Parafia pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Rumi – wchodzi w skład dekanatu Reda archidiecezji gdańskiej. Parafia obejmuje dzielnicę Rumi – Starą Rumię. Powstała w XIII wieku i jest najstarszą w mieście. Od 1 października 1945 r. prowadzona jest przez salezjanów. Kościół parafialny został wybudowany w latach 1913–1918 w stylu neorenesansowym, choć jego wyposażenie jest wykonane w stylu neobarokowym na wzór lewego ołtarza bocznego, który został przeniesiony ze starego kościoła. Został konsekrowany 19 czerwca 1921 przez biskupa sufragana Jakuba Klundera. Mieści się w północno-zachodniej części Rumi, przy ulicy Kościelnej 20. Teren kościoła ogrodzony jest betonowym murem. Wokół kościoła rosną drzewa mające wartość zabytkową.
Historia parafii Podstawą wiedzy o dziejach średniowiecznej Rumi jest przywilej pochodzący z lat 1223/24 (bliżej niedatowany), wydany przez ówczesnego namiestnika Pomorza Gdańskiego – Świętopełka. W dokumencie tym zatwierdził klasztorowi oliwskiemu wszystkie posiadane dotychczas posiadłości, także Rumię. Na podstawie opracowania Kazimierza Dąbrowskiego pt. Opactwo Cystersów w Oliwie od XII-XVI wieku wywnioskować można o istnieniu kościoła i parafii, założonej prawdopodobnie przed rokiem 1224 i należącej do diecezji włocławskiej. Parafia obejmowała tylko jedną wieś. W 1226 klasztor oliwski bullą papieża Honoriusza III z dnia 23 grudnia, otrzymał decyzję potwierdzającą ogólnikowo stan posiadania cum pertinetis, jak podano w klauzuli konfirmacyjnej. Następna konfirmacja pochodzi z 10 kwietnia 1233 r., potwierdzona przez papieża Grzegorza IX. thumb|left|Obecny stan ruin starego kościoła
Na podstawie bulli papieża Innocentego IV z dnia 26 września 1245 r. wiadomo, że w obrębie parafii znajdowała się nie tylko wieś, ale i folwark należący do cystersów z Oliwy. Natomiast od Świętopełka zakon oliwski otrzymał przywilej immunitetowy, w myśl którego chłopi zostali zwolnieni od wszelkich świadczeń na jego rzecz. Przywilej ten został potwierdzony i utrzymany w mocy przez księcia pomorskiego Mściwoja II w 1280 r. 1253 jest rokiem pierwszej wzmianki o kościele w Rumi i jego funkcjach parafialnych. Parafia w Rumi, obok Oksywia, Pucka, Strzelna i Żarnowca uznawana jest za jedną z najstarszych w tej części Pomorza Gdańskiego.
Nazwa Rumia wielokrotnie pojawiała się w dokumentach książąt i władców XII i XIV wieku, m.in. w związku ze sporem klasztorów oliwskiego i żukowskiego o Kępę Oksywską. Diecezją włocławską rządził wówczas biskup Wolimir. Gdy ziemie pomorskie opanowali Krzyżacy w 1308/09 r., Zagórze stało się własnością krzyżacką. Rumia zaś pozostała własnością opactwa cysterskiego w Oliwie do 1772 r. Czas rządów Krzyżaków dla Rumi był bardzo trudny. Wypływało to z dążenia zakonu do osłabienia pozycji cystersów. Wśród wielu wystąpień ludności przeciw Krzyżakom odnotowano i takie, że w latach 1325–1327 pleban kościoła w Rumi wraz z innymi zakonnikami cysterskimi brał udział w akcji wymierzonej przeciwko Krzyżakom.
Dokumenty wizytacyjne z 1583 r. mówią o kościele parafialnym pod wezwaniem św. Stanisława istniejącym od XIII w. i podają jego opis, wymieniają też wybudowaną w 1570 r. plebanię wraz z zabudowaniami gospodarczymi. Wzmiankują istnienie od 1474 r. kaplicy św. Krzyża, która znajdowała się u wejścia do wsi. Była ona odwiedzana przez wiernych w dni Podniesienia i Znalezienia Krzyża Świętego. Zachowane pisemne sprawozdania wizytacji parafii rumskiej z lat 1686–1687, 1701, 1766 i 1781 pozwalają na odtworzenie wyglądu i stanu kościoła parafialnego pod wezwaniem św. Stanisława i Krzyża Świętego oraz plebanii w drugiej połowie XVII i XVIII wieku. Przy parafii istniała szkoła, w której nauczycielem był miejscowy organista. Świadczą o tym pisma powizytacyjne z lat 1686–1687 i 1710 r.
