Iguanodon („ząb iguany”)W liczbie mnogiej przedstawiciele tego rodzaju to iguanodony. Z kolei przedstawicieli rodziny Iguanodontidae i kladu Iguanodontia określa się zarówno jako iguanodony jak i iguanodonty – rodzaj dinozaura z grupy ornitopodów, zajmujący pozycję pośrodku pomiędzy pierwszymi z szybkich, dwunożnych hipsylofodontów z jury środkowej a hadrozaurami stanowiącymi najbardziej zaawansowane formy z kredy późnej. Do rodzaju zaliczano wiele gatunków datowanych w czasie od jury późnej do kredy późnej, zamieszkujących Europę, Azję i Amerykę Północną. Taksonomia rodzaju pozostaje przedmiotem badań, opisywane są nowe gatunki, a stare przenosi się do odrębnych rodzajów. Na początku XXI wieku badacze zasugerowali pozostawienie w nim tylko jednego dobrze uzasadnionego gatunku I. bernissartensis, żyjącego od późnego barremu do najwcześniejszego aptu (kreda wczesna) na terenie dzisiejszej Belgii i prawdopodobnie na innych terenach Europy. Dokładniej okres ten przypada na 126-125 milionów lat temu. Były to masywne, duże zwierzęta roślinożerne wyróżniające się dużym kolcem na kciuku służącym prawdopodobnie do obrony przed drapieżnikami, podczas gdy cztery kolejne chwytne palce używane były podczas żerowania.
Nazwany w 1825 przez angielskiego geologa Gideona Mantella, Iguanodon był drugim nieptasim dinozaurem, któremu formalnie nadano nazwę. Wyprzedził go megalozaur. Razem z tym teropodem i z hileozaurem użyto go do stworzenia definicji dinozaurów.
Pogląd naukowy na iguanodona ewoluował z biegiem czasu i zdobywaniem nowych informacji ze skamieniałości. Liczne okazy, w tym prawie kompletne szkielety z dwóch dobrze poznanych cmentarzysk, pozwoliły badaczom na postawienie uzasadnionych hipotez wyjaśniających wiele aspektów życia zwierzęcia, jak pożywienie, poruszanie się i zachowania społeczne. Jako jeden z pierwszych dobrze poznanych nieptasich dinozaurów iguanodon zajmuje znaczące miejsce w publicznym odbiorze dinozaurów. Jego wizje artystyczne zmieniały się znacznie w odpowiedzi na nowe interpretacje jego szczątków.
Budowa thumb|left|Porównanie wielkości I. bernissartensis i człowieka Iguanodon był potężnym roślinożercą poruszającym się na dwóch lub czterech łapach. Jedyny dobrze uzasadniony gatunek to I. bernissartensis, którego średnią masę ciała szacuje się na około 3 tony, długość dorosłego osobnika zaś na około 10 m, przy czym niektóre okazy dorastały prawdopodobnie aż do 13 m. Zwierzę cechowało się dużą, wysoką, acz wąską czaszką, bezzębnym dziobem pokrytym prawdopodobnie keratyną i zębami przywodzącymi na myśl spotykane u legwanów (iguan), jednakże większymi i bardziej gęsto upakowanymi.
Kończyny górne I. bernissartensis były dobrze zbudowane i długie – mierzyły do 75% długości kończyn dolnych. Dłonie raczej nie zginały się. Ciężar spoczywał na trzech środkowych palcach. Kciuk kończył się stożkowatym kolcem odstającym na zewnątrz od trzech głównych palców. Wczesne rekonstrukcje umieszczały ten kolec na nosie zwierzęcia. Dopiero później odkryte skamieniałości ujawniły prawdziwą naturę kolca, choć jego ścisłe funkcje są wciąż dyskusyjne. Mógł służyć do obrony, jak również do zdobywania pokarmu. Palec mały, wydłużony i zręczny, mógł być używany do manipulacji przedmiotami. Kończyny dolne były silne, ale nieprzystosowane do biegu. Każda stopa kończyła się trzema palcami. Kręgosłup i ogon wspierały i usztywniały skostniałe ścięgna: tkanka ścięgna podczas życia zwierzęcia ulegała kostnieniu, stając się kością (te przypominające pręty kości omija się zwykle przy wystawianiu szkieletów czy ich ilustracjach).
