Étienne-Émile Baulieu

Étienne-Émile Baulieu (ur. 12 grudnia 1926 w Strasburgu, zm. 30 maja 2025 w Paryżu) – francuski lekarz żydowskiego pochodzenia, biochemik i endokrynolog. Profesor nauk medycznych.

Zajmował się badaniami nad hormonami steroidowymi i ich funkcją w procesie starzenia się organizmu, rozrodczości i procesach nowotworowych. Wynalazł mifepriston (inaczej RU-486), który wykorzystywany jest między innymi do . Przez to bywał nazywany „ojcem” pigułki aborcyjnej. Baulieu pracował również nad ustaleniem, czy dehydroepiandrosteron (DHEA) jest prohormonem oraz czy stosowanie jego i innych preparatów hormonalnych może wydłużyć długość życia ludzi.

Życiorys Baulieu urodził się jako Émile Blum w żydowskiej rodzinie w Strasburgu we Francji 12 grudnia 1926 roku. Jego ojcem był , lekarz i jeden z pierwszych specjalistów w zakresie cukrzycy. Zmarł, gdy Baulieu miał cztery lata. Baulieu zmienił nazwisko podczas II wojny światowej, kiedy jego rodzina uciekła w okolice Grenoble, a on sam zaangażował się w działalność francuskiego ruchu oporu. Po wojnie zaczął studiować na Wydziale Medycznym Uniwersytetu Paryskiego i w 1955 roku został lekarzem. Kontynuował naukę pod przewodnictwem swojego mentora, Maxa Fernanda Jayle'a, w dziedzinie hormonów steroidowych i uzyskał tytuł doktora w 1963 r. na Faculté de Médecine i Faculté des Sciences w Paryżu.

W 1963 roku Baulieu został mianowany dyrektorem ds. badań w INSERM, a w 1970 roku został profesorem biochemii na Wydziale Medycznym Bicêtre, powiązanym z Uniwersytetem Paryskim. Od 2004 roku Baulieu był członkiem francuskiej „Komisji Doradczej ds. Etyki” (), gdzie odpowiadał za doradztwo w zakresie nauki i zdrowia. Był również związany z „Instytutem Długowieczności i Starzenia się” (). W 2008 roku założył Institut Baulieu, program badawczy mający na celu badanie i leczenie chorób neurodegeneracyjnych oraz wspieranie badań nad długowiecznością w zdrowiu.

Pełnił funkcję prezesa Francuskiej Akademii Nauk oraz był członkiem National Academy of Sciences w Stanach Zjednoczonych.

Badania Baulieu wykazywał szczególne zainteresowanie dehydroepiandrosteronem (DHEA). W 1960 roku wykazał, że DHEA jest głównym androgenem nadnerczy, w znacznej mierze sprzężonym jako hydrofilowy siarczan, oraz opisał jego metabolizm i funkcje. Pracował nad odkryciem mechanizmu produkcji estrogenów przez łożysko w czasie ciąży, co doprowadziło do powstania teorii, że DHEA jest „prohormonem”. W następstwie propozycji Seymoura Liebermana, Baulieu został naukowcem wizytującym na Columbia University w latach 1961–1962, gdzie poznał Gregory'ego Pincusa, twórcę „pigułki antykoncepcyjnej”. Następnie Baulieu poświęcił się dalszym badaniom nad antykoncepcją oraz regulatorami płodności i ciąży. Stał się pionierem w zakresie charakterystyki wewnątrzkomórkowych receptorów steroidów płciowych i zidentyfikował główne czynniki wewnątrzkomórkowe, takie jak białka szoku cieplnego. Był zaangażowany w badania nad receptorem progesteronu i receptorem androgenowym. Podczas gdy receptory steroidowe zazwyczaj znajdują się wewnątrz komórki, Baulieu zidentyfikował receptor membranowy dla hormonu steroidowego u żaby Xenopus laevis.

