Bielik amerykański (Haliaeetus leucocephalus) – gatunek drapieżnego ptaka z rodziny jastrzębiowatych (Accipitridae), występujący w Ameryce Północnej. Jako symbol narodowy Stanów Zjednoczonych jest najbardziej rozpoznawalnym północnoamerykańskim ptakiem. Zasięg występowania obejmuje Kanadę i Alaskę, 48 kontynentalnych stanów USA oraz Meksyk. Jest spotykany nad otwartą wodą w pobliżu dużych zbiorników wodnych (np. jezior) lub nad oceanem. Gniazda zakłada na starych drzewach. Wyróżnia się dwa podgatunki.
Haliaeetus leucocephalus to duży ptak o długości ciała od 71 do 96 cm, z rozpiętością skrzydeł od 168 do 244 cm, oraz masą od 3 do 6,3 kg. Samice o około 25% większe niż samce. Upierzenie ciała dorosłych osobników jest brązowe, mają białą głowę i ogon, jasnożółte tęczówki i szpony oraz mocno zakrzywiony dziób. Podrostki całkowicie brązowe poza żółtymi stopami. Samce i samice identyczne pod względem upierzenia. Żywią się głównie rybami, ale są konsumentami oportunistycznymi. Polują na ryby, wykorzystując lot opadający i wyciągając je z wody za pomocą szponów. Osiągają dojrzałość płciową w wieku czterech lub pięciu lat. Na wolności dożywają do lat trzydziestu, ale zwykle żyją dłużej w niewoli. Budują największe gniazda ze wszystkich ptaków występujących w Ameryce Północnej. Głębokość konstrukcji dochodzi do 4 metrów, szerokość do 2,5 metra, masa do 1 tony.
Pod koniec XX wieku gatunek był na skraju wymarcia na terenie Stanów Zjednoczonych (z wyjątkiem Alaski, gdzie jego populacja rosła, podobnie jak i w Kanadzie), ale obecnie liczebność utrzymuje się na stabilnym poziomie. 12 lipca 1995 bielik amerykański został oficjalnie przeklasyfikowany przez „United States Fish and Wildlife Service” z kategorii „zagrożony” (ang. endangered – EN) na „narażony” (ang. vulnerable – VU). 6 lipca 1999 zapoczątkowano inicjatywę To Remove the Bald Eagle in the Lower 48 States From the List of Endangered and Threatened Wildlife („Zdjęcie bielika amerykańskiego z listy zagrożonych gatunków na terenie 48 stanów USA”). 28 lipca 2007 został usunięty z rządowej listy zagrożonych gatunków.
Systematyka Bielik amerykański był jednym z wielu gatunków pierwotnie opisanych przez szwedzkiego przyrodnika Karola Linneusza w jego XVIII-wiecznej pracy – Systema Naturae. Został przez niego pierwotnie umieszczony w rodzinie sokołowatych (Falconidae) pod nazwą Falco leucocephalus.
Ptak ten wyglądem bardzo przypomina euroazjatyckiego bielika (Haliaeetus albicilla), co doprowadziło badaczy do wniosku, że te gatunki musiały w przeszłości mieć wspólnego przodka, a ich linie rozwojowe rozdzieliły się w wyniku odizolowania populacji we wczesnym miocenie (najwcześniej 10 mln lat temu). Ale możliwe także, że stało się to dużo wcześniej, we wczesnym lub środkowym oligocenie – 28 mln lat temu, jeśli najstarsze znalezione skamieniałości są prawidłowo kojarzone z tym rodzajem. Do rozejścia się linii rodowych obu gatunków doszło prawdopodobnie nad północną częścią Oceanu Spokojnego (specjacja allopatryczna). Bielik egzystował w Azji i Europie, natomiast bielik amerykański w Ameryce Północnej. Gatunki różnią się jedynie ubarwieniem głowy, która u euroazjatyckiego bielika jest jasna z motywami brązu oraz kolorem grzbietu i brzucha – które są u tego ptaka ciemnobrązowe. Rozmiary obu gatunków są podobne.
Etymologia nazwy thumb|left|Podgatunek H. l. washingtoniensis w locie; Alaska Polska zwyczajowa nazwa gatunkowa nawiązuje do miejsca jego wyłącznego występowania – kontynentu amerykańskiego. Angielska nazwa gatunkowa – Bald Eagle pochodzi od charakterystycznego wyglądu głowy dorosłych osobników. Słowo bald pochodzi od piebald i odnosi się do białych piór głowy i ogona, kontrastujących z ciemniejszym upierzeniem ciała; nie chodzi więc o brak piór, co sugerowało by współczesne tłumaczenie słowa bald – łysy. Słowo Eagle oznacza natomiast „orzeł”. Naukowa nazwa rodzaju – Haliaeetus oznacza: „orzeł morski” (z klasycznego języka greckiego: haliaetos). Natomiast epitet gatunkowy leucocephalus to latynizm z greki klasycznej znaczący: biała głowa – z greckiego leukos („biały”, „jasny”, „błyszczący”, „połyskliwy”) i kephale („głowa”).
