Zbrodnie nacjonalistów ukraińskich w powiecie kowelskim – zbrodnie nacjonalistów ukraińskich i miejscowego ukraińskiego chłopstwa (tzw. czerni) na głównie polskiej ludności cywilnej podczas rzezi wołyńskiej w powiecie kowelskim w dawnym województwie wołyńskim w okresie II wojny światowej.
Natężenie mordów w powiecie kowelskim to lipiec 1943 r. W 5 miejscowościach zginęło powyżej 100 osób, w tym w Gaju 600 Polaków. Na terenie powiatu kowelskiego ofiarą zbrodni padło 3747–3753 osób (ustalona, minimalna liczba ofiar). Polacy ginęli w 154 miejscowościach. Ponadto zginęło co najmniej 14 Czechów, 139 Żydów, 260 Ukraińców, 6 Rosjan. Ustalono 74 sprawców zbrodni. W co najmniej 22 przypadkach napadów Ukraińcy udzielili Polakom pomocy. Spalonych zostało co najmniej 2 kościoły i 3 kaplice.
Zbrodnie głównie były dziełem UPA, wzmocnionej w marcu i kwietniu 1943 r. przez dezerterów z ukraińskiej policji, wspomaganej przez ukraińskich chłopów, samoobronę (SKW) i Służbę Bezpeky OUN-B. W niewielkim zakresie jako sprawców wskazuje się oddziały zbrojne melnykowców i bulbowców.
Ogółem nacjonaliści zniszczyli 62 osiedla polskieWładysław Filar, Wydarzenia Wołyńskie 1939-1944, Wydawnictwo Adam Marszałek, 2008 s. 400.
Miejsca zbrodni i liczba ofiar Kowel – ofiarą nacjonalistów ukraińskich padło 44 Polaków, 1 Ukrainiec
gmina Datyń Zbrodnie w miejscowościach Ustalona (minimalna) liczba ofiar Doszno 54 Polaków Synowo 15 Polaków i Ukraińców Wielimcze 7 Polaków, 2 Rosjan Zamszany Liczba ofiar nieznana
gmina Górniki Zbrodnie w miejscowościach Ustalona (minimalna) liczba ofiar Smolna 3 Polaków
gmina Hołoby Zbrodnie w miejscowościach Ustalona (minimalna) liczba ofiar Brzuchowicze 4 Polaków Byteń 2 Polaków, 2 Ukraińców Dementjanówka 2 Polaków majątki Gończy Bród 14 Polaków, 1 Rosjanin wieś Gończy Bród 5 Polaków Hołoby 14 Polaków, 24 Żydów Kalinownik Liczba ofiar nieustalona Majdan 1 Polak Makowiszcze 2 Polaków Mały Porsk 6 Polaków Nowa Dąbrowa 15 Polaków Pasieka 1 Polak Peresieka 2 Polaków Popowicze 10 Polaków Radoszyn 13 Polaków Stachów 83 Polaków Żmudcze 52 Polaków
gmina Krymno Zbrodnie w miejscowościach Ustalona (minimalna) liczba ofiar Krymno 40 Polaków
gmina Kupiczów Zbrodnie w miejscowościach Ustalona (minimalna) liczba ofiar Adamówka 64 Polaków Aleksandrówka 80 Polaków, 4-osobowa rodzina polsko-czeska, 1 Gruzin Aleksandrówka-Holendry 7 Polaków Antonówka 18 Polaków Berestowa 5 Polaków Budki 35 Polaków Czernijów 15 Polaków, 1 Ukrainiec Dażwa 3 Polaków Kupiczów 2 Polaków, 14 Żydów, 14 Czechów Leżachów 6 Polaków Łowiszcze 20 Polaków Michałówka 58 Polaków Miedzików 7 Polaków Moczułki 17 Polaków majątek Nowy Dwór 36 Polaków wieś Nowy Dwór 2 Polaków majątek Nyry Liczba ofiar nieznana wieś Nyry 1 Polak Ozierany 22 Polaków Peresieka 6 Polaków Popielówka 1 Polak, 3-osobowa rodzina polsko-ukraińska Sieniawka 20 Polaków Suszybaba 8 Polaków Swinarzyn 36 Polaków Wiktorówka 102 Polaków Wołosówka Liczba ofiar nieznana
gmina Lubitów Zbrodnie w miejscowościach Ustalona (minimalna) liczba ofiar Bielin 4 Polaków Budyszcze 8 Polaków Gruszówka 29 Polaków Janówka 48-49 Polaków Kajetanówka Liczba ofiar nieznana Kołodeżno 11 Polaków Lubitów 1 Polak, 4-osobowa rodzina polsko-ukraińska Marianówka 4 Polaków Peresieka Liczba ofiar nieznana Piórkowicze 12 Polaków Radoml 43-48 Polaków majątek Rokitnica Liczba ofiar nieznana wieś Rokitnica 1 Polak Steble 3 Polaków Wołoszki 6 Polaków Woronna Liczba ofiar nieznana Worona 7 Polaków
