Mecz Crusaders vs. Brumbies|mały Spotkanie Bulls vs. Western Force|mały Super Rugby – zawodowa liga rugby union skupiająca czołowe zespoły z Australii, Nowej Zelandii i Południowej Afryki a od 2016 także Japonii i Argentyny. Jest to największa i uznawana za najlepszą ligę południowej półkuli. W przeszłości liga była mniej liczna, zgodnie z czym nosiła nazwę Super 12 (do 2006), a później Super 14 (do 2010).
Osiemnaście zespołów (sześć z Południowej Afryki, po pięć z Australii i Nowej Zelandii oraz po jednym z Japonii i Argentyny) jest podzielonych na dwie grupy (Australazjatycką i Południowoafrykańską), spośród których każda składa się z dwóch konferencji. Drużyny rozgrywają sześć spotkań wewnątrz własnej konferencji oraz dziewięć z zespołami spoza niej.
W tej fazie rozgrywek dostaje się cztery punkty za zwycięstwo i dwa punkty za remis. Przyznawane są również punkty bonusowe: za zdobycie czterech lub więcej przyłożeń w meczu, oraz za porażkę najwyżej siedmioma punktamiAbout Super Rugby na www.superrugby.com. Oznacza to, że dwa punkty bonusowe w jednym meczu może zdobyć jedynie drużyna pokonana.
Do fazy play-off awansują zwycięzcy konferencji, a także cztery kolejne zespoły z największą liczbą punktów w całej lidze. W ćwierćfinale zestawia się zespoły według miejsca w łącznej tabeli – pierwszy rywalizuje z ósmym, drugi z siódmym itd. W fazie pucharowej nie rozgrywa się rewanżów. Mecz odbywa się na obiekcie zespołu, który w fazie ligowej zajął wyższą pozycję.
Historia Prekursorami rozgrywek Super Rugby były turnieje Super 6, Super 10, Super 12, a ostatnio Super 14.
Rozgrywki Super 6 oryginalnie nazywały się Mistrzostwami Południowego Pacyfiku. Pierwsza edycja Mistrzostw miała miejsce w 1986 roku. Uczestniczyło w niej, jak sama nazwa wskazuje, sześć zespołów: nowozelandzkie regiony: Auckland, Canterbury, Wellington; australijskie prowincje Queensland i Nowa Południowa Walia; oraz reprezentacja Fidżi. W 1992 roku zawody przemianowano na Super 6.
W 1993 roku w Południowej Afryce trwał „demontaż” apartheidu. Zaowocowało to końcem izolacji RPA i dopuszczeniem południowoafrykańskich zespołów do międzynarodowych rozgrywek. Do turnieju zapraszane były: dwa zespoły z Australii, drużyny z czterech pierwszych miejsc z poprzedniego sezonu nowozelandzkich National Provincial Championship, trzy najlepsze zespoły poprzedniego sezonu w południowoafrykańskim Currie Cup, oraz zwycięzca Pacyficznego Pucharu Trzech Narodów: Fidżi, Samoa Zachodnie lub Tonga. W inauguracyjnym sezonie 1993 udział wzięły następujące zespoły: Waikato, Auckland, Otago i North Harbour z Nowej Zelandii; Natal Sharks, Transvaal i Północny Transvaal z Południowej Afryki; Queensland i Nowa Południowa Walia z Australii oraz Samoa Zachodnie. W pierwszym sezonie triumfował zespół Transvaal, a w dwóch kolejnych Queensland.
W 1996, na skutek oficjalnej profesjonalizacji rugby, prócz federacji narodowych, powołano SANZAR (South African, New Zealand and Australian Rugby) – wspólną organizację, która stworzyła ligę Super 12. Wówczas w rozgrywkach brało udział 12 zespołów (5 z Nowej Zelandii, 4 z Afryki Południowej i 3 z Australii). Wraz z upływem lat rozpoczęły się dyskusje o dopuszczeniu piątego zespołu z RPA, czwartego z Australii, drużyny z Argentyny lub Pacyfiku, jak na przykład włączenie do rozgrywek utworzonej w 2004 roku ekipy Pacific Islanderstvnz.co.nz. Ligę powiększono w 2006 roku do 14 drużyn poprzez przyznanie prawa do wystawienia dodatkowego zespołu Australii i Południowej Afryce.
Od sezonu 2011 liga Super Rugby powiększyła się do 15 drużyn po tym jak dopuszczono do rozgrywek australijski zespół Melbourne Rebels.
