thumb|500px|Sieć kolejowa w powiecie kościerskim Transport kolejowy w powiecie kościerskim – system transportu kolejowego na terenie powiatu kościerskiego w województwie pomorskim.

Obecnie na terenie powiatu istnieje około 67 km linii kolejowych, na których odbywa się regularny ruch pasażerski. W powiecie znajduje się 14 stacji i przystanków kolejowych, w tym 3 węzły kolejowe i 2 czynne mijanki.

Historia 1885-1918 Pierwsza linia kolejowa na terenie powiatu kościerskiego powstała w latach 1884–1885 wraz z budową Królewskiej Kolei Wschodniej. Była to (obecnie już zlikwidowana) 53 km linia kolejowa łącząca Pszczółki z Kościerzyną, której pierwszy 8 km odcinek Pszczółki-Sobowidz otwarto w październiku 1884. Pozostałe odcinki na szlaku Sobowidz-Kościerzyna (dł. 45 km) uruchomiono w listopadzie 1885. W tym czasie najprawdopodobniej wybudowano również parowozownię w Kościerzynie. W grudniu 1900 pociągnięto linię kolejową Kościerzyna-Lipusz (dł. 16,7 km), w listopadzie 1901 Kościerzyna-Kartuzy; w ten sposób powstał pierwszy węzeł kolejowy w powiecie. W lipcu 1901 zbudowano linię Lipusz-Bytów (dł. 24,3 km), a rok później linię Lipusz-Chojnice (dł. 52,6 km), co spowodowało, że w 1902 Lipusz stał się drugim węzłem w powiecie. W styczniu 1905, po zbudowaniu linii Skarszewy-Starogard Gdański (dł. 42,7 km), Kościerzyna zyskała połączenia ze wszystkimi sąsiednimi miastami powiatowymi.

1918-1945 W 1920, po ustaleniu granicy polsko-niemieckiej na Pomorzu, linia Lipusz-Bytów (dł. 24,3 km) stała się odcinkiem transgranicznym, przez co okazała się zbędna i została w końcu czerwca 1920 rozebrana na odcinku Lipusz-Róg (dł. 7,44 km). Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, rząd podjął decyzję o budowie magistrali węglowej łączącej Śląsk z portem w nowo budowanej Gdyni, gdyż Gdańsk był wolnym miastem, przez co tranzyt przez jego terytorium wiązał się z dodatkowymi kosztami. W połowie października 1928 uruchomiono kolejną linię kolejowa na terenie powiatu. Było to przedłużenie o 22,6 km linii Laskowice Pomorskie-Czersk. Na terenie powiatu stworzono dwie stacje Bąk i Karsin. Na początku listopada 1930 powstała magistrala, która tworzyła kolejny węzeł w Bąku. Dzięki tej magistrali Kościerzyna miała dobre połączenie z Gdynią, wykorzystywane aż do 1990 przez pociągi dalekobieżne. Wraz z budową magistrali stare połączenie (otwarte w październiku 1901) do Kartuz na odcinku Kościerzyna-Gołubie zostało rozebrane (listopad 1930). Podczas wojny, już we wrześniu 1939 została odbudowana linia Bytów-Lipusz.

1945-1989 Po II wojnie światowej kolej rozwijała się, stanowiąc najszybszy i najwygodniejszy środkiem lokomocji. W latach 60. można było zaobserwować ten rozwój zwłaszcza na trasie Kościerzyna-Gdynia. Mimo wielkiej akcji elektryfikacyjnej w latach 70. powiat kościerski nie doczekał się elektryfikacji, przez co ruch towarowy Śląsk-Porty i dalekobieżny został przeniesiony na linię przez Tczew, zelektryfikowaną w 1969.

Po 1989 31 sierpnia 1990 przez stację w Kościerzynie przejechał ostatni pociąg pośpieszny. W 1991 zlikwidowano parowozownię, a w 1992 przekształcono ją w skansen. W tym samym roku w obsłudze połączeń zaczęto wykorzystywać autobusy szynowey, które jednak nie uchroniły przed zamknięciem i likwidacją w maju 1993 linii Lipusz-Bytów oraz w styczniu 1994 linii Pszczółki-Kościerzyna (mimo tego, że rozkład z 1993 przewidywał na tej trasie 4 pary pociągów). Po 1994 spadek przewozów spowodował ograniczanie i zawieszanie ruchu na trasach do Chojnic i do Czerska/Bydgoszczy. Największe ograniczenie ruchu nastąpiło na linii do Czerska, z trzech par w rozkładzie 2003/2004, do tylko jednej pary w rozkładzie 2006/2007 (w rozkładach połączenie to było zaznaczane kursuje do odwołania). W rozkładzie z 2005/2006 pojawiła się ostatnia bezpośrednia para pociągów do Grudziądza a w rozkładzie z 2006/2007 ostatnia para pociągów relacji Bydgoszcz Główna - Kościerzyna skomunikowana w Kościerzynie z pociągiem do Gdyni. Później jedynym bezpośrednim połączeniem z powiatu kościerskiego poza województwo pomorskie było połączenie do Wierzchucina. Ograniczono również ruch na trasie Kościerzyna-Chojnice z 6 par w rozkładzie 2001/2002 do 4 par w rozkładzie 2008/2009.

