Cmentarz żydowski w Przeworsku – cmentarz społeczności żydowskiej zamieszkującej niegdyś Przeworsk i okoliczne miejscowości należące do przeworskiej gminy wyznaniowej. Znajdował się w centralnej części miejscowości, przy dawnych ulicach Cmentarnej, Skatnik, Nowa Wieś i 27 lipcaTak strona sztetl.org.pl, zaś obecnie przy ulicy Okopowej. Został założony najpóźniej w XVIII stuleciu. Cmentarz został całkowicie zniszczony przez Niemców jesienią 1939 r. Wybudowano na nim baraki, w którym znajdowały się niemieckie warsztaty mechaniczne, oraz postój furmanek. W tym samym czasie okupanci spalili synagogę i dzielnicę żydowską, a społeczność żydowską wysiedlono za San. W 1957 lub 1961 został oficjalnie zamknięty, a w 1969 wybudowano na jego terenie dworzec autobusowy PKS. Nie jest wpisany do rejestru zabytków.
Położenie Cmentarz żydowski w Przeworsku znajduje się przy obecnej ulicy Okopowej, w miejscu obecnie zajętym przez dworzec autobusowy. Jak się wskazuje, cmentarz znajduje się na działce ewidencyjnej nr 636Tak strona Fundacji Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego. Zgodnie z danymi zamieszczonymi na stronie geoportal.gov.pl dawna działka 636 jest obecnie podzielona na kilkanaście mniejszych..
Nie wiadomo jaki kształt miał pierwotnie cmentarzNie został zaznaczony na żadnej z przedwojennych map WIG.. Powszechnie wskazuje się, że powierzchnia cmentarza wynosi 0,48 haPotocki Żydzi oraz strony sztetl.org.pl, kirkuty.xip.pl oraz strona Fundacji Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego., lecz zsumowanie powierzchni działek składających się dawniej na działkę 636 daje rezultat 0,64 haNa podstawie geoportal.gov.pl.
Wskazuje się przy tym, że na cmentarzu znajdował się dom przedpogrzebowy. Nie wiadomo, czy cmentarz był ogrodzony.
Historia Powstanie cmentarza w Przeworsku jest ściśle związane z istnieniem tutejszej gminy żydowskiej, która powstała w 1638. Nie wiadomo jednak dokładnie kiedy powstał cmentarz. Najczęściej podaje się ogólnie XVIII wiek, wskazując przy tym, iż kirkut mógł powstać wcześniejPotocki Żydzi oraz Gosztyła i Proka Kirkuty oraz strony sztetl.org.pl, kirkuty.xip.pl oraz strona Fundacji Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego. Z kolei Burchard Pamiątki podaje nieznaną datę powstania cmentarza..
W czasie II wojny światowej, w latach 1939–1943, na terenie cmentarza miały miejsce egzekucje ludności żydowskiej, w których zginęło około 240 osóbPotocki Żydzi oraz strona kirkuty.xip.pl. Ofiary zostały przypuszczalnie pochowane na terenie kirkutu.
Ostatni oficjalny pochówek odbył się w 1940.
Pochowani na cmentarzu Wobec braku monograficznego opracowania dotyczącego cmentarza, nie wszystkie informacje o pochowanych na nim osobach mają walor pewności, zaś niektóre opierają się jedynie na informacjach pośrednich.
Z pewnością na cmentarzu został pochowany miejscowy cadyk Menachem Isachar, wnuk Elimelecha z LeżajskaPotocki Żydzi..
Na cmentarzu spoczywają także zapewne przodkowie warszawskiego księgarza i antykwariusza Jakuba Przeworskiego, który urodził się w Przeworsku.
Ponadto wskazuje się, że na cmentarzu zostali pochowani cadyk Awraham Mosze Weltfried i rabin Awraham Wolf HorowitzTak strona kirkuty.xip.pl.
Współczesność Według różnych źródeł formalne zamknięcie cmentarza dla celów grzebalnych nastąpiło w 1957 lub 1961Wcześniejszą datę wskazuje strona kirkuty.xip.pl powołując się na decyzję Miejskiej Rady Narodowej, zaś datę późniejszą strona sztetl.org.pl powołując się na zarządzenie Ministra Gospodarki Komunalnej.. W 1969 na terenie cmentarza wzniesiono dworzec autobusowy.
Na terenie dworca autobusowego znajduje się obecnie tablica upamiętniająca pomordowanych Żydów. Została wystawiona na początku lat 90. XX wieku z inicjatywy Jana Susaka.
W 2009 podczas prac inwentaryzacyjnych na Starym Cmentarzu w Przeworsku odnaleziono nagrobek z lat 60. XX wieku, wykonany z macewy zabranej z cmentarza żydowskiegoZob. http://www.nowiny24.pl/wiadomosci/podkarpacie/art/6048741,sensacyjne-odkrycie-harcerzy-na-cmentarzu-w-przeworsku,id,t.html
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Cmentarze w Przeworsku Kategoria:Architektura judaizmu w Przeworsku Przeworsk