thumb|240px|Miejsce urodzenia Giulio Cesare Vaniniego w Taurisano. thumb|240px|Tablica upamiętniająca Giulio Cesare Vanininiego umieszczona w miejscu jego śmierci.
Lucilio Vanini (Praca zbiorowa, Encyplopedia Powszechna PWN., Warszawa 1976, t. 4 s. 554.), używał także nazwiska Pompeo Usciglio (prawdopodobnie tak powstało przypisane mu później imię: Lucilio)Andrzej Nowicki, Centralne kategorie filozofii Vaniniego., Warszawa 1970. (ur. 1584 lub 1585 w Taurisano, zm. 9 lutego 1619 w Tuluzie) – włoski filozof i teolog. Krytyk religii objawionych, w tym chrześcijaństwa. Propagator ateizmu. Prekursor ewolucjonizmu (a ściślej przedstawiciel protodarwinizmu).
Poglądy Lucilio Vanini wysunął tezę o mutacjach w gatunkach pewnych roślin i przechodzeniu jednych zwierząt w inne oraz o pochodzeniu człowieka od małpy. Jako jeden z pierwszych myślicieli od czasów starożytności postrzegał Wszechświat jako byt rządzony w ogólności stałymi, określonymi, prostymi prawami natury (determinizm fizyczny). Kontynuując tradycje awerroizmu oraz Pomponacjusza, którego był uczniem, Vanini przeczył istnieniu cudów, stworzeniu świata przez Boga, nieśmiertelności duszy, boskości Jezusa Chrystusa. Uważał, że za wszystkimi „cudami” stoją naturalne wyjaśnienia, w szczególności, wszystkie aspekty religii tłumaczył – za Pomponazzim – racjonalnie.
Vanini pomimo iż był przedstawicielem stanu duchownego, negował boskość Jezusa, stworzenie świata z niczego, nieśmiertelność duszy oraz przepowiadał upadek wszystkich religii. Z obawy przed inkwizycją ukrywał się wędrując po EuropieJ. Budziło, S. Dybowski, Z dziejów postępu.. s. 170.. Schwytany w 1618 i postawiony przed parlamentem tuluskim w Tuluzie został skazany i po straszliwych torturach zginął na stosieJohn Owen, Skeptics of the Italian Renaissance, s. 399; Eugene Montague MacDonald, A Short History of the Inquisition: What It Was and What It Did, s. 254–256; Robert Alan Schneider, Public Life in Toulouse, 1463-1789: From Municipal Republic to Cosmopolitan City, s. 153–155; Jean Baptiste Dubédat, Histoire du Parlement de Toulouse, Tom 2, Wyd. A. Rousseau, 1885, s. 51–82.. Na pytanie związane z istnieniem Boga, odparł: Po tej odpowiedzi, kat wyrwał mu język, i podpalił stos. Vanini zginął żywcem w płomieniach bez poprzedniego duszenia, a jego prochy rozsypanoJ.Budziło,S.Dybowski Z dziejów postępu... s. 171.. Wpływ na Vaniniego wywarli m.in.: Pietro Pomponazzi, którego nazywał drugim Averroesem; Girolamo Cardano, Julius Caesar Scaliger.
Dzieła Amphitheatrum aeternae providentiaeWydawnictwo Gutenberg, Wielka ilustrowana encyklopedia powszechna., Kraków, Tom 17 s. 304., książka obecnie fragmentami nieczytelna, De admirandis naturae reginae deque mortalium arcanis.
Zobacz też Thomas Aikenhead Ateizm Kazimierz Łyszczyński Jean Meslier
Przypisy
Bibliografia J. Budziło, S. Dybowski Z dziejów postępu. Zarys popularny. Warszawa 1960
Linki zewnętrzne Postać Lucilio Vaniniego
Kategoria:Filozofowie nowożytni Kategoria:Włoscy filozofowie XVII wieku Kategoria:Włoscy teolodzy Kategoria:Urodzeni w 1585 Kategoria:Zmarli w 1619 Kategoria:Krytyka religii Kategoria:Ofiary prześladowań religijnych