Stanisław Schayer (ur. 8 maja 1899 w Sędziszowie, zm. 1 grudnia 1941 w Otwocku)Data i miejsce urodzenia oraz pierwsza data śmierci za: Wielka Encyklopedia Powszechna PWN t. 10 Robi-Step. Inne źródło, Smolna 30. Gimnazjum im. Jana Zamoyskiego Warszawa: PIW, 1989, wspomnienie Juliusza Wiktora Gomulickiego na s. 148 i 156 podaje rok śmierci 1942. Miejsce śmierci oba źródła podają zgodnie. – językoznawca, indolog, filozof, profesor Uniwersytetu Warszawskiego, założyciel (1932) i pierwszy dyrektor Instytutu Orientalistycznego UWSmolna 30. Gimnazjum im. Jana Zamoyskiego Warszawa: PIW, 1989, wspomnienie Juliusza Wiktora Gomulickiego na s. 148 i 156.strona Wydziału Orientalistycznego Uniwersytetu Warszawskiego., członek Polskiej Akademii Umiejętności i Towarzystwa Naukowego WarszawskiegoOficjalna strona internetowa Towarzystwa Naukowego Warszawskiego..
Życiorys Stanisław Schayer był synem Antoniego Jana i Marii Ksawery z Ostrołęckich. Gdy był dzieckiem, rodzice przenieśli się z Sędziszowa do Warszawy, gdzie w 1916 ukończył gimnazjum. Studiował języki klasyczne na Uniwersytecie Warszawskim, a potem na Uniwersytecie w Heidelbergu filologię indyjską (m.in. u Brunona Liebicha i Maxa Wallesera) i filozofię (u Hansa Driescha). Na Uniwersytecie we Fryburgu studiował filozofię u Heinricha Rickerta i w 1921 obronił tam doktorat pt. Vorarbeiten zur Geschichte der Mahayanistischen Erlösungslehre. W 1924 uzyskał habilitację na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie.
Dnia 12 VIII 1925 zawarł związek małżeński w parafii św. Aleksandra w Warszawie z urzędniczką Wiktorią Elżbietą z BiesiekierskichStanisław Łoza (red.): Czy wiesz kto to jest?, s. 652, Wyd. Główna Księgarnia Wojskowa, Warszawa, 1938. W latach 1925–1928 był profesorem Gimnazjum im. Jana Zamoyskiego w Warszawie. W latach 1927–1930 wykładał jako docent, a od 1930 roku profesor Uniwersytetu Warszawskiego zagadnienia związane z kanonem palijskim, kulturą staroindyjską, kurs sanskrytu, lektorat z tekstów sanskryckich i palijskich. W 1932 został dyrektorem Instytutu Orientalistycznego UW. W 1938 został profesorem zwyczajnym filozofii indyjskiej na Wydziale Humanistycznym UW.
Jako filolog indyjski był uczniem Andrzeja GawrońskiegoFedirko, Janusz. 2008. Fenomenalny Multilingwista Profesor Andrzej Gawroński (1885–1927). Alma Mater nr 2 (100), miesięcznik Uniwersytetu Jagiellońskiego https://web.archive.org/web/20110927162126/http://www3.uj.edu.pl/alma/alma/100/16.pdf., jako logik – Jana Łukasiewiczahttps://web.archive.org/web/20070708153539/http://www1.uni-hamburg.de/syllogism/Texte/Schayer_1_extended_abstract.pdf Klaus Glashoff, Hamburg, Stanisław Schayer’s Method of Research on Nyāya, 10th December 2003, pobrane 2009.08.15..
W 1939 wyjechał na wykłady do Anglii, skąd wrócił po wybuchu wojny. Zmarł w sanatorium w Otwocku. Został pochowany na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie.
Wkład Był jednym z twórców polskiej indologii, opartej na znajomości języków oryginalnych. Napisał historię literatury indyjskiej – pierwszą taką pracę w języku polskim niebędącą tłumaczeniem – która ukazała się jako część I tomu Wielkiej literatury powszechnej (1930). Założył wychodzące w latach 1937–1939 pismo Polish Bulletin of Oriental Studies.
W ówczesnych badaniach nad filozofią indyjską dominowało stanowisko szukające wspólnych elementów i zbieżności między tradycją indyjską a filozofiami starożytną i zachodnią (Paul Deussen, Fiodor Szczerbackoj). Schayer uważał to zagadnienie za mało znaczące i zajmował się specyfiką filozofowania na Wschodzie oraz tym, co nowego wnosi ono do myśli zachodniej. Wyróżniał 5 takich zasadniczych różnic: związki z magią, przestrzenny charakter bytów psychicznych i metafizycznych, brak formalizmu, duża rola przykładów, mistyczny sposób filozofowania. Przejawem takiego szukania specyfiki było zainteresowanie logiką buddyjską. W latach 1932–1933 Schayer opublikował dwa artykuły na temat logiki indyjskiej, w których rozwijał analizę wprowadzoną przez Jana Łukasiewicza, argumentując, że logika Arystotelesa nie jest właściwym narzędziem badawczym przy opisie logiki indyjskiej.
Publikacje (1921) Vorarbeiten zur Geschichte der Mahayanistischen Erlösungslehre. (1923) tłumaczenie z bengalskiego: Rabindranath Tagore Pieśni Kabira. (1924) tłumaczenie z sanskrytu: Kalidasa, Śakuntalta czyli Pierścien fatalny. Dramat heroiczny w siedmiu aktach, (wznowienia: Budapeszt 1941, Warszawa 1957). (1930) Historia literatury indyjskiej, [w:] Wielka literatura powszechna, Wyd. Trzaska – Evert – Michalski, Warszawa, t. I, . Wypisy, t. VI, . (1932) Contributions to the Problem of Time in Indian Philosophy, Kraków. (1932) Studien zur indischen Logik. I. Der indische und der aristotelische Syllogismus. „Bulletin International de l’Academie Polonaise des Sciences et de Lettres, Classe de Philologie”, Krakow, 1933 (4–6), s. 90–96. Przedruk, [w:] Schayer (1988), 410–414. Tłum. angielskie: Joerg Tuske, [w:] Ganeri (2001), 93–101. (1933), Über die Methode der Nyāya-Forschung, [w:] O. Stein, W. Gambert, eds., Festschrift für Moritz Winternitz, s. 247–257, Leipzig. Przedruk w: Schayer (1988), 422–432.Tłum. angielskie: Joerg Tuske, [w:] Ganeri (2001), 102–109. (1938), Religie Wschodu (inicjator i współautor). (1988), O filozofowaniu Hindusów. Artykuły wybrane, red. Marek Mejor, PWN, Warszawa.
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Publikacje Stanisława Schayera w bibliotece Polona Stanisław Schayer, Internetowy Polski Słownik Biograficzny [dostęp 2022-01-10].
Kategoria:Polscy indolodzy Kategoria:Polscy filozofowie XX wieku Kategoria:Polscy logicy XX wieku Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Urodzeni w 1899 Kategoria:Zmarli w 1941 Kategoria:Polscy tłumacze literatury indyjskiej Kategoria:Ludzie urodzeni w Sędziszowie Kategoria:Filozofowie szkoły lwowsko-warszawskiej Kategoria:Członkowie Polskiej Akademii Umiejętności Kategoria:Członkowie Towarzystwa Naukowego Warszawskiego