W 1772 r. nastąpił I rozbiór Polski. Konfiskata dóbr kościelnych spowodowała, iż Rumia stała się własnością państwa pruskiego. Parafia rzymskokatolicka w Rumi obejmowała wieś i folwark Rumię, folwark Janowo oraz wieś Kazimierz. Z dokumentów wiadomo, że do 1801 r. administrowali parafią w Rumi cystersi. Ostatnim cystersem był ksiądz Norbert Łyśniewski. Później parafię prowadzili księża polscy. W związku z powiększeniem parafii dnia 1 stycznia 1907 r. o Zagórze, Szmeltę, Łężyce i Dębogórze – należało wybudować większy kościół parafialny. Budowa rozpoczęła się 22 kwietnia 1913 r., kościół w stanie surowym gotowy był w październiku tegoż roku. I wojna światowa opóźniła jednak prace wykończeniowe, które ukończono dopiero w 1918. Uroczystego aktu konsekracji kościoła (nadano mu wezwanie – Znalezienia Krzyża Świętego) dokonał sufragan diecezji chełmińskiej bp Jakub Klunder 19 czerwca 1921 roku.
W okresie II Rzeczypospolitej w Rumi istniały dwa kościoły katolickie – stary, przypuszczalnie z XIII w. służył jako kaplica cmentarna, zaś nowy służył parafianom. Przy nowo wybudowanym kościele założono nowy cmentarz, który funkcjonuje do dziś.
1 września 1945 r. pracę w parafii rozpoczęli księża salezjanie. Pierwszym proboszczem salezjańskim został ks. Ludwik Warnecki, który pełnił posługę w Rumi do 1949 r., kiedy proboszczem został mianowany ks. Jan Cybulski. Z jego inicjatywy wykonano prace remontowe kościoła: zamontowano na wieży 2 dzwony, naprawiono dach, założono w świątyni sieć elektryczną, zainstalowano nagłośnienie, zamontowano urządzenia grzewcze, wykonano remont organów, wyremontowano chór i ołtarze, pod kierunkiem prof. Mariana Schwartza pomalowano wnętrze kościoła, wstawiono ołtarze. W tamtym czasie powiększono również teren cmentarza. Pismem z 3 października 1957 r. ks. bp Kazimierz Kowalski przekazał parafię na własność zgromadzeniu salezjańskiemu.
W latach 90. przeprowadzono kolejne prace remontowe, łącznie z wymianą dachu i przesunięciem ołtarza głównego. Następne remonty wiązały się z jubileuszem 90-lecia konsekracji kościoła i zostały przeprowadzone w latach 2008-2011, obejmowały m.in.: renowację fresków, malowanie wnętrza kościoła, odnowienie ołtarzy, oczyszczenie elewacji, renowację i konserwację obrazu z ołtarza głównego, zainstalowanie nowej oprawy oświetleniowej wewnątrz i zewnątrz świątyni. W roku 1984, częściowo z terenu parafii, utworzono parafię św. Jana z Kęt, a w 1999 r. – parafię bł. Edmunda Bojanowskiego.
Zasięg terytorialny i przynależność kościelna parafii thumb|Nowy kościół Parafia rumska powstała w XIII w. Pierwotnie obejmowała ona swoim zasięgiem także obszar późniejszej parafii w Redzie, czyli takie punkty osadnicze jak: Rekowo, Ciechocino, Pieleszewo, Gniewowo, Zbychowo, Łężyce i Zagórze. Pierwsze dane źródłowe o terytorium parafii Rumia pochodzą z XIII w. W XIX w. parafia w Rumi obejmowała wieś i folwark Rumia, folwark Janowo oraz wieś Kazimierz. Natomiast Zagórze wraz z Białą Rzeką i Szmeltą, a także należące do wsi Rumia Ludwikowo wchodziły w skład parafii w Redzie, z tym że do 1887 r. parafia rumska i redzka były ze sobą połączone, a kościół w Redzie pełnił rolę filialnego wobec kościoła pod wezwaniem Świętego Krzyża w Rumi. W 1887 r. nastąpiło rozłączenie obu parafii, a Reda miała odtąd własnych proboszczów, względnie administratorów parafii. W 1897 rada parafii w Rumi wystąpiła do biskupa chełmińskiego Leona Rednera (1886–1898) z prośbą o włączenie Zagórza, Łężyc i Dębogórza do parafii w Rumi, która liczyła wówczas tylko 821 wiernych (w porównaniu z 3189 wiernymi należącymi do parafii w Redzie). Podobną prośbę złożyli katolicy z Zagórza w 1901 r. Po dłuższych rokowaniach, mimo długotrwałego oporu rady parafialnej w Redzie, 1 stycznia 1907 r. nastąpiło przeniesienie Łężyc i Zagórza ze Szmeltą do parafii rumskiej. + Stan terytorialny parafii rumskiej z 1928 Miejscowość Odległość od kościoła Liczba wiernych 1. Rumia 0 855 2. Białorzeka i Ludwikowo 5 km 315 3. Janowo (Johannisdorf) 1,5 km 183 4. Kazimierz 2 km 131 5. Łężyce (Lensitz) 7–9 km 372 6. Szmelta (Schmelz) 3 km 330 7. Zagórze 2 km 569
1 maja 1957 r. na terytorium parafii Podwyższenia Krzyża Świętego została erygowana parafia pw. Najświętszej Marii Panny Wspomożenia Wiernych. Kolejne zmiany terytorialne nastąpiły w roku 1984, gdy erygowano dwie nowe parafie: pw. św. Józefa i św. Judy Tadeusza (7 grudnia 1984 r.) i pw. św. Jana z Kęt w Rumi (24 sierpnia 1984). Dekretem z dnia 29 sierpnia 1999 r. ks. abp. Tadeusza Gocłowskiego została erygowana parafia pw. bł. Edmunda Bojanowskiego w Rumi.
