Trio fortepianowe g-moll op. 8 – trio na skrzypce, wiolonczelę i fortepian skomponowane przez Fryderyka Chopina. Powstało w latach 1828–1829 w ramach nauki u Józefa Elsnera. Drukiem ukazało się w 1833 r. Dedykowane zostało Antoniemu Henrykowi Radziwiłłowi. Jedyne trio fortepianowe jest jednym z czterech utworów kameralnych Chopina.

Historia thumb|Strona jedenasta autografu Tria op. 8 (fragment cz. 1. Allegro con fuoco) thumb|240px|Chopin grający na fortepianie w salonie księcia Radziwiłła – obraz Henryka Siemiradzkiego (1887) Trio g-moll powstało w fazie twórczości Chopina nazywanej „fazą wirtuozerii warszawskiej”. Wiązała się ona z nauką u Józefa Elsnera wymagającego od ucznia poznania różnych form muzycznych. Utwór powstawał od lata 1828 r., które kompozytor spędził w Sannikach, jeszcze przed wyjazdem do Berlina, do wiosny 1829 r. „Bliskie ukończenia” miało być już w roku poprzednim. W liście z 9 września 1828 r. do Tytusa Wojciechowskiego napisanym po powrocie Chopin informował: „Co się tycze nowych moich kompozycji, nic nie mam prócz jeszcze niezupełnie skończonego Tria g-minor zaczętego wkrótce po Twoim wyjeździe. – Próbowałem pierwsze Allegro z akompaniamentem przed wyjazdem do Sannik, za powrotem resztę myślę spróbować. Myślę, że to Trio podobny los spotka, co moją Sonatę i Wariacje. Już są w Lipsku (...)”.

W międzyczasie powstało Rondo F-dur à la Krakowiak op. 14 ukończone 27 grudnia 1828 r. W liście z tego dnia do Wojciechowskiego Chopin donosił: Ale Trio jeszcze nie skończone.

Kompozycja została dedykowana księciu Antoniemu Radziwiłłowi (). Chopin gościł w jego pałacu położonym w Antoninie latem 1827 oraz jesienią 1829 r., kiedy na potrzeby gospodarza i jego córki Elizy skomponował Poloneza C-dur op. 3 na fortepian i wiolonczelę. Radziwiłł podziękował Chopinowi za dedykację w liście z 4 listopada 1829 r., jednocześnie zapraszając kompozytora do Poznania przy okazji jego kolejnej podróży do Berlina.

Ferenc Liszt w pierwszej monografii Chopina sugerował, że Radziwiłł sponsorował edukację młodego muzyka, przekazując za pośrednictwem Adama Kożuchowskiego pieniądze na opłacenie czesnego za naukę w Liceum Warszawskim. Z sugestiami Liszta nie zgodził się Julian Fontana. Informacja ta pochodzić może od Wojciecha Grzymały, mającego być informatorem Liszta ws. życia Chopina. Według powołującego się na Maurycyego Karasowskiego źródłem tej informacji mógł być list i podarunek od księcia Radziwiłła, które Adam Kożuchowski przywiózł Chopinowi w 1833 r. jako rewanż za Trio op. 8. Karasowski opierał się na doniesieniach Marcela Antoniego Szulca. Karasowski argumentował, że Mikołaj Chopin, ojciec Fryderyka, jako nauczyciel Liceum mógł kształcić syna w tej szkole bezpłatnie, a okres ten był „pod względem materialnym najkorzystniejszy dla całej jego rodziny; ani przedtem, ani później, Chopinowie nie znajdowali się już w równie dobrym finansowym bycie”. Zdaniem Ludwika Bronarskiego „Trio swoje dedykował więc muzykowi (...) i gościnnemu przyjacielowi, nie zaś obecnemu lub przyszłemu protektorowi, o którego względy trzeba było zabiegać”.

Prawykonanie utworu odbyło się w sierpniu 1830 r. w domu rodziny Chopinów, czemu mieli przysłuchiwać się Elsner oraz Wojciech Żywny. W liście do Wojchecohwskiego z 31 sierpnia Chopin pisał: Trio próbowałem w przeszłą niedzielę, nie wiem, może dlatego, żem go dawno nie słyszał, alem był dosyć kontent z siebie (szczęśliwy człowiek!), tylko mi jeden koncept przyszedł do łba, żeby zamiast skrzypców użyć altówki, albowiem u skrzypców kwinta najwięcej rezonuje, a tym na niej najmniej się gra, altówka będzie mocniejszą przeciw violoncelli, która jest w właściwej swojej sferze pisana, i to do druku.

w swoim pamiętniku przytoczonym przez Niecksa zapisała: Gdy studiowałam jego Trio, zwrócił mi uwagę na niektóre ustępy, które obecnie mu się nie podobały; dzisiaj inaczej by je napisał.

Budowa thumb|360px|Pierwsze takty Tria g-moll (wyd. 1880) Trio op. 8 jest jednym z czterech utworów kameralnych napisanych przez Chopina, w tym jedynym skomponowanym na skrzypce, wiolonczelę i fortepian.

Utwór składa się z czterech części: Allegro con fuoco (249 taktów) Scherzo: Vivace (137 taktów) Adagio sostenuto (82 takty) Finale: Allegretto (303 takty)

W porównaniu do koncertów fortepianowych Chopina, część pierwsza Tria charakteryzuje się mniejszymi kontrastami pomiędzy tematami muzycznymi, które skupione są wokół tonacji zasadniczej – g-moll (brak wyraźnych modulacji).

Podczas komponowania Chopin wykorzystał wiedzę na temat kontrapunktu, którą poznał podczas nauki u Elsnera. W części drugiej kompozytor zastosował technikę imitacyjną, jednak polifonia stanowi niewielki fragmentu faktury utworu.

W liście do Wojciechowskiego z 3 października 1829 r. Chopin pisał, że w Trio śpiew basowy powinien dominować aż do górnego es wiolinu w 5-tym takcie, o czym ci niepotrzebnie pisać, bo czujesz.

Wydania thumb|Okładka pierwszego wydania angielskiego Utwór ukazał się drukiem na początku 1833 r. w Paryżu nakładem Maurice’a Schlesingera jako Premier Trio pour Piano, Violon et Violoncelle.

W wydaniu Dzieł Wszystkich Fryderyka Chopina op. 8 otrzymało numer XVI, 2.

Nagrania

Trio g-moll op. 8 nagrali m.in. Tadeusz Wroński, Aleksander Bronisław Ciechański i Władysław Szpilman (ok. 1960; w ramach wydania nagrań dzieł wszystkich), (ok. 1965) oraz Andrzej Grabiec, Paweł Głombik i Maria Szwajger-Kułakowska jako muzycy WOSPRiTV (1979).

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Kompozycje na trio fortepianowe Kategoria:Utwory kameralne Fryderyka Chopina