Morfologia Upierzenie dorosłego osobnika równomiernie brązowe poza białą głową i ogonem, który jest umiarkowanie długi i przypomina kształtem klin. Samce i samice identyczne pod względem koloru upierzenia, jednak gatunek wykazuje dymorfizm płciowy co do rozmiarów ciała – samice są większe od samców o 25%. Dziób, stopy i tęczówki jaskrawo żółte. Nogi upierzone, a palce krótkie i silne z dużymi szponami. Wysoce rozwinięte szpony u tylnych palców są używane do przeszywania ważnych obszarów ciała zdobyczy, podczas gdy jest ona przytrzymywana szponami u palców przednich. Dziób duży, haczykowato wygięty, z żółtą woskówką. Dorosły bielik jest nie do pomylenia z żadnym innym ptakiem w swoim rodzimym zasięgu. Blisko spokrewniony bielik afrykański (H. vocifer) (występujący daleko poza zasięgiem bielika amerykańskiego) ma również brązowe ciało (aczkolwiek o nieco bardziej rudym odcieniu), białą głowę i ogon, ale różni się od amerykańskiego posiadaniem białej piersi i czarnej końcówki dzioba.
thumb|left|Młody osobnik na piasku Upierzenie młodych osobników brązowe z białymi cętkami do czasu, aż dożyją pięciu (rzadko czterech, bardzo rzadko trzech) lat życia, wtedy osiągają dojrzałość płciową. Młode bieliki są odróżniane od orłów przednich (Aquila chrysaetos) po bardziej odstającej głowie z większym dziobem, równych skrzydłach, które są opuszczone (nie odrobinę podniesione, jak u orła przedniego) oraz tym, że bieliki amerykańskie trzymają skrzydła podczas lotu bardziej prosto, a ich nogi nie są całkowicie opierzone. Młode mają także jaśniej ubarwione pióra w górnych obszarach ciała, szczególnie powyżej średnich pokryw skrzydłowych. Kolejną cechą wyróżniającą niedojrzałego bielika od dorosłego ptaka jest czarny dziób z żółtą końcówką. Dojrzały osobnik ma całkowicie żółty dziób. Bielik jest czasem uważany za największego prawdziwego drapieżnika rzędu szponiastych (Accipitriformes) w Ameryce Północnej. Jedynym większym gatunkiem podobnym do ptaków drapieżnych jest kondor kalifornijski (Gymnogyps californianus), kondorowaty, który dziś nie jest zwykle uważany za blisko spokrewnionego ze szponiastymi. Jednak orzeł przedni, ważący średnio 4,18 kg, o rozpiętości skrzydeł 63 cm u podgatunku amerykańskiego (A. c. canadensis), jest zaledwie 455 g lżejszy, porównując średnią masę ciała i przewyższa bielika w średniej rozpiętości skrzydeł o około 3 cm. Ponadto bliscy kuzyni bielika, posiadający stosunkowo większą rozpiętość skrzydeł, ale krótszy ogon – bielik zwyczajny i większy bielik olbrzymi (H. pelagicus) – mogą rzadko zalatywać na wybrzeże Alaski z Azji.
Długość ciała mieści się w granicach od 71 do 96 cm. Rozpiętość skrzydeł dorosłych samic dochodzi do 2,44 m długości, podczas gdy dorosłych osobników męskich do 1,68 m. Dojrzałe samice ważą około 5,8 kg, samce 4,1 kg. Zgodnie z regułą Bergmanna wielkość tych ptaków zmienia się wraz z lokalizacją, rozmiar wzrasta im dalej od równika i tropików. Bieliki z Karoliny Południowej mają średnią masę 3,27 kg i 1,88 m rozpiętości skrzydeł, co jest wartością mniejszą niż ich północni kuzyni. Jeden z przewodników terenowych na Florydzie wymieniał tam równie małą masę bielików, około 4,13 kgMaehr, D.S., Kale, H.W. (2005). Florida’s Birds: A Field Guide and Reference. Pineapple Press Inc.. Wśród ptaków średniej wielkości, stwierdzono, że 117 bielików migrujących w Parku Narodowym Glacier waży średnio 4,22 kg, ale były to głównie młode ptaki. W tym przypadku 6 osobników dorosłych ważyło średnio 4,3 kg.