Neurosteroidy Baulieu odkrył, że DHEA i są wytwarzane w mózgu oraz wprowadził termin „neurosteroidy” w 1981 roku. Te steroidy są czynne w układzie nerwowym, pomagają w naprawie mieliny, chronią układ nerwowy i poprawiają pamięć. Substancje te mogą okazać się użyteczne w utrzymaniu funkcji mózgu w starszym wieku, a Baulieu zasugerował, że stosowanie DHEA u osób starszych może złagodzić pewne deficyty związane z wiekiem, w tym utratę pamięci i nastrój depresyjny. Baulieu przeprowadził badania kliniczne dotyczące potencjalnych korzyści płynących ze stosowania DHEA u osób starszych.

RU486 Baulieu był znany na całym świecie ze swoich badań nad RU486 (mifepristonem), dzięki czemu zyskał miano „ojca” . Baulieu, który zidentyfikował receptor progesteronu, zasugerował firmie zmodyfikowanie cząsteczki progesteronu w celu stworzenia antyprogesteronu. W 1980 roku Georges Teutsch zsyntetyzował związek, który początkowo znany był pod nazwą RU486. Baulieu zbadał działania tego związku jako steroidu antyprogesteronowego, który okazał się skuteczny w indukowaniu wczesnej aborcji, a w połączeniu z mizoprostolem był jeszcze skuteczniejszy. Jako zwolennik niechirurgicznego podejścia do aborcji, Baulieu stał się orędownikiem RU486, nawet pomimo tego, że firma wycofała się z jego produkcji. Sprawiło to, że znalazł się w centrum debaty aborcyjnej. Jako lek antyprogesteronowy, RU486 ma również inne potencjalne zastosowania, takie jak leczenie niektórych chorób (rak piersi, nowotwór mózgu, endometrioza, cukrzyca, nadciśnienie), a odkryte przez niego działanie antykortyzolowe może być pomocne w leczeniu depresji lub zespołu Cushinga.

Długowieczność Baulieu przejawiał rosnące zainteresowanie tym, co nazywał „rewolucją długowieczności”, czyli tym, że ludzie żyją coraz dłużej, oraz konsekwencjami tego zjawiska. W ramach swoich badań analizował potencjał hormonalnej terapii zastępczej, w tym stosowania DHEA, w poprawie komfortu życia osób starszych. Instytut Baulieu rozpoczął działalność w 2008 roku, mając na celu zajęcie się problemami mającymi negatywny wpływ na zdrowie osób starszych. Jednym z głównych obszarów badań w latach 20. XXI wieku jest poszukiwanie sposobów na zmniejszenie trudności, jakie napotykają osoby starsze w samodzielnym funkcjonowaniu.

Śmierć Baulieu zmarł w swoim domu w Paryżu 30 maja 2025 roku, w wieku 98 lat.

Nagrody i wyróżniania Laureat wielu międzynarodowych nagród i wyróżnień, m.in.: doctor honoris causa Tufts University w Bostonie; doctor honoris causa University of Gandawa; doctor honoris causa Karolinska Institutet w Sztokholmie Order Narodowy Zasługi w 1967 nagroda im. Alberta Laskera w dziedzinie klinicznych badań medycznych w 1989 Order Narodowy Legii Honorowej w 1990 Wielki Krzyż Legii Honorowej w 2023

Publikacje naukowe Książki

Artykuły naukowe Jest autorem blisko 900 artykułów naukowych, cytowanych ok. 40 tys. razy. Jego indeks Hircha wynosi 108. Najczęściej cytowane prace, których był autorem lub współautorem, to (dane na dzień 8 lipca 2025): Cytowania: 1588 Cytowania: 585 Cytowania: 536 Cytowania: 503 Cytowania: 488

Cytowania: 452 Cytowania: 404 Cytowania: 403

Przypisy

Linki zewnętrzne Strona członkowska na witrynie Francuskiej Akademii Nauk

Kategoria:Francuscy biochemicy Kategoria:Endokrynolodzy Kategoria:Francuscy lekarze Kategoria:Kawalerowie Legii Honorowej Kategoria:Członkowie Francuskiej Akademii Nauk Kategoria:Doktorzy honoris causa uczelni w Szwecji Kategoria:Ludzie urodzeni w Strasburgu Kategoria:Urodzeni w 1926 Kategoria:Zmarli w 2025