thumb|Załamek P na schemacie zapisu EKG pojedynczego cyklu pracy serca. Załamek P – w terminologii medycznej określenie fragmentu zapisu elektrokardiograficznego odpowiadającego depolaryzacji przedsionków serca. W warunkach prawidłowych załamek P występuje na schemacie zapisu elektrokardiograficznego przed zespołem QRS, od którego oddzielony jest odcinkiem PQ. Prawidłowo czas trwania depolaryzacji obrazowanej załamkiem P jest mniejszy niż 0,12 s, a jego amplituda nie przekracza 3 mmDla aparatów EKG typowo wyskalowanych w ten sposób, że ich cecha wynosi 1 cm dla 1 mV. w odprowadzeniach przedsercowych. Załamek ma zazwyczaj wychylenie dodatnie we wszystkich odprowadzeniach, z wyjątkiem aVR, gdzie fizjologicznie powinien być ujemny. Zaburzenia w obrębie kształtu lub występowania załamka P świadczą o dysfunkcji w obrębie układu bodźcotwórczego lub mięśniówki przedsionków. Jednym z najczęstszych zaburzeń rytmu prowadzącym do zmiany morfologii załamków P jest migotanie przedsionków. W zapisie EKG nie występują wtedy załamki P, obserwujemy nieregularne, zmiennokształtne wychylenia linii izoelektrycznej zwane falą f.

Fizjologia Fala pobudzenia rozpoczyna się w węźle zatokowo-przedsionkowym (węzeł SA), którego depolaryzacja nie wywołuje jednak zmian w EKG. Załamek P jest wyrazem depolaryzacji mięśniówki przedsionków, która szerzy się promieniście z węzła SA. Fala depolaryzacyjna dociera do najdalej położonych fragmentów mięśniówki w czasie około 80 ms. Fala pobudzenia jest przewodzona zazwyczaj w kierunku większości elektrod aparatu (wektor siły elektromotorycznej jest skierowany ku dołowi i w lewo), stąd dodatnie wychylenie załamków w tych odprowadzeniach. Jedynie w przypadku aVR kierunek przepływu jest przeciwny (elektroda aVR umieszczona jest na prawej ręce), dlatego zwykle załamek P w tym odprowadzeniu ma amplitudę ujemną. Ramię wstępujące załamka odpowiada pobudzeniu prawego przedsionka, a część zstępująca – lewego.

Depolaryzacja całości mięśniówki przedsionków zajmuje około 80 ms, stąd czas trwania załamka P w zapisie EKG również wynosi przeciętnie około 80 ms.

Mniejsze wychylenie załamków P w stosunku do zespołów QRS wynika z różnej masy mięśniówki przedsionków i komór. Powstające napięcia są odpowiednio niższe.

Repolaryzacja przedsionków jest niewidoczna w zapisie EKG, gdyż występuje w trakcie czasu trwania depolaryzacji komór, co w EKG odpowiada załamkom QRS. Ewentualne wychylenia linii izoelektrycznej są całkowicie schowane w QRS-ach. Repolaryzacja rozpoczyna się od miejsca pierwszego pobudzenia, to jest od okolic węzła przedsionkowo-komorowego. Przebiega w tym samym kierunku co depolaryzacja, ale wektor siły elektromotorycznej jest skierowany ku górze i na prawo, czyli w kierunku przeciwnym.

Warunki prawidłowe thumb|right|300px|Animacja przedstawiająca zależność pomiędzy szerzeniem się fali pobudzenia w układzie bodźcotwórczo-przewodzącym serca oraz mięśniówce przedsionków i komór a poszczególnymi elementami zapisu EKG W warunkach prawidłowych załamek P jest dodatni w odprowadzeniach: I II aVF V3-V6 Zwykle dodatni w: III (rzadko płaski, dwufazowy lub ujemny) V2 (rzadko dwufazowy lub ujemny) Ujemny: aVR W odprowadzeniu aVL jest przeważnie płaski (może być również w linii izoelektrycznej lub dodatni), a w V1 zmienny (może był ujemny, dodatni, płaski lub dwufazowy).

Czas trwania prawidłowego załamka P wynosi zwykle mniej niż 0,12 s (zwykle 0,04-0,11 s), a amplituda jest nie wyższa niż 2,5 mm (0,25 mV) w odprowadzeniach kończynowych i 3 mm (0,3 mV) w odprowadzeniach przedsercowych.

Prawidłowy kąt nachylenia osi elektrycznej w płaszczyźnie czołowej mieści się w zakresie 0° do +70° (zwykle wynosi około +60°).

