Polskie korporacje akademickie – korporacje studenckie działające w Polsce lub środowiskach polskich za granicą, różniące się od ogółu europejskich korporacji nawiązaniem do tradycji filomatów i filaretów oraz polskiej tradycji niepodległościowej"Rocznik Korporacyjny 1828-1928" – Związek Polskich Korporacji Akademickich, Warszawa 1928. Cechą wyróżniającą polskie korporacje akademickie jest też specyficzna ideologia; organizacje te upatrują cel swego istnienia w służbie państwu polskiemu i narodowi polskiemu. W ich szeregi przyjmowani byli Polacy, co odróżnia je od korporacji mniejszości narodowych działających w Polsce.
Historia Pierwsi polscy studenci zrzeszali się w korporacjach akademickich na zachodzie jeszcze w XVII wieku, dokąd polska młodzież szlachecka wyruszała kształcić sięDaniel Pater, Rys historyczny ruchu korporacyjnego w Polsce, “Biuletyn Korporacyjny ZPKA”, Numer Zjazdowy, 20 listopada 1999. Z biegiem czasu „moda” ta została przeniesiona w rodzime strony, jednak w wyniku rozbiorów nabrało to odmiennego znaczenia. Otóż Polacy w większości przypadków studiowali na uniwersytetach zaborców, a zrzeszanie się miało charakter ochrony rodzimego języka i kulturyDaniel Pater, Zapomniana historia – dzieje Burschenschaftu Polonia we Wrocławiu, “Biuletyn Korporacyjny ZPKA”, Nr 1(15), styczeń-marzec 2002 s. 26. Najstarszymi polskimi korporacjami studenckimi były Polonia założona w 1816 roku we Wrocławiu oraz bliźniacza Polonia utworzona w 1818 roku w Berlinie.
Duże i znaczące korporacje powstawały na gruncie tradycji Filomatów i Filaretów. W tym duchu powstał w 1828 roku w Dorpacie Konwent Polonia, który nieprzerwanie działa do dziś w Sopocie.
W następnych latach powstawało wiele innych korporacji (np. Arkonia, Welecja, Lechicja, Lutyko-Wenedya, Sarmatia, Jagiellonia), ale największy ich rozkwit przypada na okres międzywojenny, kiedy to kształtowało się młode państwo polskie. Proces ten gwałtownie przerwała druga wojna światowa, w czasie której bardzo wielu korporantów zginęło. Do roku 1989 działalność polskich korporacji akademickich była zakazana.
Po powstaniu III Rzeczypospolitej rozpoczął się proces reaktywacji wielu przedwojennych korporacji studenckich przy czynnym udziale ich przedwojennych członków oraz tworzenia całkiem nowych stowarzyszeń"Polskie korporacje akademickie" – cykl wydawany w latach 1992-1999 przez Stowarzyszenie Filistrów Polskich Korporacji AkademickichZałożenia Programowe Stowarzyszenia Filistrów Polskich Korporacji Akademickich (w:) Polskie Korporacje Akademickie, Biuletyn Zarządu Stowarzyszenia Filistrów Polskich Korporacji Akademickich w Warszawie, z. 10 Warszawa 1995 s. 113.
Lista polskich korporacji akademickich Poniższa lista zawiera polskie korporacje akademickie działające obecnie w Polsce"Korporant Polski" – kwartalnik wydawany przez Towarzystwo Tradycji Akademickiej, nr 6, Warszawa 2009, a także te, które przed wojną należały do Związku Korporacji AkademickichZbysław Popławski, Polskie Korporacje Akademickie, z. 9 Związek Polskich Korporacji Akademickich w latach 1928-1939, Warszawa 1995Daniel Pater, "Dla Dobra Narodu, czyli o sensie istnienia ZPK!A", „Biuletyn Korporacyjny ZPK!A”, nr 1 (19), styczeń-marzec 2003 r. s. 3 i nie zostały reaktywowane. Są one uszeregowane zgodnie z nazwami miast, w których działają, i roku, w którym zostały założonePolskie Korporacje Akademickie, z. 4, Album Insygniów i Hymnów Korporacyjnych, Warszawa 1994.
Niereaktywowane korporacje z ZPKA Lista ta nie zawiera korporacji niereaktywowanych, nienależących przed wojną do ZPKAWładysław Ryng, Komentarz do deklaracji ideowej ZPK!A z 1921 roku, (w:) Polskie Korporacje Akademickie, Biuletyn wiosenny 1996 Zarządu Stowarzyszenia Filistrów Polskich Korporacji Akademickich w Warszawie, z. 11 Warszawa 1996 s. 109. Polskie korporacje akademickie lub stowarzyszenia parakorporacyjne były zrzeszone w kilku innych związkach. Były także korporacje niezrzeszone (nienależące do żadnego związku).
W liście tej uwzględniono wszystkie korporacje, które w jakikolwiek sposób były związane z Związkiem Polskich Korporacji Akademickich, w tym także te, które tylko do niego kandydowały.
