Ulica 3 Maja w Katowicach – ulica w Katowicach, położona na całej swojej długości w dzielnicy Śródmieście. Jest jedną z najważniejszych i najbardziej reprezentacyjnych dróg w mieście, a także pod względem wartości czynszów jedną z najdroższych w Polsce.
Ma przebieg równoleżnikowy. Rozpoczyna swój bieg przy katowickim Rynku, skąd ciągnie się na zachód, krzyżując się z ulicą Wawelską, przechodząc przy d. placu W. Szewczyka blisko głównego dworca kolejowego na stacji Katowice. Na jego wysokości krzyżuje się z ulicą Stawową, natomiast blisko swego krańca krzyżuje się z ulicą J. Słowackiego. Kończy swój bieg łącząc się z placem Wolności. Jest wyłączona z regularnego ruchu samochodowego.
Nazwa ulicy upamiętnia datę wybuchu III powstania śląskiego.
Charakterystyka mały|lewo|Ulica 3 Maja widziana od strony placu Wolności, widok z lotu ptaka (2026) mały|lewo|Ulica 3 Maja widziana od strony placu Wolności (2022) Jest to droga gminna nr 100265S o klasie drogi lokalnej (L). Jezdnia ulicy obłożona kostką kamienną i na całej swojej długości ma szerokość 5,7 m. Łączna długość ulicy wynosi 640 m. Jest ona w administracji Miejskiego Zarządu Ulic i Mostów w Katowicach. W systemie TERYT ulica widnieje pod numerem 11937, a kody pocztowy dla adresów wzdłuż niej to 40-096 i 40-097.
Jest jedną z najbardziej reprezentacyjnych dróg w Katowicach. Według danych firmy Cushman & Wakefield pod względem wysokości czynszów za wynajem powierzchni handlowych należy do grupy najdroższych ulic w Polsce, zajmując w tym zestawieniu piąte miejsce w 2010 roku i szóste w 2011 roku. Rejon ulicy charakteryzuje się także gęstą zabudową – udział powierzchni zabudowanej w powierzchni terenu przekracza w rejonie ulicy 75%. Dominują przy niej kamienice mieszkalno-handlowe z drugiej połowy XIX i początku XX wieku.
Jest zamknięta dla regularnego ruchu samochodowego. Ulicą na całej swojej długości kursują tramwaje na zlecenie Zarządu Transportu Metropolitalnego (ZTM). Działają tutaj dwa przystanki: Katowice Plac Wolności (stanowisko w kierunku Załęża) i Katowice Dworzec PKP.
Historia mały|lewo|Dawna Grundmannstraße; po prawej stronie kamienica Adolfa Fröhlicha mały|lewo|Dawna Grundmannstraße na pocztówce wydanej w roku 1907
Pierwszy szlak w śladzie późniejszej ulicy 3 Maja pojawił się na mapie gospodarczej Johannesa Harnischa z lat 1794–1795, który prowadził z ówczesnej wsi Katowice do Załęża. Nie było przy niej wówczas zabudowy. Właściwa ulica w jego śladzie została wytyczona na bazie pierwszych planów przestrzennego rozwoju Katowic z 1856 roku projektu Heinricha Moritza Augusta Nottebohma jako łącznik pomiędzy późniejszym placem Wolności a Rynkiem. Od połowy XIX wieku nosiła nazwę Industriestraße. Polscy mieszkańcy miasta nazywali ją ulicą Pańską lub ulicą Główną ze względu na umiejscowienie przy niej eleganckich sklepów i mieszkań. Niedługo po nadaniu praw miejskich, 24 października 1867 roku katowicka Rada Miejska na wniosek katowickiego Magistratu podjęła decyzję o przemianowaniu jej na Grundmannstraße. Było to zjawiskiem wyjątkowym, gdyż Friedrich Grundmann zmarł dwadzieścia lat później – 30 lipca 1887 roku. Świadczyło to o jego zasługach dla miasta.