Systematyka i ewolucja thumb|Uproszczony kladogram iguanodonów za Norman (2004) Iguanodon użyczył swej nazwy nieposiadającemu swej rangi w systemie linneuszowskim kladowi iguanodontów, bardzo licznej grupie ornitopodów, zawierającej wiele gatunków żyjących od jury środkowej do kredy późnej. Prócz iguanodona do najlepiej znanych członków kladu zaliczają się driozaur, kamptozaur, uranozaur i kaczodziobe. Starsze źródła podają Iguanodontidae jako odrębną rodzinęNorman, David B. "Iguanodontidae". The Illustrated Encyclopedia of Dinosaurs, 110–115.. Stanowiła ona tradycyjnie rodzaj taksonu spełniającego funkcję worka, wrzucano doń ornitopody nie pasujące do hipsylofodontów ani kaczodziobych. W praktyce umieszczano tam zwierzęta takie, jak kelowozaur, kamptozaur, kraspedodon, kangnazaur, Mochlodon, mutaburazaur, uranozaur i probaktrozaur. Z nadejściem kladystyki tradycyjnie skonstruowane Iguanodontidae okazały się parafiletyczne, a umieszczone tam zwierzęta pochodziły z różnych miejsc drzewa rodowego w stosunku do kaczodziobych, nie tworząc odrębnego kladu. W zasadzie współczesna koncepcja iguanodonów jako rodziny zawierałaby tylko Iguanodon. Grupy takie, jak Iguanodontoidea, używane są ciągle w literaturze naukowej jako pozbawione rangi klady, ale wiele z tradycyjnie rozumianych iguanodontydów włączono do nadrodziny Hadrosauroidea. Iguanodon zajmuje natomiast na kladogramach pozycję pomiędzy uranozaurem i kamptozaurem (chodzi o kolejne grupy zewnętrzne). Pochodzi prawdopodobnie od ptasiomiednicznego przypominającego kamptozaura. Jack Horner zasugerował, polegając głównie na cechach czaszek, że hadrozaury tworzą właściwie dwie bardziej od siebie oddalone grupy, Iguanodon leży na linii prowadzącej do hadrozaurów płaskogłowych, podczas gdy uranozaur na linii lambeozaurynów. Jego propozycję odrzucono.
McDonald zaproponował w 2012 następujący kladogram:
Biologia Pożywienie thumb|Czaszka i szyja Jedną z pierwszych odnotowanych cech iguanodona było posiadanie przezeń zębów roślinożernego gada, choć nie zawsze panował konsensus, w jaki sposób zwierzę jadło. Jak zauważył Mantell, szczątki, z którymi pracował, nie przypominały żadnego współczesnego gada, zwłaszcza zaś bezzębna, łopatkowata żuchwa z symphysis menti, którą porównuje się z występującą u leniwców dwupalczastych czy wymarłego leniwca naziemnego Mylodon. Naukowiec zasugerował też, że Iguanodon miał giętki język, którego mógł używać do zbierania pożywienia jak żyrafa. Bardziej kompletne pozostałości udowodniły, że był to błąd. Dla przykładu kość gnykowa wspierająca język cechowała się ciężką budową, co wskazuje na dobrze umięśniony, a nie giętki język służący do przemieszczania pokarmu w jamie ustnej. Pomysł z żyrafą również został przyjęty w sposób nieuzasadniony z uwagi na złamanie żuchwy.
Zęby iguanodona, jak wskazuje jego nazwa, przypominają zęby iguany, czyli legwana, tylko są większe. W przeciwieństwie do kaczodziobych o kolumnach zębów zastępujących zużyte, Iguanodon dysponował tylko jednym zapasowym zębem na każdej pozycji. Szczęka utrzymywała po każdej stronie 29 zębów, żaden ząb nie łączył się z kością przedszczękową. Żuchwa liczyła po 25 zębów. Liczby te różnią się od siebie, ponieważ zęby żuchwy są szersze niż szczęki. Rzędy zębów leżą daleko od zewnętrznych części szczęki i żuchwy. Z tego powodu i ze względu na inne szczegóły anatomiczne sądzi się, że jak większość innych ptasiomiednicznych, Iguanodon miał struktury przypominające policzki, mięśniowe lub nie, w których przetrzymywał pożywienieFastovsky, D.E., and Smith, J.B. "Dinosaur paleoecology." The Dinosauria, 614–626.. left|thumb|upright|Ręka Iguanodon pokazywana w Brukseli; wyciągnięty giętki piąty palec Czaszka zbudowana była w taki sposób, że gdy jama ustna była zamknięta, kości szczękowe noszące zęby uginały się. Powodowało to, że dolne powierzchnie zębów szczęki tarły o górne powierzchnie zębów żuchwy, rozdrabniając cokolwiek, co znalazło się między nimi, wykonując zadanie tożsame ze spotykanym u ssaków żuciem. Ponieważ zęby zawsze były zastępowane, zwierzę mogło wykorzystywać ten mechanizm przez całe swe życie, a dzięki niemu mogło żywić się twardym pokarmem roślinnym. Dodatkowo przednie brzegi szczęki i żuchwy były bezzębne, kończyły się guzkami kostnymi tworzącymi nierówne brzegi prawdopodobnie pokryte przez keratynowy twór zwiększający ich długość i tworzący ścinający dziób dla odgryzania gałązek i pędów. Zdobywanie pożywienia wspomagał giętki palec mały, który zwierzę mogło wykorzystywać do manipulowania przedmiotami, w przeciwieństwie do pozostałych palców.
