thumb|250px|Wnętrze kościoła św. Bartłomieja w Morawicy Zamek w Morawicy – średniowieczny zamek rycerski, który znajdował się w Morawicy, w powiecie krakowskim w województwie małopolskim, na miejscu dzisiejszego kościoła św. Bartłomieja i plebanii.
Historia Zamek, który już w 1408 roku uważany był za bardzo stary, znajdował się na szczycie wzgórza dominującego nad okolicą. W średniowieczu należał do rodu Toporczyków (Toporów), pieczętujących się herbem Topór, protoplastów rodziny Tęczyńskich. Toporczykowie rezydowali tu już na przełomie XII i XIII wieku. Później zamek znajdował się w rękach Tęczyńskich i stanowił pierwotną siedzibę ich rodu. w XIV wieku przenieśli ją oni do zamku Tenczyn, którego budowę rozpoczął w 1319 roku kasztelan krakowski Jan Nawój z Morawicy.
Zrujnowany zamek posłużył jako materiał budowlany do budowy kaplicy (później kościoła) oraz plebanii. Pod plebanią zachowały się wykute w litej skale podziemne chodniki umożliwiające ucieczkę podczas oblężenia.
Kaplica Pośrodku zamku stała niewielka, drewniana kaplica zbudowana przez 1200 rokiem. W Kodeksie dyplomatycznym mogilskim znajduje się informacja, że 1286 roku kapelanem kaplicy zamkowej i plebanem Morawicy był duchowny o imieniu Piotr (łac. Petrus capellanus de Morawica).
Około 1408 roku zamkową kaplicę przekształcono w murowany kościół wykorzystując do tego celu kamienie pochodzące z rozbiórki części zamku. W 1666 roku jedną z partii zamku zaadaptowano na plebanię, częściowo przebudowaną po 1871 roku. W 1743 roku stary kościół rozebrano i na jego miejscu zbudowano nowy, który stanął na fundamentach dawnego zamku. Fundamenty zamku znajdują się również pod XVIII-wieczną dzwonnicą.
Najstarsza wzmianka o rycerzach z Morawicy znajduje się w „Cudach św. Stanisława – Żywot większy” (Vita Sancti Stanislai – Vita maior) Wincentego z Kielczy; wspomniany jest tam rycerz Andrzej z Morawicy oraz pleban z Morawicy, Świętek (1247–1253); jest to również najstarsza wzmianka o parafii w Morawicy.
Na podstawie dokumentów kościelnych można odtworzyć listę duchownych pełniących funkcję plebanów Morawicy w XIV wieku; niektórzy z nich mogli także sprawować funkcję kapelanów kaplicy zamkowej: Stanisław (1319–1326), Florian i Stanisław (1326), Stanisław i Piotr (1350–1355), Nawój Andrzejowic z Morawicy i Tęczyna (1374–1384), Marcin (1395).
W „Księdze uposażeń diecezji krakowskiej” (Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis, 1470–1480) Jana Długosza znajduje się informacja, że kościół w Morawicy, wzniesiony w 1408 roku, był „zbudowany z białego kamienia” (łac. ex albo lapide murata).
Legendy Z zamkiem w Morawicy wiąże się podanie ludowe o jaskini pełnej skarbów odkrytej przez jednego z panów zamku, komesa Mateusza Tęczyńskiego, i o skale Krzywy Sąd, usytuowanej na wzgórzu w sąsiedniej miejscowości Aleksandrowice, nazwanej tak na pamiątkę niesprawiedliwego wyroku skazującego na śmierć giermka, który przypadkiem poznał tajemnicę położenia pieczary. Według tej legendy zamek popadł w ruinę po śmierci Mateusza Tęczyńskiego, dręczonego przez wyrzuty sumienia i ukąszonego przez żmiję; później ruiny zostały darowane przez Tęczyńskich kościołowiM. Kwaśnik, Historia Aleksandrowic, publikacja elektroniczna na stronie Aleksandrowic ..
Przypisy
Bibliografia M. Kwaśnik, W. Palmowski, Historia Morawicy oraz dzieje morawickiej parafii, publikacja elektroniczna na stronach Parafii Świętego Bartłomieja w Morawicy . G. Leńczyk, Katalog grodzisk i zamczysk z terenu Małopolski, Muzeum Archeologiczne w Krakowie, Kraków 1983, na podstawie: S. Tomkowicz, Morawica, Teka Grona Konserwatorów Galicji Zachodniej, t. II, 1906, s. 194–204.
Kategoria:Zamki Małopolski Kategoria:Zamki w województwie małopolskim Kategoria:Nieistniejące zamki w Polsce Zamek Kategoria:Zamki i pałace Tęczyńskich herbu Topór