Zimujące bieliki w Arizonie (zimą ich masa jest największa w ciągu roku, ponieważ jak wiele ptaków drapieżnych spędzają najwięcej czasu na żerowaniu) ważą średnio 4,74 kg. Największe bieliki pochodzą z Alaski, gdzie duże samice mogą ważyć ponad 7 kg i mieć rozpiętość skrzydeł 2,44 m. Badanie masy dorosłych ptaków na Alasce wykazało, że samice ważyły średnio 5,35 kg, a samce 4,23 kg w porównaniu do średniej wagi niedojrzałych osobników która wynosiła odpowiednio 5,09 kg i 4,05 kgEagles, Hawks and Falcons of the World by Leslie Brown & Dean Amadon. The Wellfleet Press (1986), .Palmer, R.S. (ed.). (1988). Handbook of North American Birds Volume VI: Diurnal Raptors (Part 1). Yale University Press.. Jedna z dużych samic ważyła 7,4 kgGende, S.M. (2008). Perspectives on the Breeding Biology of Bald Eagles in Southeast Alaska. Bald Eagles in Alaska, Bruce A. Wright and Phil Schempf, eds. University of Alaska Southeast.. R.S. Palmer odnotował wzmiankę z 1876 z hrabstwa Wyoming w Nowym Jorku o ogromnej samicy bielika amerykańskiego, którą zastrzelono; jej rozmiar zmierzono na 8,2 kg. Przy standardowych pomiarach rozpiętość skrzydeł jest w granicach 51,5–69 cm, ogona 23–37 cm, a stępu od 8 do 11 cmBald Eagle. Birds of North America Online. Bna.birds.cornell.edu. Retrieved on 2012-12-24.. Wierzchołek dzioba (culmen) w zakresie od 3 do 7,5 cm (mierzone w linii prostej od czubka dzioba do punktu gdzie zaczyna się upierzenie), natomiast długość od środka krajca do końca dzioba wynosi 7–9 cm. Rozmiar dzioba różni się w obrębie gatunku, ponieważ u bielików z Alaski mogą być nawet dwukrotnie dłuższe niż dzioby „południowych ptaków” (np. z Georgii, Luizjany, Florydy)Imler, R.H., Kalmbach, E.R. (1955). The Bald Eagle and its economic status (Vol. 30). US Government Printing Office.Friedman, H., Ridgway, R. (1950). The birds of north and middle America. Part XI. Cathartidae to Falconidae. U.S. Nat. Mus. Bull. no. 50..
Występowanie Środowisko thumb|Bielik amerykański w locie, Ontario w Kanadzie thumb|Podczas szkolenia w Canadian Raptor Conservancy, placówce licencjonowanej przez prowincję Ontario Bielik występuje w okresie lęgowym w praktycznie każdym środowisku wodno-bagiennym w Ameryce, takim jak wybrzeża, rzeki, duże jeziora lub bagna lub inne duże akweny z dużą ilością ryb. Badania wykazały, że preferowane są akweny o obwodzie większym niż 11 km, a jeziora o powierzchni większej niż 10 km² są optymalne dla gniazdujących bielików.
Bielik zwykle wymaga starych i dojrzałych drzewostanów drzew iglastych lub liściastych do usadowienia się, nocowania i gniazdowania. Gatunek drzewa jest mniej ważny dla pary bielików niż jego wysokość, kompozycja i lokalizacja. Być może kluczowe znaczenie dla tego gatunku ma obfitość stosunkowo dużych drzew otaczających zbiornik wodny. Wybrane drzewa muszą mieć dobrą widoczność, ponad 20 m wysokości, otwartą strukturę i rosnąć blisko łowisk. Jeśli drzewa służące do założenia gniazda znajdują się w stojącej wodzie, na przykład na bagnach namorzynowych, gniazdo może znajdować się dość nisko, na wysokości 6 m nad ziemią. W bardziej typowym przypadku drzewa stojącego na suchym gruncie, gniazda mogą znajdować się na wysokości od 16 do 38 m. W zatoce Chesapeake drzewa, na których bieliki zakładają gniazda, mają średnicę 82 cm i całkowitą wysokość 28 m, podczas gdy na Florydzie przeciętne drzewo lęgowe ma 23 m wysokości i 23 cm średnicy. Drzewa wykorzystywane do gniazdowania w obszarze Greater Yellowstone mają średnio 27 m wysokości. Drzewa lub lasy wykorzystywane do gniazdowania powinny mieć baldachimy okrywające nie więcej niż 60% i nie mniej niż 20% powierzchni ziemi oraz znajdować się w pobliżu wody. Większość gniazd znaleziono w odległości 200 m od otwartej wody. Największa odległość od wód otwartych odnotowana dla gniazda bielika amerykańskiego wyniosła ponad 3 km (gniazdo znajdowało się na Florydzie).
Gniazda bielików są często bardzo duże, ze względu na wielkość ptaków. Największe odnotowane gniazdo znaleziono na Florydzie w 1963 i zmierzono na prawie 10 stóp szerokości i 20 stóp głębokości.