Nie wyjaśniono, co dokładnie spożywał iguanodon. Rozmiary większych gatunków, jak I. bernissartensis, pozwoliły na ocenę poziomu żerowania rozciągającego się od poziomu gruntu do liści drzew rosnących 4-5 metrów wyżej. David Norman zasugerował dietę złożoną ze skrzypów, sagowcowych i iglastych, iguanodony w ogólności wiązano z rozwojem w kredzie okrytonasiennych, wnioskując, że te ornitopody pasły się na niskiej roślinności. Wzrost kwiatowych zgodnie z tą hipotezą byłby wspierany przez pasące się Iguanodontia, wyjadające nagonasienne, zapewniając więcej miejsca wczesnym okrytonasiennymBakker, R.T. "When Dinosaurs Invented Flowers". The Dinosaur Heresies, 179–198. Rozstrzygające kwestię dowody nie istnieją. Cokolwiek w rzeczywistości spożywał, z uwagi na swe rozmiary i liczebność iguanodon uchodzi za dominującego roślinożercę średniej-dużej wielkości swoich ekosystemów. W Anglii obejmowały one także małego drapieżnika aristozucha, większych drapieżców eotyrana, barionyksa i neowenatora, pasącego się w niskiej roślinności hipsylofodonta i waldozaura, iguanodonta Mantellisaurus, opancerzonego polakanta i zauropody, jak pelorozaurWeishampel, D.B., Barrett, P.M., Coria, R.A., Le Loeuff, J., Xu Xing, Zhao Xijin, Sahni, A., Gomani, E.M.P. & Noto, C.R. "Dinosaur Distribution". The Dinosauria, 517–606..
Postawa i przemieszczanie się thumb|Współczesna rekonstrukcja iguandonta na czterech łapach Znane początkowo szczątki iguanodona były bardzo fragmentaryczne. Doprowadziło to do spekulacji na temat postawy i natury zwierzęcia. Gada przedstawiono pierwotnie jako stworzenie czworonożne z rogiem na nosie. Gdy odkryto więcej kości, Mantell zauważył, że przednie łapy osiągały rozmiary znacznie mniejsze od tylnych. Jego rywal Owen wyznawał opinię, zgodnie z którą było to krępe zwierzę stojące na czterech słupowatych nogach. Nadzór nad wykonaniem pierwszej rekonstrukcji w wymiarach rzeczywistych zaoferowano Mantellowi, który odmówił z uwagi na zły stan zdrowia. Figury przybrały więc kształt wymyślony przez Owena. Jednak znaleziska z Bernissart ujawniły dwunożną postawę zwierzęcia. Przedstawiano je odtąd na dwóch łapach w postawie wyprostowanej, podpierającego się spoczywającym na podłożu ogonem. thumb|upright|left|Dziewiętnastowieczna rekonstrukcja ukazująca iguanodona podpierającego się ogonem Ponownie przebadawszy iguanodona, David Norman wykazał, że przyjmowanie przez iguanodona postawy trójnogu jest nieprawdopodobne, ponieważ jego długi ogon usztywniały skostniałe ścięgna. Przyjęcie postawy trójnogu wymagałoby złamania ogona. Z kolei przyjęcie postawy horyzontalnej pozwala lepiej zrozumieć wiele aspektów rąk i obręczy miednicznej. Dla przykładu względnie nieruchawa dłoń o trzech środkowych palcach zgrupowanych razem, zakończonych kopytkowatymi paliczkami, o zdolności do przeprostu wskazuje na przystosowania do dźwigania ciężaru ciała. Względnie mało ruchomy jest również nadgarstek. Zarówno ręce, jak i ramiona cechują się solidną budową. Wszystkie te cechy wskazują na czworonożność.
Co więcej, wydaje się, że iguanodon stawał się coraz bardziej czworonożny z wiekiem, gdy przybierał na wadze. Młodociany I. bernissartensis miał ręce krótsze niż osobniki dorosłe, stanowiły one 60% długości kończyn tylnych, gdy u dorosłych zwierząt proporcja ta wynosiła 70%. Spacerując na czterech łapach, ornitopod trzymał dłonie ksobnie, co ukazują ślady i anatomia rąk i dłoni tego rodzaju. Trójpalczasta stopa ornitopoda była względnie długa. Gdy chodził, opierał się na palcach kończyn górnych i dolnych. Maksymalną prędkość dinozaura szacuje się na 24 km/h w przypadku dwunożności. Na czterech łapach iguanodon galopował jak koń. upright|thumb|Przypisywane iguanodonowi ślady ze Svalbardu