Od sezonu 2016 dołączyły Sunwolves z Japonii oraz Jaguares z Argentyny jako element rozwoju światowego rugby, drużyny dołączyły do konfederacji południowoafrykańskiej która została podzielona na dwie grupy. Oprócz formatu rozgrywek w Super Rugby zmieniła się nazwa organizacji zarządzającej na SANZAAR (South African, New Zealand Australian and Argentinian Rugby) po włączeniu Argentyny do rozgrywek The Rugby Championship (dawniej Puchar Trzech Narodów)
Decyzją zarządu w roku 2018 liga powróci do formatu z piętnastoma drużynami podzielonymi na trzy konferencje, głównym powodem był zły odbiór zmian przez kibiców i stacje telewizyjne, a także zbyt skomplikowana formuła, znaczyło to iż trzy zespoły będą musiały się pożegnać z ligą. Po naradach postanowiono usunąć z konkursu dwie drużyny południowoafrykańskie i jedną australijską, ostateczne decyzje które drużyny mają zostać usunięte pozostawiono federacjom.
7 lipca 2017 federacja południowoafrykańska (SARU)postanowiła usunąć z konkursu Southern Kings oraz Cheetahs jednocześnie przesuwając obie drużyny do ligi Pro 14 w której swoje mecze rozgrywały drużyny z Walii, Szkocji, Włoch oraz Irlandii.
Ponad miesiąc później, 11 sierpnia 2017 roku, swoją decyzję podjęła federacja australijska ARU. Od początku głównymi kandydatami do wyrzucenia były drużyny Rebels oraz Western Force, po długim okresie zwlekania z decyzją, który media nazwały Super Rugby Saga, postanowiono nie przedłużać licencji Western Force.
W marcu 2019 roku SANZAAR podjęło decyzję o usunięciu z ligi japońskiej drużyny Sunwolves po sezonie 2020, zapowiadając tym samym powrót do formuły ligi czternastodrużynowej. Jako jeden z głównych powodów takiej decyzji podano przyczyny finansowe, Japoński Związek Rugby zapowiedział zmniejszenie dotacji dla drużyny Sunwolves po sezonie 2020, klub zwrócił się do SANZAAR o pokrycie różnicy tłumacząc to "dobrem rugby w Japonii" spotykając się z odmową. W wyniku braku zgody postanowiono usunąć klub z ligi.
Zespoły Wykres przedstawiający czasookresy w których występowały drużyny lidze Super Rugby (pomarańczowe kreski oznaczają zmianę liczby drużyn w lidze i jej reorganizację)
Drużyny ligi Super Rugby występują na zasadach franczyzyPrzykładowa umowa franczyzy między Super Rugby a South African Rugby Union. Poszczególne zespoły wymienione są w punkcie 2.65 na stronie 12. – federacje krajowe otrzymują prawo do wystawienia w lidze określonej liczby zespołów. Drużyny Super Rugby istnieją obok lokalnych drużyn krajowych, także dlatego, że sezon Super Rugby nie pokrywa się z sezonem lig krajów SANZAAR. W Australii każdy z pięciu zespołów jest właściwy dla terytorium jednego stanu (lub jego części). Drużyna taka może powoływać zawodników z dowolnego zespołu podlegającego jej terytorialnie, a także osobno zatrudniać określoną liczbę graczy. Nowa Zelandia podzielona jest na 26 regionów rugby, z czego 14 występuje w najwyższej nowozelandzkiej klasie rozgrywkowej: National Provincial Championship. Każdy z tych regionów podporządkowany jest odpowiedniemu zespołowi Super Rugby. Podobnie sytuacja kształtuje się w Południowej Afryce. Tam terytorium państwa podzielone jest między 14 regionalnych drużyn występujących w Currie Cup. Każdy zespół Super Rugby skupia jeden lub więcej takich „okręgów”. Niejednokrotnie klub występujący w rozgrywkach krajowych stanowi trzon klubu Super Rugby, jak np. Natal Sharks i Sharks, Blue Bulls i Bulls, czy Wellington Lions i Hurricanes. Czasem w nazwach klubów z ligi Super Rugby stosuje się nazwy miast (odpowiednio Durban, Pretoria i Wellington), jednak nie jest to ścisłe określenie, gdyż kluby nie reprezentują jedynie tych ośrodków.