W latach 1861–1862 na rogu ulic Industriestraße i Schillerstraße (ul. J. Słowackiego) wybudowano pierwszą katowicką synagogę według projektu Ignatza Grünfelda. W 1871 roku miasto zakupiło dom nr 9 przy Grundmannstraße na cel tymczasowej siedziby magistratu i radnych miejskich. Koszt zakupu wyniósł 21,5 tys. talarów. Wcześniej radni wynajmowali pomieszczenia w domu Immerwartha (również przy tej ulicy). W 1899 roku oddano do użytku linię tramwajową wzdłuż ulicy, a w 1908 roku na poprowadzono wzdłuż niej drugi tor. 6 grudnia 1904 roku pod nr. 9 otwarto dom towarowy braci Jerzego i Artura Barasch. Od 1907 pod numerem 11 funkcjonowało kino Grand-Kinematograf.
mały|Dawna Grundmannstraße mały|Ulica 3 Maja w sierpniu 2005 roku mały|Ulica 3 Maja w czerwcu 2011 roku mały|Ulica 3 Maja w trakcie trwającego remontu we wrześniu 2013 roku
W 1922 roku ulicy nadano nazwę ulica 3 Maja, upamiętniając w ten sposób datę wybuchu III powstania śląskiego (3 maja 1921 roku). Tę samą nazwę droga miała w czasach Polski Ludowej.
W dwudziestoleciu międzywojennym pod numerem 9 funkcjonowała centrala Banku Śląskiego – Banque de Silésie i spółka akcyjna Śląskie Zakłady Elektryczne (do 1939 roku). Do 1939 roku pod numerem 3 zlokalizowany był największy damski i dziecięcy dom konfekcyjny w mieście – Baender. Swoją siedzibę w nim posiadała firma Ocularium (oferująca artykuły fotograficzne i optyczne) oraz sklep Pedicura (oferujący obuwie oraz usługi związane z pielęgnacją nóg). Pod numerem 2 istniał skład win i wódek B. Hartmanna i firmy Klonowski i Ska oraz biuro wynajmu filmu „Espefilm”, a do 1910 – fabryka likierów Ewalda Puschkewitza. Pod numerem 6 w 1862 roku założono Dom Obuwia, prowadzony przez F. Kochmana, a pod numerem 5 swoją hurtownię towarów kolonialnych posiadał L. Broński. W budynku nr 31 istniał do 1939 roku Katowicki Dom Licytacyjny B. Cubera, a pod nr 32 – sklep Moritza Nebla. Do 1939 roku przy ulicy istniały konsulaty: francuski i włoski pod numerem 23, a brytyjski pod numerem 33. Była także znana z największego składu rowerowego w II Rzeczpospolitej, który działał pod nr. 34 – Ebeco.
Ulica 3 Maja została wspomniana w książce Kazimierza Gołby Wieża spadochronowa, opowiadającej o obronie Katowic w czasie kampanii wrześniowej przez harcerzy. Opis ulicy w przeddzień II wojny światowej, w dniu 31 sierpnia 1939 roku:
Opis ulicy pojawia się także w kilku miejscach w powieści Wilhelma Szewczyka Ptaki ptakom, której akcja dzieje się w pierwszych dniach września 1939 roku:
Ulica 3 Maja jest wspomniana w powieści Aleksandra Baumgardtena Spotkanie z jutrem, opowiadającej o przybyłych w 1945 roku do Katowic lwowiakach-repatriantach. Opis ulicy w lecie 1945 roku:
Po zdobyciu Katowic przez wojska sowieckie, w nocy z 29 na 30 stycznia 1945 roku spalili oni kamienice w narożniku ulic 3 Maja i Pocztowej. W 1962 roku Spółdzielnia Budowlano-Mieszkaniowa „Wspólna Praca” postawiła budynek mieszkalny pod numerem 5, który stanął w miejsce zniszczonej kamienicy. W latach 70. XX wieku wyburzono część kamienic po południowej stronie ulicy w związku z budową nowego brutalistycznego dworca kolejowego. Na powstałym wówczas placu (późniejszy plac W. Szewczyka) wybudowano wielostanowiskowy przystanek autobusowy wraz ze znajdującą się nad nią kładką łączącą ulicę 3 Maja z dworcem kolejowym stacji Katowice.
15 sierpnia 2010 roku zamknięto ówczesny plac W. Szewczyka – rozpoczęto przebudowę dworca kolejowego i budowę centrum handlowego Galeria Katowicka, której ściana północna wypełniła w tym miejscu południową pierzeję ulicy. Kamień węgielny pod nowy dworzec i centrum handlowe położono 31 maja 2011 roku. W latach 2012–2014 ulicę 3 Maja przebudowano na całej długości.