Warszawa Patria, 1921, Warszawa Unia, 1921, Warszawa Concordia Varsoviensis, 1921, Warszawa Varsovia, 1922, Warszawa Chrobatia, 1922, Warszawa Sparta, 1922, Warszawa Audacja, 1922, Warszawa Grunwaldia, 1922, Warszawa Regia, 1924, Warszawa Legetia, 1924, Warszawa Virtutia, 1925, Warszawa Filomatia, 1925, Warszawa Ostoja, 1926, Warszawa Maritimia, 1926, Warszawa Maltania, 1926, Warszawa Mesconia, 1927, Warszawa Vigintia, 1927, Warszawa Filalethea, 1927, Warszawa Wandea, 1927, Warszawa Nationalitas, 1928, Warszawa Montania, 1928, Warszawa Aleteja. 1930, Warszawa Carpatia, 1930, Warszawa Juventia, 1935, Warszawa
Poznań Posnania, 1921, Poznań
Silesia, 1922, Poznań Corona, 1922, Poznań Helionia, 1923, Poznań Legia, 1924, Poznań Filomatia Posnaniensis, 1925, Poznań Laconia, 1927, Poznań Mercuria, 1927, Poznań Slensania, 1927, Poznań Quiritia, 1927, Poznań Primislavia, 1927, Poznań Viritia, 1931, Poznań Demetria, 1931, Poznań Aesculapia, 1931, Poznań Icaria, 1932, Poznań Gdynia, 1932, Poznań Gedania Posnaniensis, 1932, Poznań Odra, 1937, Poznań
KrakówZob. też http://www.archiwumkorporacyjne.pl/index.php/muzeum-korporacyjne/krakow/ Gnomia, 1924, Kraków Akropolia, 1924, Kraków Lauda, 1924, Kraków Montana, 1925, Kraków Praetoria, 1925, Kraków Vavelia, 1927, Kraków Capitolia, 1927, Kraków Gildia, 1929, Kraków Palestra, 1929, Kraków Vesalia, 1929, Kraków Vratislavia, 1934, Kraków Silingia, 1936, Kraków Do Związku Polskich Korporacji Akademickich krótko należały jeszcze dwie inne krakowskie korporacje: Patritia założona w 1929, która jako członek nadzwyczajny należała do Związku do 1931 rokuZbysław Popławski, Polskie Korporacje Akademickie, z. 9 Związek Polskich Korporacji Akademickich w latach 1928-1939, Warszawa 1995, s. 14 i Constantia z roku 1935, która nie wyszła poza okres kandydackiZbysław Popławski, Polskie Korporacje Akademickie, z. 9 Związek Polskich Korporacji Akademickich w latach 1928-1939, Warszawa 1995, s. 66.
Lwów W liście tej uwzględniono wszystkie niereaktywowane korporacje, które w jakikolwiek sposób były związane ze Związkiem Polskich Korporacji Akademickich.
Lutyco-Venedya, 1884, Dorpat Lutycja Leopolia, 1923, Lwów Znicz, 1924, Lwów Gasconia, 1924, Lwów Scythia, 1924, Lwów Aquitania, 1925, Lwów Aragonia, 1926, Lwów Zagończyk, 1926, Lwów Obotritia, 1927, Lwów Roxolania, 1927, Lwów Promethea, 1929, Lwów Tytania, 1929, Lwów Bellona, 1930, Lwów Avanguardia, 1930, Lwów Silvania, 1931, Lwów Śląsk, 1932, Lwów
Korporacje Chrześcijańskie we Lwowie:
Orlęta, 1928, Lwów Szczerbiec, 1928 – 1935, Lwów Icaria, 1928 – 1934, Lwów Swentowid, 1928 – 1934, Lwów Constantia Leopoliensis, 1929 – 1937, Lwów
Lwów w okresie międzywojennym był trzecim co do wielkości ośrodkiem akademickim w Polsce. Tutaj działał Uniwersytet Lwowski utworzony przez króla Jana Kazimierza w 1661 roku oraz, Szkoła Politechniczna (od 1921 r. Politechnika Lwowska), Akademia Weterynaryjna i Wyższa Szkoła Handlu Zagranicznego.
W okresie międzywojennym we Lwowie istniało czterdzieści cztery korporacje, w większości skupione wokół Uniwersytetu Lwowskiego, Politechniki (min. Scythia, Tytania, Silvania, Osnova) i Akademii Medycyny Weterynaryjnej (Lutyco-Venedya, Korpus Zawiszy Czarnego, Lutycya).Najstarszą polską korporacją Lwowa była Lutyco-Venedya, powstała w 1921 roku, na bazie dwóch dorpackich korporacji Lutycyi (istniejącej od 1884) oraz Venedyi (1907). Organizacja skupiała studentów i absolwentów z Instytutu Weterynaryjnego w Dorpacie. Kolejnymi korporacjami studenckimi były K! Leopolia oraz K! Znicz powstałe w 1923 roku.
