Szynszyla (Chinchilla) – rodzaj ssaków z podrodziny Chinchillinae w obrębie rodziny szynszylowatych (Chinchillidae).
Rozmieszczenie geograficzne gatunków Historyczny zasięg występowania szynszyli krótkoogonowej obejmował tereny całych Andów w północno-zachodniej Argentynie, Chile, Peru i Boliwii na wysokości od 3000 do 6000 m n.p.m. Z terenów Peru i Boliwii brakuje oficjalnych potwierdzeń istnienia gatunku od ponad 50 lat. Obserwacje lokalnych mieszkańców i pracowników parków narodowych wskazują jednak, że populacje tych zwierząt mogą istnieć na terenach przygranicznych Boliwii. W 2012 roku naukowcy poinformowali o odkryciu populacji tych zwierząt (około 12 osobników) w Parku Narodowym Nevado Tres Cruces położonym na terenie chilijskiego regionu Atakama. W tej części Chile nie odnotowywano istnienia populacji od kilkudziesięciu lat.
Na temat historycznych miejsc rozmieszczenia populacji szynszyli małej informacje są bardzo skąpe, bowiem przez dziesięciolecia gatunek był tępiony przez człowieka, a nie prowadzono szczegółowych badań populacji na wolności. Dzika populacja C. lanigera żyje w Rezerwacie Narodowym Las Chinchillas (hiszp. Reserva Nacional Las Chinchillas) – rezerwacie położonym w okolicy miasta Illapel w chilijskiej prowincji Choapa (region Coquimbo) – oraz w okolicy chilijskiego La Higuera położonego 100 km na północ od Coquimbo. Zdecydowana większość dzikich C. lanigera jest jednak skupiona w 42 koloniach rozsianych dookoła Las Chinchillas Nacional Reserve.
Morfologia Długość ciała (bez ogona) 220–380 mm, długość ogona 100–170 mm, długość ucha 45–48 mm, długość tylnej stopy 54–120 mm; masa ciała 369–850 g.
Systematyka Rodzaj zdefiniował w 1829 roku brytyjski zoolog Edward Turner Bennett w publikacji swojego autorstwa o tytule Ogrody i menażeria Towarzystwa Zoologicznego. Gatunkiem typowym jest (oznaczenie monotypowe) szynszyla mała (Ch. lanigera).
Etymologia Chinchilla: ‘szynszyla’, od rdzennej, południowoamerykańskiej nazwy. Eriomys (Eryomis): erion ‘wełna’; μυς mus, μυος muos ‘mysz’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Eriomys chinchilla .
Podział systematyczny Do rodzaju należą następujące gatunki: Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa Podgatunki Rozmieszczenie geograficzne Podstawowe wymiaryDC – długość ciała (bez ogona); DO – długość ogona; MC – masa ciała StatusIUCNcentruj|150pxChinchilla lanigerE.T. Bennett, 1829szynszyla małagatunek monotypowyendemit Chile: Coquimbo i AtakamaDC: 22–24 cmDO: 14–17 cmMC: 269–493 gcentruj|150pxChinchilla chinchilla(H. Lichtenstein, 1829)szynszyla krótkoogonowagatunek monotypowyChile (Antofagasta na południe do Atakama); reliktowe populacje zdają się nadal istnieć w Boliwii i ArgentynieDC: 30–38 cmDO: do 10 cmMC: 500–850 g Kategorie IUCN: – gatunek zagrożony.
Rodzaj Chinchilla obejmuje dwa znane współcześnie gatunki: szynszyla mała (Chinchilla lanigera), oraz szynszyla krótkoogonowa (Chinchilla chinchilla lub Chinchilla brevicaudata) określanej również jako Bolivian chinchilla, Peruvian chinchilla lub Royal chinchilla. Literatura zoologiczna na temat gatunków szynszyli jest nieuporządkowana i w przeszłości była dość skąpa, a w 1937 roku Theodor Bidlingmaier wspominał jedynie o zauważalnych różnicach morfologicznych poszczególnych kolonii i lokalizacji. Gryzonie z rodzaju Chinchilla zostały przez człowieka przetrzebione i nie można obecnie stwierdzić, czy w niedalekiej przeszłości nie istniały odrębne gatunki lub podgatunki szynszyli.
Po przeprowadzeniu porównawczych badań genetycznych osobników z kolonii żyjących w okolicach Auco, z szynszylami z rejonu Talca naukowcy stwierdzili, że różnice w budowie genetycznej między poszczególnymi populacjami żyjącymi na wolności są duże. Zdaniem badaczy forma udomowiona szynszyli jest w rzeczywistości hybrydą powstałą w wyniku krzyżowania gatunków z rodzaju Chinchilla, prawdopodobnie C. lanigera z C. chinchilla (C. brevicaudata). Wobec tego faktu, a także znacznych różnic, jakie po udomowieniu tych Chinchilla zachodzą na skutek inbredu, uzasadnione byłoby używanie odrębnego określenia dla formy szynszyli udomowionych. Mimo licznych aluzji w literaturze zoologicznej formalnie nie została przyjęta żadna odmienna forma nazewnictwa dla szynszyli hodowlanej.
W obrębie C. chinchilla wyodrębniane są dwa podgatunki: C. chinchilla chinchilla Lichtenstein, 1829 C. chinchilla boliviana Brass, 1911
W języku polskim nazwa „szynszyla” była także stosowana jest również dla wiskaczy peruwiańskiej (Lagidium peruanum), nazywanej czasem szynszylą dużą. Gatunek ten nie jest jednak zaliczany do rodzaju Chinchilla. 250px|thumb|Wysokości na jakich występują szynszyle
Status zagrożenia Zarówno szynszyla mała, jak i szynszyla krótkoogonowa są zaliczane przez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody (IUCN) do gatunków krytycznie zagrożonych na wolności.
Uwagi
Przypisy Nazwy polskie za:
Bibliografia
Kategoria:Szynszylowate