskiej z delegacją Parlamentu Europejskiego ds. Białorusi, a następnie został osadzony w areszcie śledczym. 5 lipca 2011 sąd w Grodnie skazał Andrzeja Poczobuta na 3 lata więzienia w zawieszeniu na okres 2 lat. 23 września 2013, po upływie dwuletniego okresu zawieszenia, sąd w Grodnie zdecydował o zwolnieniu Poczobuta z odbywania kary.
Aresztowanie i proces w 2012 21 czerwca 2012 prokuratura obwodu grodzieńskiego po raz kolejny postawiła Andrzejowi Poczobutowi zarzut znieważenia Aleksandra Łukaszenki, którego miał się dopuścić w swoich publikacjach na białoruskich stronach internetowych „Biełorusskij Partizan” oraz „Karta'97”. W jego mieszkaniu przeprowadzono rewizję, a on sam został aresztowany i osadzony w grodzieńskim więzieniu. Po dziewięciu dniach został on wypuszczony na wolność z zakazem opuszczania Grodna. Andrzej Poczobut miał być sądzony z art. 367 cz. 2 kodeksu karnego, za co przewidziana jest kara do 5 lat więzienia. W marcu 2013 komitet śledczy obwodu grodzieńskiego poinformował o umorzeniu dochodzenia.
Aresztowanie i działalność po uwolnieniu
Został ponownie aresztowany 25 marca 2021, Wysoki przedstawiciel Unii do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa Josep Borrell potępił zatrzymanie. 9 grudnia 2021 Sejm RP IX kadencji podjął uchwałę „wzywającą reżim białoruski do zaprzestania represji wobec Andżeliki Borys i Andrzeja Poczobuta oraz innych więźniów politycznych”.. Podobną uchwałę Sejm podjął 28 marca 2022Uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 marca 2022 r. w sprawie uwolnienia bezprawnie zatrzymanych liderów Związku Polaków na Białorusi Andżeliki Borys i Andrzeja Poczobuta ().. Proces Poczobuta rozpoczął się 16 stycznia 2023. Sąd obwodowy w Grodnie 8 lutego 2023 skazał Andrzeja Poczobuta na 8 lat więzienia o zaostrzonym rygorze (osadzenie w kolonii karnej). W sierpniu 2023 został ukarany półrocznym pobytem w karcerze.
W 2026 Senat RP jednogłośnie podjął uchwałę z okazji 5. rocznicy jego uwięzienia, apelując do władz w Mińsku o zakończenie represji, uwolnienie wszystkich więźniów politycznych oraz rozpoczęcie dialogu politycznego z siłami opozycji w kraju i na emigracji.
28 kwietnia 2026 znalazł się wśród pięciu zwolnionych przez władze białoruskie więźniów politycznych i w tym samym dniu trafił do Polski. W negocjacjach dotyczących uwolnienia Poczobuta uczestniczył specjalny wysłannik prezydenta USA ds. Białorusi John Coale oraz przedstawiciele Rumunii, Mołdawii, Ukrainy i Kazachstanu.
8 września 2026 udał się na Białoruś, po tygodniowym pobycie w Grodnie, powrócił do Polski. 23 września 2026 rozpoczął serię spotkań z Polonią w USA i Kanadzie.
Życie prywatne Jest synem Stanisława, krajoznawcy i publicysty, znawcy historii Grodzieńszczyzny, prowadzącego polskojęzyczne programy poświęcone tej tematyce w Telewizji Biełsat i Radiu Racja.
Żonaty z Oksaną, ma córkę Janę i syna Jarosława.
Publikacje thumb|Andrzej Poczobut podpisuje swoją książkę System Białoruś (Gdańsk, 8 czerwca 2026) System Białoruś (reportaż; Wydawnictwo Helion [Editio], Gliwice 2013, ); Łagier – sedno białoruskiego systemu więziennego w: Archipelag Białoruś. Relacje byłych więźniów politycznych (praca zbiorowa; pozostali autorzy relacji: Antanina Kanawała, Zmicier Kazłou, Halina Dzierbysz, Zmicier Kuczuk, Palina Szarenda-Panasiuk, Wiktar Parchimczyk, Pawieł Mażejka,Pawieł Winahradau, Ihar Karniej, Uładzimir Bułauski, Iryna Słaunikawa, Alaksandr Fiaduta; Ośrodek Studiów Wschodnich im. Marka Karpia, Warszawa 2026, ).
Odznaczenia i wyróżnienia thumb|Andrzej Poczobut po dekoracji Orderem Orła Białego (Warszawa, 3 maja 2026) Order Orła Białego – nadanie 2025, wręczenie 2026 – pkt 4. Odznaka Honorowa Województwa Podlaskiego – 2026
Nagroda magazynu ARCHE „Za prawdziwe słowo” (Białoruś, 2009) Nagroda im. Witolda Hulewicza (Polska, 2010) Nagroda im. Andrzeja Woyciechowskiego (Polska, 2011) MediaTory (Polska, 2011) Dziennikarz Roku (Polska, 2011) Główna Nagroda Wolności Słowa Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich za rok 2020 Nagroda „Za Zasługi dla Polski i Polaków poza granicami” (2021, TVP Polonia) Nagroda Wolności Słowa IAPC (Polska, 2023) Medal 75-lecia Misji Jana Karskiego (Polska, 2023) Nagroda specjalna „Pióro Nadziei” Amnesty International Polska (2023) Nagroda im. Sérgio Vieira de Mello wysokiego komisarza Narodów Zjednoczonych do spraw praw człowieka (2023) Nagroda specjalna w ramach konkursu „Newsweeka” im. Teresy Torańskiej (2024) Honorowy obywatel m. st. Warszawy (2024) Nagroda im. Sacharowa (2025) Nagroda im. Andrzeja Wajdy (2025) Tytuł „Wizjonera” Europejskiego Kongresu Finansowego (2026) Nagroda im. Stefana Mellera (2026) Nagroda „Stukot ’56. Odgłosy Czerwca” (2026) Honorowy Obywatel Miasta Opola (2026) Honorowy Obywatel Sopotu (2026) Honorowy Członek Towarzystwa Jana Karskiego (2026)
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Prywatny blog Strona Andrzeja Poczobuta w witrynie Centrum Praw Człowieka „Wiasna”
Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Odznaką Honorową Województwa Podlaskiego Kategoria:Absolwenci Grodzieńskiego Uniwersytetu Państwowego Kategoria:Białoruscy dziennikarze Kategoria:Członkowie Związku Polaków na Białorusi Kategoria:Laureaci Nagrody im. Andrzeja Woyciechowskiego Kategoria:Polscy dziennikarze Kategoria:Urodzeni w 1973 Kategoria:Więźniowie polityczni według Centrum Praw Człowieka Wiasna Kategoria:Białoruscy laureaci Nagrody Sacharowa