Linie kolejowe Na terenie powiatu znajdują się linie kolejowe nr 201 Nowa Wieś Wielka-Gdynia Port, 211 Chojnice Kościerzynie, 215 Laskowice Pomorskie - Bąk oraz rozebrane 233 Pszczółki - Kościerzyna oraz linia Kościerzyna - Gołubie, którą rozebrano w latach 30. przez co nie posiada ona numeru. thumb|center|linie kolejowe w południowej części powiatu - na południe od Bąka|500px

Przepustowość dobowa pociągów osobowych według rozkładu z 2008/2009 OdcinekLiniaPrzepustowość maksymalnaliczba parwykorzystanieBąk - Kościerzyna20130 par26,67%Chojnice-Lipusz21125 par4 (+1 na odcinku Chojnice-Brusy)16%Czersk - Bąk21536 par12,77%Lipusz - Kościerzyna21160 par46,67%Kościerzyna - Somonino20155 par814,55%

Stacje i przystanki kolejowe Na terenie powiatu Kościerskiego znajduje się 14 czynnych oraz 5 nieczynnych stacji i przystanków kolejowych. Tylko na dwóch z nich, w Kościerzynie i Dziemianach Kaszubskich, czynne są kasy biletowe. Do 1994 roku kolej docierała do każdej gminy. Od 1994 nie dojeżdża do gminy Liniewo. Kolej dociera do wszystkich siedzib gmin oprócz Starej Kiszewy i Liniewa. Stacje i przystanki kolejowe znajdują się w 14 miejscowościach mających w sumie około 55% mieszkańców powiatu. W mieście powiatowym mieszka nieco ponad 34% mieszkańców. Nazwa stacji/przystankuZdjęcieRangalinia kolejowarok powstanialiczba par pociągów (2009)wielkość miejscowościliczba mieszkańców, dla których stacja jest najbliższa.Kościerzynabezramkiwęzeł kolejowy201, 211 i 233 (rozebrana)18851426717 (miasto powiatowe)Bąk200pxwęzeł kolejowy201, 215192820 (węzeł kolejowy w lasach)Dziemiany Kaszubskie200pxmijanka211190241762 (siedziba gminy)Garczyn200pxprzystanek21119004Głodowo Kościerskienieczynna mijanka?233 (rozebrana)18850596Kalisz Kaszubski200pxprzystanek kolejowy21119024900Karsin200pxprzystanek kolejowy (wcześniej mijanka)215192812500 (siedziba gminy)Liniewko Kaszubskienieczynna mijanka?233 (rozebrana)18850Liniewo Pomorskienieczynna mijanka?233 (rozebrana)188501052 (siedziba gminy)Lipuska Huta200pxprzystanek kolejowy21119004103Lipusz200pxwęzeł kolejowy211, 190042069 (siedziba gminy)Łubiana200pxmijanka211190042500Nowy Barkoczynnieczynna mijanka233 (rozebrana)18850543Olpuch200pxprzystanek kolejowy2011970.2268Olpuch Wdzydze200pxprzystanek kolejowy (wcześniej mijanka)20119302? (najbliższa miejscowość - Szenajda)Podleś200pxprzystanek kolejowy20119302255Raduń200pxprzystanek kolejowy21119024450Skorzewo200pxprzystanek kolejowy (wcześniej mijanka)20119309Wielki Klincznieczynny przystanek233 (rozebrana)188501960 Odległości w linii prostej pomiędzy stacjami i przystankami kolejowymi oraz przedłużenia Odległości w kilometrach zaokrąglone do 100 metrów na podstawieMapa turystyczna Borów Tucholskich i Kociewia Przedłużenia na podstawie kilometrów taryfowych.

KościerzynaBąkDziemianyGarczynKaliszKarsinLipuska HutaLipuszŁubianaOlpuchOlpuch WdzydzePodleśRaduńSkorzewoKościerzynax19,518,85,51625,115,814,38,412,510,34,722,1Bąk107,69%x1821,119,48,421,823,321,47,29,215,716,7Dziemiany143,62%266,67%x15,43,816,36,79,51316,115,916,45,6Garczyn127,73%132,70%129,87%x11,925,410,693,114,413,77,99,6Kalisz150%231,96%x19,835.87,915,88,514,78,5Karsinx21,724,42214,11620,912,9Lipuska Hutax3,18,217,916,915,611,3Lipuszx5,918,617,214,814,4Łubianax15,513,69,817,4Olpuchx2,2816,4Olpuch Wdzydzex7,716,9Podleśx18,9RaduńxSkorzewox

Skansen w Kościerzynie thumb|250px|SP47-001 jeden z eksponatów Muzeum Kolejnictwa w Kościerzynie

Obok stacji Kościerzyna, na terenie dawnej lokomotywowni, znajduje się skansen kolejowy w którym można zobaczyć m.in.: lokomotywę SP47-001 (jedyny zachowany egzemplarz), Ok1, SR61 (jeden z dwóch skonstruowanych) oraz EW90-12 (jedyny zachowany pojazd z SKM w Trójmieście pochodzenia berlińskiego). Za płotem (od strony dworca) znajduje się kilka niszczejących parowozów, m.in. Ty2 oraz SN61. Ze skansenu organizowane są wakacyjne przejazdy retro, np. Costerina.

Skansen w Kościerzynie jest jedynym w północnej Polsce skansenem normalnotorowym. Oprócz niego, na podobnej szerokości geograficznej znajdują się skanseny wąskotorowe w Gryficach i Ełku.

Przypisy

Kategoria:Transport kolejowy w województwie pomorskim Kategoria:Powiat kościerski