Cechą prawidłowego rytmu zatokowego jest obecność załamków P przed każdym zespołem QRS oraz występowanie dodatnich załamków w odprowadzeniach I i II i ujemnego w odprowadzeniu aVR.

Załamki P występują w regularnych od siebie odstępach. Jedyną niepatologiczną sytuacją, w której dochodzi do niemiarowości w zakresie załamków P jest niemiarowość zatokowa.

Załamki P mogą mieć silnie szpiczasty kształt u wytrenowanych sportowców.

Nieprawidłowości w obrębie załamków P mogą wynikać z czynników pozasercowych, takich jak współistniejące drżenie mięśniowe, czy też błędów wynikających z niewłaściwie przeprowadzonego badania, np. nieprawidłowe podłączenie elektrod.

Patologia ZałamekOpisWystępowanieMorfologiaPoniższe grafiki są jedynie schematami nieoddającymi w sposób szczegółowy poszczególnych zależności i proporcji pomiędzy składowymi zapisu EKG. Ich celem jest jedynie zaznaczenie wyglądu poszczególnych patologii dotyczących załamka P. W przypadku trzepotania i migotania przedsionków nie ukazano występujących w tym przypadku zespołów QRS. Niska amplituda załamkówPłaskie załamki o niewielkiej dodatniej amplitudzie w stosunku do linii izoelektrycznej (może to być wariant normy). zwiększona aktywność układu przywspółczulnego przemieszczenie rozrusznika z górnej części węzła zatokowo-przedsionkowego do jego części dolnej lub do niższych części układu bodźcotwórczego znajdujących się w obrębie prawego przedsionkaPlik:Plaski zalamek P.svg Wysoka amplituda załamkówWysokie załamki P, ale o amplitudzie nieprzekraczającej wartości prawidłowych (może to być wariant normy). zwiększona aktywność układu współczulnegoPlik:P pulmonale.svg P pulmonaleWysokie, kończyste załamki P o amplitudzie przekraczającej 2,5 mm w II, III, aVF. Ujemne załamki P w aVL. przerost prawego przedsionkaPlik:P pulmonale.svg P mitraleSzerokie, dwuszczytowe załamki P w I i II. Dwufazowy załamek P w V1 o przewadze fazy ujemnej. przerost lewego przedsionka zaburzenia przewodnictwa śródkomorowegoPlik:P mitrale.svg Ujemne załamki P w IW warunkach prawidłowych załamki P w I są dodatnie. rytm lewego przedsionka znaczny przerost prawego przedsionka nieprawidłowe położenie serca w klatce piersiowej (dekstrokardia)Plik:Odwrocony zalamek P.svg Ujemne załamki P w II, III, aVFW warunkach prawidłowych załamki P w II, III i aVF są dodatnie. wsteczna depolaryzacja z dolnych partii układu bodźcotwórczego serca (ektopowe ośrodki w dolnych częściach przedsionków, łącze przedsionkowo-komorowe, komory)Plik:Odwrocony zalamek P.svg Zazębiony załamek PZazębienie na ramieniu zstępującym załamka. zaburzenia przewodnictwa w obrębie przedsionkówPlik:Zazebiony załamek P.svg Fala fBrak załamków P w zapisie. Występują drobne, nieregularne drgania linii izoelektrycznej. migotanie przedsionkówPlik:Fala f.svg Fala FBrak załamków P w zapisie. Występują większe niż w przypadku fali f, regularne drgania linii izoelektrycznej. trzepotanie przedsionkówPlik:Fala F2.svg Brak załamków PZałamki P nie występują. Brak fali charakterystycznych dla migotania/trzepotania przedsionków. zahamowanie zatokowe blok zatokowo-przedsionkowy może występować w hiperkaliemiiPlik:Brak zalamka P.svg Rzekomy brak załamków PW zapisie EKG brak załamków P. Są zawarte w zespole QRS obecnego pobudzenia lub w załamku T pobudzenia poprzedniego. rytm z łącza przedsionkowo-komorowego częstoskurcz przedsionkowy blok przedsionkowo-komorowy I° częstoskurcz komorowyPlik:Zalamek P ukryty w zal T.svg Załamki P różnokształtneZałamki P o różnej morfologii w pojedynczym zapisie EKG. nadkomorowy, wędrujący rozrusznik Zmieniony kształt załamka PWystępowanie załamków P o zmienionym kształcie w porównaniu do załamków zatokowych. dodatkowe pobudzenia przedsionkowePlik:Nieprawidlowy zalamek P.svg

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Elektrokardiografia Kategoria:Byłe Dobre Artykuły