Pod względem administracji parafia rumska od swego powstania należała do archidiakonatu pomorskiego, który aż do 1818 związany był z diecezją włocławską. Mocą postanowienia z 20 listopada 1818 r. Stolica Apostolska odłączyła archidiakonat pomorski od diecezji włocławskiej i zamieniła na apostolski wikariat pomorski, zaś 16 lipca 1821 r. bullą De sallute animarum ostatecznie przydzieliła do diecezji chełmińskiej. W ramach administracyjnego podziału diecezji parafia Rumia należała do dekanatu wejherowskiego. Wyjątek stanowił tu jedynie okres II wojny światowej, kiedy hitlerowcy zlikwidowali podział na dekanaty, a za podstawową jednostkę administracji kościelnej uznali powiat. Rumia należała wówczas do powiatu wejherowskiego.
25 marca 1992, w wyniku podziału administracyjnego i terytorialnego diecezji, Rumia weszła w skład diecezji gdańskiej, dekanatu redzkiego. Dzisiaj parafia Podwyższenia Krzyża Świętego obejmuje swym zasięgiem dzielnice Rumi: Starą Rumię i Lotnisko, a także wsie Kazimierz i Dębogórze-Wybudowanie.
Liczba wiernych thumb|left|Wnętrze nowego kościoła Mieszkańców parafii rumskiej pod względem etnograficznym zalicza się do odłamu ludności polsko-lechickiej. Są to potomkowie historycznych Pomorzan, zwani też Kaszubami. Jest to ludność religijna.
Na podstawie sprawozdań wizytacyjnych można w skrócie odtworzyć stan życia społecznego i religijnego mieszkańców rumskiej parafii. Pierwsza wzmianka o stanie liczebnym parafii Rumia pochodzi z II połowy XVII w. Z zapisu tam umieszczonego wiadomo, że Rumia liczyła wówczas 150 parafian. Stanowiło to 67% stanu ludności przed wojnami szwedzkimi. Reformacja kościelna najwidoczniej ominęła Rumię, gdyż wizytacja kościelna z 1584 r. podaje, że wszyscy parafianie byli katolikami.
Wiek XVIII zapisał się w historii Prus Królewskich klęskami i zniszczeniami wojennymi. Najpierw duże straty przyniosła wojna północna (1700–1721) i wybuchające podczas jej trwania zarazy i epidemie w latach 1709–1711. Wizytacja parafii rumskiej ks. bpa Antoniego Szembeka z 1702 r. określa liczbę mieszkańców wsi na około 70 osób, zaś wizytacja ks. bpa Konstantyna Szaniawskiego z 1710 r. – na 166 dusz. Następnie rozwój regionu hamowały wypadki wojenne z lat 1734–1735 i przemarsze wojsk podczas wojny siedmioletniej (1756–1763). Na podstawie ksiąg parafialnych (rejestr chrztów, ślubów i zgonów) z lat 1713–1766, szacuje się liczbę mieszkańców Rumi na początku lat 60. XVIII wieku na 220-250 osób. Szacunek ten potwierdza wizytacja parafii rumskiej, przeprowadzona przez wizytatora generalnego Bazylego Zabłockiego, archidiakona okręgu pomorskiego, za czasów ks. bpa Antoniego Kazimierza Ostrowskiego z 1766 r. Według niej Rumię wraz z przysiółkiem Kazimierz zamieszkiwały 263 osoby, w tym 101 mężczyzn, 94 kobiety, oraz 68 dzieci. W 1772 r. sama Rumia liczyła 246 osób.