Większość korporacji należały do ZPKA tworząc Lwowskie Koło Międzykorporacyjne. W tym okresie istniało we Lwowie siedemnaście korporacji związkowych: K! Lutyco-Venedya, K! Lutycya, Leopolia (1923), K! Znicz (1924), K! Gasconia (1924), K! Scythia (1924), K! Aquitania, K! Aragonia, K! Zagończyk (1926), K! Obotritia (1927), K! Roxolania, K! Cresovia Leopoliensis, K! Tytania (1929), K! Avanguardia, K! Silvania, K! Śląsk, K! Slavia (1932). Przez krótki czas do ZPK!A należały (jako korporacje kandydujące) także dwie inne korporacje: Promethea, 1929 i BellonaZbysław Popławski, Polskie Korporacje Akademickie, z. 9 Związek Polskich Korporacji Akademickich w latach 1928-1939, Warszawa 1995, s. 21, 1930. W (1939) roku było ich czternaście – trzy K! Silvania, K! Avanguardia, K! Lutyco-Venedya przestały istnieć lub jak ostatnia nie należały do związku.
Wilno Polesia, 1925, Brześć nad Bugiem Vilnensia, 1925, Wilno Cresovia Vilnensis, 1927, Wilno Leonidania, 1927, Wilno Concordia Vilnensis, 1928, Wilno Filomatia Vilnensis, 1936, Wilno Batoria, 1924, Wilno
Lublin Hetmania, 1927, Lublin
Cieszyn Kujawja, 1919, Bydgoszcz
Polskie korporacje poza przedwojennymi granicami kraju Gdańsk Helania, 1922, Gdańsk Gedania, 1924, Gdańsk Rosevia, 1926, Gdańsk
Kowno Antevia, 1929, Kowno Znicz - korporacja żeńska, 1930, Kowno
Wiedeń Sobiescia, 1929, Wiedeń
Korporacje po roku 1989 Poniższa tabela zawiera wszystkie polskie korporacje akademickie powstałe lub reaktywowane po 1989 roku. Część korporacji po udanej reaktywacji zawiesiła jednak swoją działalność. Inne utraciły prawa polskiej korporacji akademickiej na mocy ustaleń I Kongresu Polskich Korporacji Akademickich"Korporant Polski", nr 5, luty 2009, wyd. Towarzystwo Tradycji Akademickiej.
Siedziba Nazwa korporacji Data powstania Miejsce powstaniaGdańskZ.A.G. WisłaLauda19131928GdańskKownoKatowiceSilesia Superior2018KatowiceKrakówCorolla ArcadiaAkropolia Cracoviensis192219242013KrakówLublinConcordia (zawiesiła działalność)Astrea Lublinensis19222013LublinŁódźGiedyminia Ostrogiensis2018ŁódźOlsztynJagiellonia Varmiensis (zawiesiła działalność)2005OlsztynOpoleSilesia Opolensis (zawiesiła działalność)2004OpolePoznańMagna Polonia LechiaChrobriaBaltia Surma Masovia HermesiaRoma 19201920192119211921192419261927PoznańSopotKonwent Polonia1828DorpatSzczecinVentusia2017SzczecinToruńKujawjaBatoria (zawiesiła działalność)19191922BydgoszczWilnoWarszawaArkoniaWelecjaLechicja (zawiesiła działalność)SarmatiaAquiloniaRespublicaCoronia (zawiesiła działalność) Plateria Varsoviensis (korporacja żeńska)1879188318971908191519221922 2019 RygaRygaDorpatPetersburgWarszawaWarszawaWarszawa WarszawaWrocławCresovia LeopoliensisSlavia (zawiesiła działalność)Magna Polonia Vratislaviensis(działa jako związek filistrów)192619321993LwówLwówWrocławŁódźJagielllonia1910Wiedeń
Korporacje mniejszości narodowych w Polsce W Polsce działały korporacje akademickie kilku mniejszości narodowych.
Korporacje niemieckie
Korporacje żydowskie Korporacje żydowskie były zakładane już przed I wojną światową i swoje siedziby miały nie tylko w ośrodkach akademickich, ale również w miejscowościach o większym skupisku ludności żydowskiej. W okresie dwudziestolecia międzywojennego istniało około 40 żydowskich korporacji akademickich podzielonych na trzy nurty: syjonistyczny, syjonistyczno-rewizjonistyczny oraz asymilancki. W 1930 roku korporacje te utworzyły Związek Akademickich Zrzeszeń Korporacji Syjonistycznych. W Krakowie istniała Żydowska Korporacja Akademicka Uniwersytetu Jagiellońskiego Emunah.
Przedwojenne związki korporacji Związek Polskich Korporacji Akademickich Federacja Polskich Korporacji Akademickich Zjednoczenie Polskich Akademickich Korporacji Chrześcijańskich
Obecnie działające związki korporacji Związek Polskich Korporacji Akademickich Poznańskie Koło Międzykorporacyjne
Inne stowarzyszenia i instytucje korporacyjne Stowarzyszenie Filistrów Korporacji Akademickich, Poznań 1983 r. Stowarzyszenie Filistrów Polskich Korporacji Akademickich, Warszawa 1993 r. Archiwum Korporacyjne – Archiwum i Muzeum Polskich Korporacji Akademickich, Poznań 2001 r.