gmina Maciejów Zbrodnie w miejscowościach Ustalona (minimalna) liczba ofiar Maciejów 8 Polaków Siomaki 36 Polaków Smidyn 4 Polaków
gmina Maniewicze Zbrodnie w miejscowościach Ustalona (minimalna) liczba ofiar Czerewacha 80 Polaków Dobrowica 1 Polak Gródek 2 Żydów Laski 42 Polaków Łosze 4 Polaków Majdan 16 Polaków osada Maniewicze 5 Polaków wieś Maniewicze 1 Polak Okońsk 7 Polaków Podiwanówka 24 Polaków
gmina Niesuchojeże Zbrodnie w miejscowościach Ustalona (minimalna) liczba ofiar Dorotyszcze 1 Polak, 12 Ukraińców Grabów 12 Polaków Huszyn 2 Polaków Myślina 30 Polaków, 16 Żydów Niesuchojeże 1 Ukrainiec Obłapy Liczba ofiar nieznana Skulin 1 Polak
gmina Powórsk Zbrodnie w miejscowościach Ustalona (minimalna) liczba ofiar Cegielnia 24 Polaków, 1 Żyd Dubniki 10 Polaków Górno 4 Polaków Hrywiatki 6 Polaków Hulewicze 20 Polaków Koleszów 4 Polaków Koźlenicze 20 Polaków Krzeczewicze 8 Polaków Łukówka 8 Polaków Powórsk 29 Polaków, 4 Żydów Sitowicze 14 Polaków Ratno 1 Polak, liczba ofiar narodowości żydowskiej nieznana
gmina Siedliszcze Zbrodnie w miejscowościach Ustalona (minimalna) liczba ofiar Czeremszanka 163 Polaków gajówka pomiędzy wsiami Myzowo i Sekoń 4 Polaków, 1 Rosjanin kolonia Piaseczno 94 Polaków wieś Piaseczno Liczba ofiar nieznana Pieńkówka 8 Polaków Sekoń 6 Polaków Wyżwa 16 Ukraińców
gmina Stare Koszary Zbrodnie w miejscowościach Ustalona (minimalna) liczba ofiar Kleczkowicze 1 Polak Klewieck 2 Ukraińców majątek Lubliniec 3 Polaków wieś i kolonia Lubliniec 1 Polak Rudniki 21 Polaków Różyn 6 Polaków, 4 Ukraińców Truskoty 14 Polaków
gmina Turzysk Zbrodnie w miejscowościach Ustalona (minimalna) liczba ofiar Batyń 9 Polaków Bobły 4 Polaków Budy Ossowskie 289 Polaków Dąbrowa 5 Polaków Dobrzyńsk 14 Polaków Hirki 1 Polak Julianów 13 Polaków Klusk 9 Polaków Kowalówka 21 Polaków, 1 Ukrainiec Kustycze 53 Polaków Lityn 73 Polaków, 6 Ukraińców Łuczyce 4 Polaków, 1 Ukrainiec Obeniże 44 Polaków Osiecznik 43 Polaków, 8 Ukraińców Ossa 4 Polaków Radowicze 37 Polaków Rewuszki 22 Polaków Stawek 2 Polaków Syczycha 1 Polak Tuliczów 4 Żydów Turzysk 8 Polaków Turzysk Przedmieście 1 Polak kolonia Wierbiczno 84 Polaków wieś i majątek Wierbiczno 10 Polaków Wólka Wierbiczańska 5 Polaków Zadyby 2 Polaków Zielona 2 Polaków
gmina Wielick Zbrodnie w miejscowościach Ustalona (minimalna) liczba ofiar Dembówka 6 Polaków Duży Porsk 7 Polaków Gaj 600 Polaków, 1 Ukrainiec Iwanówka 10 Polaków Janówka 12 Polaków, 1 Ukrainiec Kaszówka 5 Ukraińców Kuchary 15 Polaków Litogoszcze 16 Ukraińców kolonia Mielnica 40 Polaków miasteczko Mielnica 105 Polaków, 1 Ukraińców Miryn 10 Polaków Podlisy 2 osoby z rodziny polsko-ukraińskiej Podryże 97 Polaków Rudka Miryńska 1 Polak Sielce 2 Polaków Skalenica 43 Polaków Sucha Łoza 71 Polaków, 2 Ukraińców Wielick 47 Polaków, 4 Żydów kolonia Wólka Porska 21 Polaków
gmina Zabłocie Zbrodnie w miejscowościach Ustalona (minimalna) liczba ofiar Zabłocie 1 Polak
Zbrodnie w nieustalonych miejscach W nieustalonych miejscach powiatu kowelskiego zginęło również co najmniej 40 Polaków, 181 Ukraińców, 70 Żydów, 3 Rosjan.
Kierownictwo terenowe OUN-B w powiecie kowelskim Funkcja Imię, nazwisko i pseudonim Okres działalnościprzewodniczący okręgu Kulisz „Jaszczur” 1942–1943przewodniczący okręgu Hryhoryj Lewczuk „Burlij” 1943–1944okręgowy referent SB w Kowlu Iwan Demczuk „Gonta” 1943–1944okręgowy referent SB Andrij Michalewycz „Kos” 1943kuszczowy bojówki w Turzysku Iwan Wasyliuk „Metełyk”
Przypisy
Bibliografia