Obiekty zabytkowe i historyczne mały|Kamienica pod nr. 6 i 8 (2024) mały|Kamienica pod nr. 10 (2024) mały|Kamienica pod nr. 13 (2006; przed nadbudową o dodatkową kondygnację)
Kamienica mieszkalno-handlowa (ul. 3 Maja 6 i 8) – wpisana do rejestru zabytków nieruchomych (nr rej.: A/1390/89 z 23 października 1989 roku), wzniesiona w latach 1903–1907 według projektu sygnowanego przez Hugo Grünfelda w stylu neogotyckim z elementami secesji. Jako pierwsza powstała kamienica pod numerem 6, wzniesiona w 1903 roku. W 1907 roku dom rozbudowano do rozmiarów dzisiejszych. Kamienice zlokalizowano na planie przypominającym prostokąt (posiadają one boczną oficynę). Niesymetryczną elewację frontową przebudowano w parterze i licowano czerwoną cegłą z tynkowanym detalem architektonicznym. Powyżej istnieją okna zamknięte łukiem odcinkowym, a na osi centralnej – wsparty na konsolach trójboczny wykusz z loggią balkonową. Dekoracje loggi i płycin podokiennych przedstawiają dęby. Kamienica posiada cztery kondygnacje, podpiwniczenie oraz poddasze. W partii centralnej elewacji umieszczono tarczę herbową z wyobrażeniem buta. Część zachodnia na pierwszej i drugiej kondygnacji jest dwuosiowa z dużymi oknami wystawowymi. Okna wyższych kondygnacji zamknięto łukiem odcinkowym. Na pierwszej osi zaznaczono wykusz dwuosiowy na planie wyciętego koła. Przylegają do niego balkony z metalowymi balustradami. Pod oknami istnieją także płyciny z dekoracją geometryczną. Kamienica mieszkalno-handlowa (ul. 3 Maja 7) – wybudowana w 1909 roku w stylu modernizmu, przebudowana w latach 30. XX wieku w stylu funkcjonalizmu. Jest m.in. siedzibą Kina Światowid. Od 1909 roku pod numerem 7 funkcjonowało kino „Colosseum”. Stanowił także siedzibę firmy Włókno H. Pinkensfelda (sprzedaż towarów tekstylnych), sklepu R. Gajewskiego (sprzedaż importowanych papierosów), filii fabryki sukna Ja-Ra z Bielska (sprzedaż materiałów jednolitych i wojskowych). Dom handlowy braci Barasch (ul. 3 Maja 9) – wzniesiony na początku XX wieku w stylu modernizmu i neoklasycyzmu, następnie przebudowany. Był własnością braci Arthura i Georga Barasch, którzy byli właścicielami całej sieci sklepów i domów handlowych w Niemczech, m.in. w Bytomiu, Gliwicach, Katowicach, Królewcu, Magdeburgu, Nysie i we Wrocławiu. Siedziba firmy braci Barasch mieściła się we Wrocławiu. W dwudziestoleciu międzywojennym kamienica była siedzibą Banku Śląskiego – Banque de Silésie. Kamienica mieszkalno-handlowa (ul. 3 Maja 10) – wybudowana w 1899 roku według projektu Antona Zimmermanna w stylu eklektycznym z elementami modernizmu, na miejscu trójkondygnacyjnego neorenesansowego domu. Wzniesiono ją na planie litery „L”, z oficyną boczną. Posiada pięć kondygnacji, podpiwniczenie, poddasze, dach dwuspadowy, bryłę rozbita dwoma wykuszami na pierwszej i ostatniej osi. Pierwszą kondygnację w dużym stopniu przebudowano. Na pozostałych kondygnacjach kamienica ma sześcioosiową symetryczną fasadę. Druga kondygnacja jest tynkowana i boniowana. Prostokątne i łukowe okna umieszczono tam na osiach pod wykuszami. Wszystkie ujęto w tynkowane opaski zdobione diamentowymi boniami. W pozostałej części zachowała się fasada licowana białą glazurowaną cegłą, detal architektoniczny i wykusze – tynkowane. Prostokątne okna na kondygnacjach trzeciej i czwartej ujęto w tynkowane opaski i zwieńczono dekoracją sztukatorską. Czwartą kondygnację zamyka gzyms wypełniony dekoracjami sztukatorskimi. Okna ostatniej kondygnacji są łukowe, z klińcem. Do 1939 roku w budynku funkcjonowała firma Textil, oferująca firany oraz dywany podłogowe, i sklep spółki Pagel, wyrabiającej porcelanowe serwisy. Dom Towarowy „Pedant” (ul. 3 Maja 11) – wybudowany w 1948 roku. Był pierwszym domem towarowym w Polsce po II wojnie światowej.