KrajKlubMiasto/Terytorium/KrajStadion (Pojemność)Sezony w lidzeJaguarescałe terytorium ArgentynyEstadio José Amalfitani, Buenos Aires (49 540)2016-obecnie Brumbies Australijskie Terytorium Stołeczne południowa Nowa Południowa Walia, w tym: Canberra, Queanbeyan, Nowra i AlburyCanberra Stadium, Canberra (25 011)1996-obecnieRebels20 px Wiktoria cały stan Wiktoria, w tym Wielkie Melbourne, Geelong, Western Districts i The Mallee, Sunraysia na południe od rzeki Murray, środkowe Goldfields of Ballarat i Bendigo oraz Gippsland. Być może terytorium to zostanie w przyszłości powiększone o TasmanięMelbourne Rectangular Stadium, Melbourne (31 500)2011-obecnieReds20 px Queensland całe Queensland, w tym Brisbane, Gold Coast, Cairns i RockhamptonLang Park, Milton (52 500)1996-obecnieWaratahs20 px Nowa Południowa Walia północna i centralna Nowa Południowa Walia, w tym: Sydney, Newcastle, Tamworth i Coffs HarbourSydney Football Stadium, Sydney (45 500)1996-obecnieWestern Force20 px Australia Zachodnia cała Australia Zachodnia, w tym Perth, Mandurah, Bunbury i KalgoorlieSubiaco Oval, Perth (42 922)2006-2017Sunwolvescałe terytorium Japonii Chichibunomiya Rugby Stadium, Tokio (27 188) Stadion Narodowy, Singapur (55 000)2016-obecnie BluesRegiony Auckland, Northland, oraz North Harbour Północny Półwysep Auckland i większa część aglomeracji Auckland. Eden Park, Auckland (45 472) North Harbour Stadium, Albany (25 000)1996-obecnieChiefsRegiony: Waikato, Zatoka Obfitości i hrabstwa Manukau środkowa i wschodnia część Wyspy Północnej, w tym: Hamilton, południowe Auckland, Tauranga i RotoruaWaikato Stadium, Hamilton (25 800)1996-obecnieCrusadersRegiony: Canterbury i Tasman północna i środkowa część Wyspy Południowej, w tym: Christchurch, Nelson, Blenheim i TimaruLancaster Park, Christchurch (36 000)1996-obecnieHighlandersRegiony: Otago i Southland południe Wyspy Południowej, w tym: Dunedin i Invercargill Forsyth Barr Stadium, Dunedin (30 000) Rugby Park Stadium, Invercargill (25 000) Queenstown Events Centre, Queenstown (19 000)1996-obecnieHurricanesRegiony: Wellington, Taranaki, Manawatu, i Hawke’s Bay południowa i południowo-zachodnia część Wyspy Północnej, w tym: Wellington, Palmerston North, New Plymouth i NapierWestpac Stadium, Wellington (34 500)1996-obecnie Południowa AfrykaBullsPretoria okręg Pretoria, East Rand i prowincja LimpopoLoftus Versfeld, Pretoria (51 762)1997-obecnieCheetahsBloemfontein prowincja Wolne Państwo i Prowincja Przylądkowa PółnocnaFree State Stadium, Bloemfontein (36 538)2005-2017LionsJohannesburg prowincja Gauteng, prowincja Mpumalanga i Prowincja Północno-ZachodniaEllis Park, Johannesburg (59 611)1996-2012,2014-obecnieSharksDurban prowincja KwaZulu-NatalKings Park Stadium, Durban (55 000)1993-obecnieSouthern KingsPort Elizabeth Prowincja Przylądkowa Wschodnia oraz wschodnia część Prowincji Przylądkowej ZachodniejNelson Mandela Bay Stadium, Port Elizabeth (46 000)2013,2016,2017StormersKapsztad północna część Prowincji Przylądkowej ZachodniejNewlands Stadium, Kapsztad (51 900)1996,1998-obecnie
Zwycięzcy Sezon Zwycięzca Wynik Finalista1996 Blues 45:21 Sharks1997 Blues 23:7 Brumbies1998 Crusaders 20:13 Blues1999 Crusaders 24:19 Highlanders2000 Crusaders 20:19 Brumbies2001 Brumbies 36:6 Sharks2002 Crusaders 31:13 Brumbies2003 Blues 21:17 Crusaders2004 Brumbies 47:38 Crusaders2005 Crusaders 35:25 Waratahs2006 Crusaders 19:12 Hurricanes2007 Bulls 20:19 Sharks2008 Crusaders 20:12 Waratahs2009 Bulls 61:17 Chiefs2010 Bulls 25:17 Stormers2011 Reds 18:13 Crusaders2012 Chiefs 37:6 Sharks2013 Chiefs 27:22 Brumbies2014 Waratahs 33:32 Crusaders2015 Highlanders 21:14 Hurricanes2016 Hurricanes 20:3 Lions2017 Crusaders 25:17 Lions2018 Crusaders 37:18 Lions
Przypisy